تقابل شریعت و طریقت در دوران صفوی (با تکیه‌بر دیدگاه مقدس اردبیلی در کتاب حدیقه‌الشیعه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه ادیان و عرفان ، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران.

2 دانشیار گروه ادیان و عرفان ، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران.

3 دانشیار گروه الهیات، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

10.22034/ias.2020.255999.1433

چکیده

صوفیان صفوی که با فعالیت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در قرن هفتم کار خود را آغاز کردند، به‌مرور زمان از همسویی شرایط سیاسی و اجتماعی زمانه بهره گرفته و چنان کوشیدند تا جایی­که دو قرن بعد همین صوفیان تبدیل به سپاهیان جانبازی شدند که حکومت صفوی را شکل دادند. در دوران پس از شاه اسماعیل صفوی و تثبیت قدرت صفویان، درحالی‌که بخشی از نیاز به فقه شیعه با مهاجرت علمای شیعه به ایران فراهم شد، به‌مرور جایگاه فقها ارتقاء یافت. فقهای شیعه با مناسک صوفیان و عمل نکردن به احکام توسط ایشان، مخالف بودند و درصدد بودند تا ولو با توسل به حکومت صفوی از بی‌توجهی صوفیان به احکام فقهی بکاهند. مقدس اردبیلی به‌عنوان بارزترین فقیه شیعی در قرن دهم، در زمرۀ مخالفان سرسخت صوفیان بود. مطالعه حاضر برای بررسی علل مخالفت مقدس اردبیلی با صوفیان در کتاب حدیقه‌الشیعه انجام‌شده است و بر این نکته تأکید دارد که نظر به جایگاه صوفیان در جامعه صفوی، آیا رویکرد منفی مقدس اردبیلی در قالب تقابل تاریخی فقها و صوفیه بر این رویه اثرگذار بوده است یا موقعیت خاص صوفیان عصر صفوی عامل اصلی آن بود؟ نتایج پژوهش که از بررسی منابع کتابخانه‌ای با تحلیل محتوا به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که فضای تاریخی دوران تثبیت و نیاز به نهادهای دینی و حکومتی، زمینه رقابت فقها و صوفیه را تشدید کرد. مقدس اردبیلی با استناد به منابع فقهی، اعمال و رفتار صوفیان را نامشروع و مجرمانه می‌داند. او ضمن تکفیر صوفیان، هیچ تمایزی بین خوب و بد این گروه قائل نشده است.
اهداف پژوهش:
1.واکاوی علل تقابل طریقت و شریعت در دوره صفوی.
2.بررسی ارتباط طریقت و شریعت از دیدگاه مقدس اردبیلی با تکیه بر کتاب حدیقه­الشیعه.
سؤالات پژوهش:
1.علل تقابل طریقت و شریعت در دوره صفوی چه بود؟
2.مقدس اردبیلی در کتاب حدیقه­الشیعه چه دیدگاهی درباره شریعت و طریقت دارد؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Confrontation of Sharia and Tariqat in the Safavid Era (based on the holy view of Ardabili in the book of Shiite Hadith)

نویسندگان [English]

  • Alireza Haji Sadeghiyan NajafAbadi 1
  • Ali Fathollahi 2
  • Mohammadreza AboeiMehrizi 3
1 PhD Student, Department of Religions and Mysticism, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran.
2 Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran.
3 Associate Professor, Department of Theology, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shiite Jurisprudence
  • Muqaddas Ardabili
  • Sufism
  • Shiite hadith
  • Safavid