تأثیر تحولات معماری اواخر دوره قاجار بر تزیینات خانه های مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری،واحد مشهد،دانشگاه آزاد اسلامی ، مشهد،ایران

2 گروه معماری،واحد مشهد،دانشگاه آزاد اسلامی ،مشهد،ایران

3 گروه معماری،واحد مشهد،دانشگاه آزاد اسلامی،مشهد ،ایران

4 گروه شهرسازی،واحد مشهد،دانشگاه آزاد اسلامی ،مشهد،ایران

10.22034/ias.2020.234254.1260

چکیده

دوره قاجار به عنوان دوره شروع ارتباطات گسترده با دنیای غرب شناخته می­شود. این ارتباط بر وجوه مختلف جامعه ایران تأثیرگذار بود. هنر و معماری ایرانی نیز در دوره قاجاریه، متأثر از جریانات نوگرایی و تحولات تجددگرایی، جلوه متفاوت­تری پیدا کرد. در این دوره دستاوردهای عصر مدرنیته غرب، وارد کالبد و روح معماری این دوره در شهرها، از جمله ابنیه و عمارت­های آن شد. به­طوری­که تزئینات معماری به شکل­های مختلف در نما، ورودی­ها، فضاهای داخلی و عناصر و اجزای معماری تحت تأثیر این تغییرات قرار گرفت. پژوهش حاضر به لحاظ روش­شناسی از نوع توصیفی- تحلیلی بوده که داده­های آن به صورت مطالعه تطبیقی در شاخصه­های تزئینی بناهای قاجار  در شهر مشهد بوده و روش گردآوری آن در قالب مطالعات اسنادی و میدانی می­باشد. یافته­های کلی تحقیق نشان می­دهد که با وجود برخی تأثیرگذاری معماری غرب در این دوران بر معماری این بناها در حوزه تزئینات، بر آجرکاری، کاشی­کاری و گچ­بری استوار بوده است. البته ورود عناصر تزئینی غربی همچون ستون و سرستون­های تزئینی، سقف­های شیبدار، تزئینات چوبی سقف، نقاشی­های دیواری، بخاری فلزی و... در بنا نشانگر اثرگذاری معماری و تزئینات غربی در بناهای این دوران می­باشد.
اهداف پژوهش:
1.بررسی اثرات معماری دوران اواخر قاجار بر خانه­ها در شهر مشهد با تاکید بر حوزه تزئینات.
2. شناخت تزئینات وارداتی و سنتی موجود در خانه­های اواخر دوره قاجار.
سوالات پژوهش:
1.معماری دوران قاجار چه وجوه تزئینی را در آثار مسکونی(شهر مشهد) نهادینه کرده است؟
2.کدامیک از تزئینات قاجاری ادامه دهنده دوران قبل بوده و کدام بر بناهای مسکونی این دوره نفوذ داشته است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Influence of Late Qajar Architecture on the Ornamentation of Houses in Mashhad

نویسندگان [English]

  • Bahareh torkashvan 1
  • khosrow afzalian 2
  • khosro sahaf 3
  • Amidoleslam saghatoleslami 4
1 Department of Architecture ،Mashhad Branch، Islamic Azad University،Mashhad،Iran
2 Department of Architecture ،Mashhad Branch، Islamic Azad University،Mashhad،Iran
3 Department of Architecture ،Mashhad Branch، Islamic Azad University،Mashhad،Iran
4 Department of Urbanism ،Mashhad Branch، Islamic Azad University،Mashhad،Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • modernity
  • Qajar Architecture
  • architectural decoration
  • Mashhad City
بانی مسعود، امیر. )1395). معماری معاصر ایران: در تکاپوی بین سنت و مدرنیته، چاپ پنجم. تهران: نشر هنر معماری قرن.
پیرنیا، محمدکریم. (1369). شیوه­های معماری ایرانی؛ تدوین غلامحسین معماریان، تهران: موسسه نشر هنر اسلامی، تهران.
قبادیان، وحید. (1392). سبک­شناسی در مبانی نظری در معماری معاصر ایران، تهران: نشر علم معمار.
کیانی، مصطفی. (1383). معماری دوره پهلوی اول: دگرگونی اندیشه­ها، پیدایش و شکل گیری معماری دوره بیست ساله معاصر ایران، تهران:  موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
بابایی، محمدرضا. (1380). «تجدد و تجدد گرایی»، مجله شمیم یاس، شماره 7.
جلیلی، تورج؛ اکبری، سروش. (1394). «بررسی تجولات پلانهای مسکونی از دوره قاجار تا پهلوی دوم»، اولین کنفرانس سالانه پژوهش های معماری، شهرسازی و برنامه شهری.
خاتمی، محمود. (1384). «مدرنیته و مطالعات دینی، فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه قم»، شماره 1، صص22-10.
زمرشیدی، حسین. (1387). «هنرهای وابسته به معماری ایران، رشد آموزش هنر»، شماره 14، صص10-1.
زمرشیدی، حسین. (1395). «آموزه­های معماری ایرانی و ساختمان­سازی مسکونی از دوره قاجار تا امروز.مطالعات شهر ایرانی اسلامی»، شماره3، 10-1.
سجادی، فریبرز؛ رستمی، محسن و رستمی، ثریا. (1393). «ریشه­های تاریخی چالش سنت و تجدد در معماری معاصر قاجاریه»، نقش جهان، شماره 2، صص85-76.
سالاری طالقانی، معصومه. (1389). «بررسی تطبیقی نقوش کاشی کاری عصر صفویه و قاجار»، استاد راهنما: حسین سلطان زاده و استاد مشاور: اسکندر مختاری، پایان­نامه کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
صنیعی­پور، حمید؛ فرهاد، شراره و میرزاعلی، محمد. (1396). «واکاوی معماری سنتی دوره قاجار در عمارت دارالحکومه مفخم بجنورد»، هنرهای زیبا، دوره 22، شماره 2، صص17-8.
فرح­بخش، مرتضیغ حناچی، پیروز و غنائی، معصومه. (1396). «گونه­شناسی خانه­های تاریخی بافت قدیم شهر مشهد، از اوایل قاجار تا اواخر پهلوی اول»، فصلنامه معماری ایرانی(مطالعات معماری ایران)، شماره 12، صص116-97.
قاسمی سیچانی، مریم. (1389). «معماریان غلامحسین، گونه شناسی خانه در دوره قاجار در اصفهان»، نشریه هویت شهر، شماره 7، صص44-21.
قاسمی سیچانی، مریم. (1387). «بازشناسی بخشی از هویت معماری ایرانی بوسیله تحلیل گونه شناسانه خانه­های اصفهان در دوره قاجار»، رساله دکتری معماری، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات.
مومنی، کوروش؛ عطاریان کوروش و قدردان قراملکی، رضا. (1394). «بررسی تزئینات خانه­های قاجاری شهر قم(مطالعه موردی: خانه شاکری قم)»، فصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی، شماره 7 و 8، صص142-128.
محمدزاده، رحمت. (1390) «بررسی آثار مدرنیته غرب بر شهرسازی ایران»، مجله صفه، 94-79
میرمیران، هادی. (1388). «نگاهی به معماری دوره قاجار: شکوفایی ساخت و پرداخت»، نشریه معمار، شماره 8، صص10-1.
نظربلند، نازیلا. (1396). «نوگرایی در تزئینات خانه­های قاجار شهر شیراز»، شماره 95، صص61-57.
http://mashhadenc.ir/
Almusaed, A. (2011).  Biophilic and Bioclimatic Architecture. UK: Springer- Verlag.
Giddens, Anthony. (2000). Abandoned world: discourses on global integration, Translated by A. Saidi, Yusuf Haji Abdul Wahab, Tehran: Science and Literature.
Ne'mati L. (2008). The course of modernism in the Qajar era.