موسسه مطالعات هنراسلامی مطالعات هنر اسلامی 1735-708X 23 62 2026 06 22 Representation of Women in the Photography of the Iran-Iraq War; A Foucauldian Reading of Discipline and Agency in Light of the Values of Islamic Art بازنمایی زنان در عکاسی جنگ ایران و عراق؛ خوانشی فوکویی از انضباط و عاملیت در پرتو ارزش‌های هنر اسلامی 43 67 246552 10.22034/ias.2026.577454.2454 FA علی رضائی کارشناسی ارشد، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0009-3928-4366 ایلناز رهبر استادیار، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، معماری و شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0003-0841-0031 Journal Article 2026 02 22 The representation of women in war photography is one of the most important arenas for the formation of discourses of power, gender, and social action, and one of the central axes of committed art during the imposed war. In the dominant discourse of war, women are mostly depicted in roles such as motherhood, support, and service provision, and their bodies carry moral and religious meanings such as sacrifice, duty, dignity, and martyrdom-seeking, which simultaneously reflect Shi'i values and the revolutionary discourse. The present research aims to examine Foucauldian mechanisms of power, discipline, and normalization, and their relationship with agency, female resistance, and women's Islamic identity within the framework of these revolutionary Shi'i values in the photography of the Iran-Iraq war. This study, with a qualitative approach and based on a combination of Foucauldian discourse analysis and religious meaning-making, has analyzed a collection of selected war photographs from archival and library sources. The results showed that the representation of women is largely formed based on gender divisions and established roles, and the female body is reproduced within the framework of committed art as a supporter of war; nevertheless, these very bodies can create possibilities for resistance and female agency within structural constraints and dominant discourses. Furthermore, the female body in these photographs also carries a sacred meaning; the wounded body is interpreted through concepts of divine trial, patience, and the dignity of suffering, the displaced body symbolizes moral victimhood, and the disciplined body with hijab is linked to jihad and the identity of the revolutionary Islamic woman. Overall, the female body in these images appears at the intersection of power and sacredness, and its understanding requires simultaneous attention to visual mechanisms of power, the discourse of committed art, and the reflection of Shi'i values within the Islamic semantic horizon. Research Objectives: Identifying and explaining the patterns of representation of the female body in the photography of the Iran-Iraq war, and analyzing its relationship with the discourse of power, prevailing gender divisions, and revolutionary Islamic values. Analyzing Foucauldian mechanisms of power, discipline, normalization, and biopower in light of the values of Islamic art in the depiction of women in selected photographs of the Iran-Iraq war, and examining their implications for female agency and resistance. Research Questions: How are women represented in the photography of the Iran-Iraq war, and what relationship does this representation have with the discourse of power, gender roles and divisions, and revolutionary Islamic values? Which Foucauldian mechanisms of power, discipline, normalization, and biopower can be identified in the depiction of the female body, considering the values of Islamic art, in selected photographs of the Iran-Iraq war, and what possibilities and limitations do these mechanisms create for female agency and resistance? بازنمایی زنان در عکاسی جنگ از مهم‌ترین عرصه‌های شکل‌گیری گفتمان‌های قدرت، جنسیت و کنش اجتماعی و یکی از محورهای هنر متعهد در دوران جنگ تحمیلی است. در گفتمان مسلط جنگ، زنان بیش‌تر در نقش‌هایی چون مادری، پشتیبانی و خدمت‌رسانی تصویر می‌شوند و بدن آنان حامل معانی اخلاقی و دینی مانند فداکاری، وظیفه‌مندی، کرامت و شهادت‌طلبی است که در عین حال بازتاب ارزش‌های شیعی و گفتمان انقلابی جریان می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف بررسی سازوکارهای فوکوییِ قدرت، انضباط و هنجارسازی و نسبت آن با عاملیت، مقاومت زنانه و هویت اسلامی زن در چارچوب این ارزش‌های شیعی انقلابی در عکاسی جنگ ایران و عراق انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس تلفیق تحلیل گفتمانی فوکویی و معنابخشی دینی، مجموعه‌ای از عکس‌های منتخب جنگ را از منابع آرشیوی و کتابخانه‌ای تحلیل کرده است. نتایج نشان داد بازنمایی زنان عمدتاً بر پایه تقسیم‌بندی‌های جنسیتی و نقش‌های تثبیت‌شده شکل می‌گیرد و بدن زن در قالب پشتیبان جنگ در چارچوب هنر متعهد بازتولید می‌شود؛ با این حال، همین بدن‌ها می‌توانند امکان‌هایی برای مقاومت و عاملیت زنانه در دل محدودیت‌های ساختاری و گفتمان‌های مسلط ایجاد کنند. افزون بر این، بدن زنانه در این عکس‌ها حامل معنایی قدسی نیز هست؛ بدن آسیب‌دیده با مفاهیم امتحان الهی، صبر و کرامت رنج تفسیر می‌شود، بدن آواره نماد مظلومیت اخلاقی است و بدن منضبط با حجاب، جهاد و هویت زن انقلابی اسلامی پیوند دارد. در مجموع، بدن زن در این تصاویر در تقاطع قدرت و قدسیت ظاهر می‌شود و فهم آن مستلزم توجه هم‌زمان به سازوکارهای دیداری قدرت، گفتمان هنر متعهد و بازتاب ارزش‌های شیعی در افق معنایی اسلامی است. اهداف پژوهش: 1 ـ شناسایی و تبیین الگوهای بازنمایی بدن زن در عکاسی جنگ ایران و عراق و تحلیل نسبت آن با گفتمان قدرت و تقسیم‌بندی‌های جنسیتی حاکم و ارزش‌های اسلامی انقلابی 2 ـ تحلیل سازوکارهای فوکوییِ قدرت، انضباط، به‌هنجارسازی و زیست‌قدرت در پرتو ارزش‌های هنر اسلامی در نحوه نمایش زنان در عکس‌های منتخب جنگ ایران و عراق و بررسی پیامدهای آن برای عاملیت و مقاومت زنانه سوالات پژوهش: 1ـ زنان در عکاسی جنگ ایران و عراق چگونه بازنمایی می‌شوند و این بازنمایی چه نسبتی با گفتمان قدرت و نقش‌ها و تقسیم‌بندی‌های جنسیتی و ارزش‌های اسلامی انقلابی دارد؟ 2- کدام سازوکارهای فوکوییِ قدرت، انضباط، به‌هنجارسازی و زیست‌قدرت در نحوه نمایش بدن زن با توجه به ارزش‌های هنر اسلامی در عکس‌های منتخب جنگ ایران و عراق قابل شناسایی است و این سازوکارها چه امکان‌ها و محدودیت‌هایی برای عاملیت و مقاومت زنانه ایجاد می‌کنند؟

https://www.sysislamicartjournal.ir/article_246552_ae68ac3dfb643cfbffb3e4620c740eed.pdf