ساختار فرهنگی، هنری و اقتصادی خانقاه‌ها در فرآیند رشد مریدان صوفیه ایلخانان ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ -ایران اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دکترای تخصصی، دانشیار دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران،

3 دکترای تخصصی، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور

4 دکتری تخصصی، دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز

10.22034/ias.2020.109319

چکیده

خانقاه به عنوان مرکز عرفان و تصوف ایرانی و اسلامی و بنایی مقدس، با کارکردهای گوناگون اجتماعی، فرهنگی، هنری، اقتصادی و سیاسی، به نوعی بازنمایی فرهنگ و تمدن ایرانی است. عصر ایلخانی به عنوان دوره‌ی گسترش تصوف و خانقاه‌سازی شناخته می‌شود. در این برهه خانقاه‌ها، مأمنی اجتماعی و فرهنگی و مکانی مقدس قلمداد می‌شدند که جای مدارس را گرفته و علاوه بر زهد و عبادت، برنامه‌های دیگری در آنها انجام می‌شد. در این مقاله تلاش شده است که از  میان عوامل متعدد تأثیرگذار در پیدایش و رشد تصوف و خانقاه‌ها در دوره ایلخانان به مهم‌ترین آنها اشاره شود. در واقع پژوهش مذکور، تأثیر عوامل کلیدی در فرآیند گسترش صوفیان در دوره‌ی ایلخانان را بررسی می‌کند. از آنجا که نمی‌توان از نقش تصوف در دوره‌ی ایلخانان بر بناهای خانقاه‌های این دوره صرف نظر نمود؛ مطالعه‌ی معماری خانقاه‌ها، به منظور بررسی عوامل گسترش تصوف ایلخانی قابل توجه است، چرا که با مطالعه عوامل فرهنگی و هنری بناهای خانقاه‌ها می‌توان با ساختار آن در این برهه آشنا شد. روش پژوهش مقاله حاضر توصیفی‌ـ‌تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات به شیوه‌ی مطالعه‌ی منابع کتابخانه‌ای است و برای بررسی نقش بناهای خانقاهی در گسترش تصوف در دوره‌ی ایلخانان، به مطالعه عوامل فرهنگی و هنری بناهای خانقاه‌ها پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد معماری خانقاه‌ها و ساختار هنری آنها، ارتباط تنگاتنگی با اندیشه‌های عرفانی و صوفیانه داشته است و بررسی ساختار هنری و عناصر نمادین خانقاه نمایان‌گرِ ارتباط مستقیم آن با گسترش عرفان و تصوف در دوره ایلخانان است. در هنر معماری اسلامی، بسیاری از نمادپردازی‌ها منشاء عرفان و تصوف بوده است. رخداد‌های فرهنگی و هنری خانقاه‌ها در رشد مریدان صوفیه در دوره ایلخانان مؤثر بوده و رواج تصوف در این دوره، پیوندی میان عرفان و تصوف و هنر دوره‌ی ایلخانی ایجاد کرد.
اهداف پژوهش:

بررسی تأثیر مهم‌ترین عوامل در پیدایش و رشد تصوف و خانقاه‌ها در دوره ایلخانان.
مطالعه معماری خانقاه‌ها و بررسی تأثیر آن در گسترش تصوف ایلخانی.

سؤالات پژوهش:

معماری خانقاه‌ها و ساختار هنری آنها چه ارتباطی با اندیشه‌های عرفانی و صوفیانه داشته است؟
بناهای خانقاهی چه تأثیری در گسترش تصوف در دوره‌ی ایلخانان گذاشته است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

.

نویسندگان [English]

  • Amin Naderi Ramezan Abad 1
  • Ali Bahranipour 2
  • Hooshang Khosro Beygi 3
  • Bahador Ghayem 4
1 PhD Student in History - Islamic Iran, Shahid Chamran University of Ahvaz
3 Associate Professor, Department of History, Payame Noor University
4 Associate Professor, Department of History, Shahid Chamran University of Ahvaz
چکیده [English]

.