موسسه مطالعات هنراسلامی مطالعات هنر اسلامی 1735-708X 23 62 2026 06 22 Comparative Analysis of Selected Paintings of Kalileh and Demneh in Iranian Painting Schools of the تحلیل تطبیقی نگاره‌های منتخب کلیله و دمنه در مکاتب نگارگری ایرانی دوره اسلامی 245449 10.22034/ias.2026.569906.2451 FA سمانه ملک پور افشار دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته نقاشی ایرانی، دانشگاه هنر، تهران، ایران. 0009-0009-8787-2656 مجتبی یزدانپناه استادیار گروه هنر اسلامی، دانشگاه باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0009-0008-9339-0787 Journal Article 2025 12 31 This research analyzes the illustrations of the book "Kalilah and Demna" in the context of Iranian-Islamic book design art, with an emphasis on the relationship between text and image. The main issue is how the allegorical and didactic stories of Kalilah and Demna, which have been transformed from the Indian original to Persian rewrites after Islam, have been visually embodied in Iranian illustrations, and what developments this embodiment shows in different schools of illustration. Accordingly, using a descriptive-analytical research method based on library studies; first, illustrated versions of Kalilah and Demna in the Islamic period were identified and briefly classified, and then, focusing on the key versions from different schools, the page composition, text and image arrangement, coloring, and the way animals are depicted were studied in a comparative manner. The findings indicate that while maintaining stable narrative cores, the Kalila and Demna illustrations in each period reflect the aesthetic taste, cultural-political contexts, and patronage patterns of the court of that era, and have moved from relatively simple and linear narratives to more complex and polished structures in later schools, especially the Herat school. These results clarify the position of Kalila and Demna illustrations as one of the prominent formations of Iranian-Islamic book design art and strengthen the possibility of developing interdisciplinary studies in the connection between educational literature, illustration, and the history of Islamic thought. این پژوهش به تحلیل نگارگری‌های کتاب «کلیله و دمنه» در بستر هنر کتاب‌آرایی ایرانی ـ اسلامی و با تأکید بر نسبت متن و تصویر می‌پردازد. مسئلۀ اصلی آن است که داستان‌های تمثیلی و تعلیمی کلیله و دمنه، که از اصل هندی تا بازنویسی‌های فارسی پس از اسلام دگرگون شده‌اند و چگونه در نگاره‌های ایرانی تجسّم بصری یافته و این تجسّم در مکاتب مختلف نگارگری چه تحولاتی را نشان می‌دهد. بر همین اساس، با استفاده از روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای؛ نخست نسخه‌های مصوّر کلیله و دمنه در دورۀ اسلامی شناسایی و به‌طور اجمالی طبقه‌بندی گردیده و سپس با تمرکز بر نسخ شاخص از مکاتب متفاوت، ترکیب‌بندی صفحه، آرایش متن و تصویر، رنگ‌پردازی و شیوۀ تصویرسازی حیوانات به‌صورت تطبیقی بررسی شد. یافته‌ها حاکی از آن است که در عین حفظ هسته‌های ثابت روایی، نگاره‌های کلیله و دمنه در هر دوره بازتاب‌دهندۀ ذائقۀ زیبایی‌شناختی، زمینه‌های فرهنگی ـ سیاسی و الگوهای حمایتی درباری همان عصرند و از روایت‌های نسبتاً ساده و خطّی به سوی ساختارهای پیچیده‌تر و صیقل‌یافته‌تر در مکاتب متأخر، به‌ویژه مکتب هرات، حرکت کرده‌اند. این نتایج جایگاه نگاره‌های کلیله و دمنه را به‌مثابۀ یکی از صورت‌بندی‌های برجستۀ هنر کتاب‌آرایی ایرانی ـ اسلامی روشن ساخته و امکان گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای در پیوند ادبیات تعلیمی، نگارگری و تاریخ اندیشه اسلامی را تقویت می‌کند..