خوانش تداوم و تغییر در پیکره‌بندی فضایی خانه‌های بومی شیراز از (زندیه و قاجار) با استفاده از داده‌های کمی نرم‌افزار «Ucl Depth Map»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری ، دانشکده معماری، واحد خوراسگان، دانشگاه آزاد اسلامی، خورسگان، ایران

2 گروه معماری و شهرسازی، دانشکده معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

3 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، موسسه آموزش عالی خاوران، مشهد، ایران

چکیده

چکیده
اغلب نظریه‌پردازان حوزه معماری بر این باورند که فرهنگ، یکی از عوامل موثر در طراحی خانه است. پیکره‌بندی فضایی خانه در یک منطقه می‌تواند فرهنگ ساکنان را حمایت یا مختل نماید. از این‌رو شکل خانه در معماری بومی، بیان درک محتوای زندگی انسان است. ضرورت این پژوهش بر اساس ابعاد زندگی خانوادگی و اجتماعی تبیین می‌شود. خانه‌های دوران زندیه و قاجاریه شیراز که بیشتر در محله سنگ سیاه واقع شده‌اند، جامعه آماری این تحقیق را تشکیل می‌دهند. تحقیق، از نوع ترکیبی است. هدف این پژوهش، خوانش سازمان فضایی خانه‌های بومی بافت قدیم شیراز است که با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای نحو فضا (Space Syntax) و آنالیزهای تحلیلی گرافیکی (SPSS) صورت گرفته است. بر اساس استدلال‌های منطقی که از اطلاعات کمی حاصل از گراف‌های نمایانی خروجی نرم‌افزار Ucl Depth Map به دست آمد، نقـاط قوت و ضعف خانه‌های بومی بررسی شد. با تحلیل اطلاعات به دست آمده، الگوی مناسب از لحاظ مفاهیم اجتماعی – فرهنگی که عناصر کهن در آن دخیل است، استخراج شد. با توجه به نتایج پژوهش، با ترکیب الگوی برگرفته از این تحقیق با الگــــوهای سکونت مدرن، می‌توان برای خانه‌های آینده شهرهای تاریخی ایران الگوی جدیدی ارائه کرد.

اهداف پژوهش
1- خوانش سازمان فضایی خانه‌های بومی بافت قدیم شهر شیراز.
2- تبیین الگویی مناسب برای مسکن معاصر بر اساس تحلیل کهن الگوهای خانه‌های دوره زندیه و قاجاریه شهر شیراز.

سوال پژوهش
1- فرهنگ (سکونت و اجتماعی) چگونه بر شکل‌گیری سازمان فضایی خانه‌های (زندیه و قاجاریه) شیراز اثر گذاشته است؟
2- محیط‌های بومی چیست؟ نرم‎افزارهای طراحی در این حیطه تا چه حد دخیل هستند؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Continuous Reading and Change in the Spatial Configuration of Native Houses of Shiraz (Zandieh and Qajar) Using Quantitative Data with UCL Depth Map Software

نویسندگان [English]

  • Mohammad Bazaei 1
  • Maryam Ghasemi Sichani 1
  • Alireza Shojaei 2
  • Mehdi Madahi 3
1 Department of Architecture. Faculty Architecture. Khorasgan Branch, Islamic Azad University. Khorasgan, Iran
2 Architecture Department and Urban Planning, Faculty Architecture, Mashhad Branch. Islamic Azad University, Mashad. Iran
3 Architecture Department , Faculty of Architecture and Urban Planning, Khavaran Institute of Higher Education, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Most theorists of architecture believe that culture is one of the factors influencing home design. The spatial configuration of a house in an area can support or disrupt the culture of the inhabitants. Hence, the shape of the house in indigenous architecture is an expression of understanding the content of human life. The necessity of this research is explained based on the dimensions of family and social life. The houses of the Zandieh and Qajar dynasties of Shiraz, which are mostly located in the Sang-e Siah neighborhood, form the statistical population of this research which is of a diverse kind. The aim of this study is to read the spatial organization of the native houses of the old texture of Shiraz accomplished by Space Syntax and the graphical analytical analysis (SPSS) software. Based on the logical arguments gained from the little information obtained from the graphs output of the Ucl Depth Map software, the strengths and weaknesses of the native houses were examined. By analyzing the attained information, a suitable model was extracted in terms of socio-cultural concepts involving the ancient elements. According to the results of the research, by combining the model obtained from this research with modern residential replicas, an innovative prototype can be presented for the imminent houses of the historical cities of Iran.
Research objectives
1. Investigating the organization of the native houses of the old texture of Shiraz city
2. Explaining a suitable model for contemporary housing based on the ancient analysis of the models of Zandieh and Qajar period houses in Shiraz.
Research question
1. How has culture (residential and social) affected the formation of the Space Organization of Shiraz Houses (Zandieh and Qajar)?
2. What is the role of architects and planners in the present age in perpetuating the socio-cultural values of indigenous environments? To what extent are design software involved in this area?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space Reading
  • Spatial organization
  • Shiraz Indigenous Houses
  • Spatial Configuration
  • Shiraz Zandieh and Qajar Houses
  • Depth Map Software
احمدی زاویه، سید سعید، گلستان .(1397). "عصر سلجوقی بستر بازتولید نظام و ساختار ساسانی، مطالعه موردی: بازخوانی بهره‌گیری سلاجقه از نظام ساختاری معماری ساسانی". فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شماره31، صص113-81.
بل، سایمون و ریسمانچیان، امید. (1389). "شناخت کاربردی چیدمان فضا در درک پیکره فضایی شهرها". نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، شماره 43، صص 56-49.
بل، سایمون و ریسمانچیان، امید. (1390). "بررسی جدا افتادگی فضایی بافت‌های فرسوده در ساختار شهر تهران به روش چیدمان فضا". نشریه باغ نظر، شماره 17، صص 80-69.
توکلی کازرونی، مهدی، کشمیری، هادی. (1396). "سنجش مؤلفه‌های معمارانه با تأکید بر هنر معماری ایران". نمونه موردی شهر شیراز، فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شماره66، صص120-105.
سهیلی، جمال‌الدین،عارفیان، انسیه. (1395). "تحلیل روابط اجتماعی- انسانی در فضاهای مسجد- مدرسه‌های دوره قزوین قاجار بر اساس رویکرد نحو فضا".  فصلنامه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره3، صص491-475.
ظفرنوایی، خسرو. (1396). "بررسی مفهوم عرفانی«فضای تهی» در معماری اسلامی- ایرانی". فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شماره27، صص74-57.
یزدانفر، عباس، موسوی، مهناز و دقیق، هانیه زرگر. (1387). "تحلیل ساختار فضایی شهر تبریز در محدوده بارو با استفاده از تکنیک اسپیس سینتکس". ماهنامه بین‌المللی راه و ساختمان، شماره 67، صص 69-58.
Dawson, P. (2002). “Space syntax analysis of Central Inuit snow house”. Journal of AnthropologicalArchaeology, 4 (21), 464-480.
Hillier, B. (1984). The Social Logic of Space, Cambridge University Press. New York.
Hillier, B. (1999). “The Hidden Geometry of Deformed Grids: Or, Why Space Syntax Works, Whenit Looks as Though it Shouldn't”. Journal of Environment and Planning B,
26 (2), 169-191.
Hohmann, H. (2005). “Culture of Memory and Maya Architecture: Architectural Documentation and Interpretation of Structure  of Chunchimai”.  Journal of Anthropological Notebooks, 11, 103–113.
Hillier, B. (2007). “Space and spatiality: what the built environment needs from social theory”. Journal of Building Research & Information, 3 (36), 216-230.
Jiang, B. (2002). “Integration of Space Syntax into GIS: New Perspectives for Urban Morphology”. Journal of Transactions in GIS, 3(6), 295-309.
Klarqvist, B. (1993). A Space Syntax Glossary. Nordisk Arkitekturforskning, Göteborg.
Lima, J. J. (2001). “Socio-spatial Segregation and Urban Form: Belem at the End of the 1990s”. Journal of Geoforum, 32 (4), 493-507.
Malkawi, F., &  I. Al- Qudah. (2003).  “The house as an expression of social worlds: Irbid's elite and their architecture”. Journal of Housing and the Built Environment,18, 25-48.
Montello, D. R. (2007). The Contribution of Space syntax To a Comprehensive Theory of Environmental Psychology. 6th International space syntax symposium, Istanbul.
Oliver, P. (2006). Built to Meet Needs: Cultural Issues in Vernacular Architecture. Architectural Press, London.
Rapoport,  A. (1999). “A framework for studying vernacular design”. The Journal of Architectural and Planning Research, 16 (1) 52-64.
Rapoport, A. (1969). House Form and Culture, Pearson. United State of America.
Robbins, E. (1984). “Architecture and culture: a research strategy”. Journal of Design Studies, 3 (5), 175-177.
Said, I. (2001). Determining Cultural-ethnic Landscape in Terrace Housing Community in Peninsular Malaysia. Universiti Teknologi, Malaysia.
Wineman, J. (2006). Exploring, Engaging, Understanding in Museums, Proceedings of the Workshop held in Bremen. Germany.