مفاهیم عرفانی هنر و زیبایی در حکایت قلعه ذات‌الصُور یا دژ هوش‌ربا برگرفته از مثنوی معنوی مولانا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز/ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز

10.22034/ias.2019.210549.1100

چکیده

 زیبایی از مهم­ترین مفاهیمی است که از دیرباز در حوزه­ی فلسفه و عرفان مورد توجه و مطالعه واقع شده است. یکی از برجسته­ترین متون ادبی و عرفانی که می­توان برای شناختِ حقیقت زیبایی به آن رجوع کرد، مثنوی معنوی است که مهم­ترین مبانی زیبایی­شناسی را در قالب دقیق­ترین تمثیلات تبیین برساخته است. در این اثر، حکایات متعددی وجود دارد که هر کدام به نوعی نمونه روشنی از زیبایی هنری محسوب می­شوند. در این میان، حکایت قلعه ذات­الصور، یکی از مشهورترین حکایات این اثر است. مسأله­ای که می­توان اینجا مطرح کرد جایگاه مفاهیم عرفانی هنر و زیبایی در این حکایت است. این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده­های کتابخانه­ای، به بررسی این مسأله پرداخته است. یافته­های پژوهش حاکی از این است که داستان قلعه­ی ذات­الصور یا دژ هوش­ربا از داستان­های بسیار عمیق و غامض مثنوی است که دریایی از معانی بلند و ملکوتی را در خود دارد. قلعه­ی ذات­الصور، جهان تجلیات الهی و جلوه­گاه صور نورانی و مثالی در قوالب محسوس و مشهود است. این نقوش متعدد و زیبا می­تواند از یک سو حجاب و مانع درک حقیقت شوند و سالک را در همین مرحله صورت­های محسوس و زیبایی­های عاریتی محدود و متوقف سازند و او را گرفتار سازند و هم می­تواند خود به اعتبار مرات و آیت بودندشان دلالت بر زیبایی­های حقیقی باشند و موجبات رهایی و رستگاری انسان را فراهم آورند. درک و رؤیت زیبایی حقیقی تنها از طریق رسیدن به معرفت نفس و با چشم سِر ممکن است. چراکه آدمی از طریق حواس ظاهری، تنها عالم محسوسات را درک می­کند و از طریق حواس باطنی به دریای حقایق راه می­یابد و آن کس که در محدوده­ی محسوسات ظاهری باقی ماند درک حقیقت امور برایش غیر ممکن شود. از این رو مولانا به گذار از نقوش و زیبایی­های فریبنده ظاهر تأکید می­کند.
 
اهداف پژوهش:
1. بررسی مفهوم عرفانی هنر و زیبایی­ در مثنوی معنوی.
2. واکاوی مفاهیم عرفانی هنر و زیبایی در حکایت قلعه ذات­الصور
سؤالات پژوهش:
1.مفاهمیم عارفانی هنر و زیبایی چه جایگاهی در مثنوی معنوی مولوی دارد؟
2. حکایت قلعه ذات­الصور چه تأثیری در انتقال مفاهیم عرفانی هنر و زیبایی دارد؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Theological Concepts of Art and Beauty in the Story of the “Zat-al Sovar Castle” or the Fortress of “Hoosh Roba” from the Masnavi Manavai of Rumi

نویسندگان [English]

  • samira ramezani
  • kamran pashaei fakhri 1
  • parvaneh Abelzadh 2
1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Tabriz Branch
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Tabriz Branch.
چکیده [English]

 Beauty is one of the most important concepts that has long been considered and studied in the field of philosophy and mysticism. One of the most prominent literary and mystical texts that can be referred to in order to perceive the truth of beauty is the Masnavi Manavi of Rumi which beholds the most central foundations of aesthetics in the form of the most accurate allegories. In this literary artwork, there are several anecdotes, each of which is a clear example of artistic beauty. In the meantime, the legend of the Zat-al Sovar Castle is one of the most famous stories of this work. In this research, the place of theological and knowledgeable concepts of art and aesthetics within this story is considered and analyzed. Moreover, the mentioned analysis is accomplished via a descriptive and analytical approach and dependent on library sources. The findings of the research indicate that the story of Zat-al Sovar Castle or the fortress of Hoosh Roba is one of the very deep and perplexing stories of the Masnavi that beholds ​​extraordinary and heavenly denotations. The Zat-al Sovar Castle is the world of divine manifestations and the expression of luminous forms and instances in tangible forms. These numerous and beautiful motifs can, on the one hand, veil and hinder the understanding of the truth, and at this stage restrict and halt the seeker from tangible forms and borrowed beauties, and has to power to indicate true beauties and to provide the means of human liberation and salvation. Understanding true beauty is possible only through attaining self-knowledge and perceiving with the inner eye. For man, through the external senses, perceives only the world of sensations, and through the esoteric senses he enters the sea of ​​truths, and it becomes impossible for one who remains within the limits of the external senses to comprehend the truth of belongings. Hence, Rumi emphasizes the aesthetical features and motifs of appearance.
Research aims:
1. A study of the theological concepts of art and beauty in the Masnavi Manavi
2. An analysis of the theological concepts of art and beauty in the Story of the “Zat-al Sovar Castle”
Research questions:
1. What is the place of theological concepts of art and beauty in Rumi's Masnavi Manavi?
2. What is the effect of the story of “Zat-al Sovar Castle” in conveying the mystical concepts of art and beauty?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theology
  • art and beauty
  • Hoosh Roba fortress
  • Zat-al Sovar Castle
  • Masnavi Manavi
  • Rumi