ذخایر معنوی کهن ایرانی و فرق شیعی با تاکید بر معابد مسلک اهل حق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی تاریخی، پردیس علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه فرهنگ و زبانهای باستانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول)

3 گروه تاریخ و باستان شناسی، واحد علوم تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/ias.2020.210882.1102

چکیده

ادیان در تاریخ جهان مسیر پر فراز و فرودی را طی کرده است. در این سیر، آمیختگی مذاهب و انگاره­های آن با یکدیگر نیز روی داده است. تاریخ ایران نیز، شاهد پیدایش ادیان و فرق مذهبی متفاوت بوده است. یکی از گرایش­های مذهبی در جامعه ایران، تصوف و گرایش­های صوفیانه است. بررسی­ها نشان می­دهد تصوّف و عرفان مکتبی نوظهور و تقلیدی نیست گرچه به آن پسوند اسلامی داده باشند زیرا نه تنها در دین مبین اسلام، تصوّف و عرفان وجود ندارد بلکه اکثر علمای دینی با این­گونه مکاتب، مخالفت نیز دارند و در این میانه نیز بعضی از «متألّهین» برای تبرئه خود بجای «صوفی و تصوّف» از لفظ «عارف و عرفان» استفاده نموده و می‌نمایند پس چگونگی پیدایش تصوّف و عرفان و ماهیت آن نیازمند بررسی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده­های کتابخانه­ای و انجام مصاحبه­های شفاهی انجام شده است. یافته­های پژوهش حاکی از این است که به علّت پیوستگی زنجیروار ادیان با یکدیگر، تصوّف و عرفان اسلامی پدیده‌ای است از آیین کهن میترایی است. با بررسی معابد اهل حق و ساختار و مختصات آن می­توان به این مسئله پی برد.
اهداف پژوهش:
1.واکاوی و بازشناسایی ماهیت تصوف و عرفان در ایران.
2. بررسی ذخایر معنوی کهن ایرانی و فرق شیعی با تأکید بر معابد مسالک اهل حق.
سؤالات پژوهش:
1.تصوف و عرفان در ایران دارای چه ماهیت و پیشینه تاریخی است؟
2.دخایر معنوی کهن ایرانی و شیعی چه بازتابی در معابد مسالک اهل حق داشته است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ancient Iranian spiritual reserves and Shiite religion with emphasis on the Haqq professional temples

نویسندگان [English]

  • mohamad kapele 1
  • abolghasem esmailpormotlagh 2
  • reza shabanisamghabadi 3
1 PhD Student in Historical Archeology, Tehran Research Campus, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Culture and Ancient Languages, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran (Corresponding Author)
3 Department of History and Archeology, Tehran Research Sciences Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
قرآن کریم.
الشیبی، کامل مصطفی. (1380).  تصوف و تشیع تا آغاز سدهء دوازدهم ه. ق. برگردان علی رضا ذکاوتی قراگزلو. چاپ سوم. تهران: انتشارات امیر کبیر.
الهی، نورعلی. (1373). برهان الحق. چاپ هشتم. تهران: انتشارات جیحون.
جیحون آبادی، نعمت الله. (1361). شاهنامه حقیقت. تصحیح محمد مکری. چاپ دوم. تهران: انتشارات طهوری.
سلطانی، محمد علی(1382).  قیام و نهضت علویان زاگرس یا تاریخ تحلیلی اهل حق. چاپ دوم. تهران: نشر سها.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. (1367). حکمة‌الاشراق. برگردان سید جعفر سجادی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شوشتری، سید نورالله. (1377). مجالس المؤمنین. به کوشش سید احمد الموسوی چاپ چهارم. تهران: انتشارات اسلامیه.
شهمردان، رشید. (1360). تاریخ زرتشتیان پس از ساسانیان. تهران: چاپ راستی.
عطّار، فریدالدین. (1378). تذکرة الاولیاء. تصحیح محمد استعلامی. چاپ دهم. تهران: انتشارات زوّار.
قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1379). رسالة قشیریه. برگردان حسن بن عثمان. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. چاپ ششم. تهران: انتشارات علمی و  فرهنگی.
کردستانی، محمد مردوخ. (1351). تاریخ کرد و کردستان. سنندج، چاپ اول، سنندج: کتابفروشی غریقی.
کومون، فرانتس. (1377). ادیان شرقی در امپراتوری روم. The Oriental Religions in Roman Poganism. برگردان ملیحه معلم و پروانه عروج‌نیا. چاپ اوّل. قم: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها.
کومون، فرانتس. (1393). آیین‌ پررمز و راز میترایی Mysteres de Mithra. برگردان هاشم رضی، چاپ سوّم. تهران: نشر بهجت.
مسعودی، علی بن حسین. (1382). مروج الذهب و معادن الجوهر. برگردان ابوالقاسم پاینده. دو جلدی. چاپ هفتم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مقدم، محمد. (1388). جستار دربارة مهر و ناهید. چاپ سوّم. تهران: هیرمند.
نسفی، عزیزالدین. (1381). الانسان الکامل. برگردان سیدضیاء‌الدین دهشیری. چاپ ششم. تهران: انتشارات طهوری.
 ورمازرن، مارتین. (1375). آیین میترا. MITHRA ce Dieu Mysterieux . برگردان بزرگ نادرزاده. چاپ دوّم. تهران: نشر چشمه.