زیبایی آفرینی در سبک های لایه ای و مضامین عاشقانه غزلیات مجد در مقایسه با زیبایی مضمونی و بصری شاهنامه بزرگ مغولی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دورود، دانشگاه آزاد اسلامی، دورود، ایران.

2 گروه زبان و ادبیات فارسی واحد دورود، دانشگاه آزاد اسلامی، دورود، ایران.

10.22034/ias.2021.295959.1664

چکیده

مجد همگر از شاعران سدۀ هفتم هجری و از سخن‌وران زبانزد آن روزگار است که در عصر حاضر کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پراکندگی نسخه‌ها و نبود تصحیح معتبری از دیوان مجد، یکی از عمده‌ترین دلایل گمنامی اوست. یکی از آثار ادبی مقارن با این دورۀ تاریخی، شاهنامه بزرگ مغولی است که از نظر زیبایی­شناسی از آثار فاخر ادبی و هنری قرن هفتم محسوب می­شود. بررسی تطبیقی این دو اثر از نظر زیبایی­شناسی حائز اهمیت بسزایی است. در پژوهش حاضر غزل‌های مجد همگر بر اساس سبک‌شناسی لایه‌ای در پنج لایۀ آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک مورد ارزیابی قرار گرفته و با شاهنامه بزرگ مغولی مقایسه شده است. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده­های منابع کتابخانه­ای انجام شده است. مطالعۀ سبک­شناسانۀ سطوح مختلف غزل‌های دیوان مجد همگر نشانگر آن است که او به لایۀ آوایی و بُعد موسیقیایی کلام توجه ویژه ‌داشته است. دستورمندی و دور بودن از هرگونه تعقید، پرهیز از کاربرد واژگان نامتداول و ناهمگن با فضای غزل، تک معنایی بودن ابیات و تکیه بر مضامین عاشقانه از جمله نتایج حاصل از تحقیق حاضر است. نتایجی که پژوهشگر به تبع آن­ها توانست به وجود برخی شعرهای نامنسجم در بخش غزلیّات نیز پی‌ببرد. پس از بررسی سبک‌شناسانه و تبیین ممیّزه‌های غزل مجد، شعرهایی که با چشم‌انداز کلّی قالب غزل در دیوان مجد هم‌خوانی ندارند و جایگاهشان در میان سایر غزل‌ها و انتسابشان به مجدهمگر مورد تردید است، معلوم شد. از سوی دیگر زیبایی در غزلیات مجد همگر با زیبایی در شاهنامه بزرگ مغولی همخوانی دارد.
اهداف پژوهش

تحلیل سبک­شناسی لایه­ای اشعار مجد همگر.
بررسی تطبیقی از زیبایی در اشعار مجد با زیبایی مضمونی و بصری در شاهنامه بزرگ مغولی.

سؤالات پژوهش

براساس سبک­شناسی لایه­ای چه لایه­های را می­توان برای اشعار مجد برشمرد؟
اشعار مجد و شاهنامه بزرگ مغولی از نظر زیبایی­آفرینی چه مختصاتی دارند؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Creating beauty in layered styles and romantic themes of Majd lyric poems in comparison with the thematic and visual beauty of the great Mongolian Shahnameh

نویسندگان [English]

  • Omidali Sheyki cancot 1
  • Fahimeh Asadi 2
  • Alireza Fatemi 2
  • Kobra Bahmani 2
1 Department of Persian Language and Literature, Doroud Branch, Islamic Azad University, Doroud, Iran.
2 Department of Persian Language and Literature, Doroud Branch, Islamic Azad University, Doroud, Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • stylistics
  • Layered Stylistics
  • Majd Hamgar
  • lyric
  • seventh century
آذر بیگدلی، لطفعلی­بیگ. (1378). آتشکدۀ آذر، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
افهمی، رضا و همکاران. (1396). «شاهنامه بزرگ، سندی بر گفتمان ایرانی گرایی ایلخانان»، باغ نظر، شماره54، 64-57.
اعظم کثیری، آتوسا. (1394). «زبان نگاره‌ها (بیان استعاری و وجوه نشانه‌ای در لایه‌های معنایی دو نگاره)». هنر اسلامی، 11(23)، 23-44.
اوحدی بلیانی، تقی‌الدین محمّد. (1388). تذکرۀ عرفات العاشقین و عرصات العارفین، با مقدمه و تصحیح محسن ناجی نصرآبادی، تهران: اساطیر.
بلر، شیلا؛ بلوم، جاناتان. (1381). هنر و معماری اسلامی. ترجمه یعقوب آژند، تهران: سمت.
بویل، ج. آ. (1371). تاریخ ایران از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانیان، ترجمۀ حسن انوشه، ج5، تهران: انتشارات امیرکبیر.
پراندوجی، نعیمه و همکاران. (1393). «سبک‌شناسی گفته‌های داستانی در رمان­الصبار سحر خلیفه». جستارهای زبانی. 5(2)، 54-31.
خادمی، روح‌الله؛ کرمی، محمد حسین. (1391). « بررسی سبک شعر مجد همگر شیرازی از دیدگاه مسائل ادبی»، فصلنامۀ تخصصی نظم و نثر فارسی، (بهار ادب)، شمارۀ 3، 255ـ 270.
خادمی، روح‌الله؛ کرمی، محمد حسین. (1393). «جست‌‌وجو در احوال و اشعار مجدالدین همگر»، آیینۀ میراث، شمارۀ 2.
خادمی، روح‌الله؛ کرمی، محمد حسین. (1393). مجد همگر و نقد شعر، کاوشنامه، شمارۀ 29.
خراسانی، فهیمه و همکاران. (1395). «رمزگان و وجه: دو عامل متمایزکننده در سبک­شناسی گفتمانی قصاید ناصرخسرو». جستارهای زبانی، ۷ (۴)، 193-175.
درپر، مریم. (1392). سبک‌شناسی نامه‌های غزالی با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: نشر علم.
درپر، مریم. (1392). «نقد و بررسی: لایه‌های بلاغی و ایدئولوژیک جایگزینی برای لایه‌های معنی-شناسی و کاربردشناسی در کتاب سبک‌شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها تألیف محمود فتوحی رودمعجنی». جستارهای زبانی. ۴ (۴)، 280-269.
درپر، مریم. (1392). «بررسی ویژگی‌های سبکی داستان کوتاه «جشن فرخنده» از جلال آل‌احمد با رویکرد سبک‌شناسی انتقادی». جستارهای زبانی. ۴ (۱)، 63-39.
درپر، مریم. (1396). «سبک­شناسی نشانه معنایی؛ سبک بوشی حضور در داستان کودکانه کلاغ سفید»، جستارهای زبانی. ۸ (۴)، 46-27.
درپر، مریم. (1393). «لایه­های مورد بررسی در سبک­شناسی انتقادی داستان کوتاه و رمان»، مجله جستارهای زبانی، شماره 21، 94-65.
دولت‌شاه، سمرقندی. (1338). تذکره‌الشعرا، به کوشش محمّدرضا رمضانی، تهران: کلاله خاور.
دهخدا، علی‌اکبر. (1373). لغتنامۀ دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
رازی، امین احمد. (1389). تذکرۀ هفت اقلیم، به تصحیح محمدرضا طاهری، تهران: سروش.
زکریایی کرمانی و همکاران. (1397). «سبک‌شناسی تذهیب‌های قرآنی در مکتب شیراز با تأکید بر مؤلفه‌‌ی فرم‌های تزیینی. هنر اسلامی»، 14(29)، 201-228.
سیمپسون، مرینا شریر. (1388). شاهنامه در مقام متن و شاهنامه در مقام تصویر، از مجموعه زبان تصویری شاهنامه، ترجمه داود طبایی، تهران: فرهنگستان هنر.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1391). رستاخیز کلمات (نظریۀ ادبی صورت‌گرایان روس)، تهران: انتشارات سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1377). «جادوی مجاورت»، مجلۀ بخارا، شمارۀ 2، 26-16.
شهراد، الهه. (1393). «خاتون­های شاهنامه بزرگ مغولی (تحلیل نقش و جایگاه زنان در شاهنامه بزرگ مغولی با رویکرد بازتاب)»، زن در فرنگ و هنر، شماره6، 408-391.
صفا، ذبیح اللَّه. (1371). تاریخ ادبیات در ایران، چاپ هشتم، تهران: فردوس.
فتوحی، محمود. (1391). سبب­­شناسی: نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.
غیاثی، محمدتقی. (1373). «سیر تحول سبک­شناسی»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، شماره 1، 49-68.
غیاثی، محمدتقی. (1374). «روش­ها و هدف­ها در سبک­شناسی»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، شماره 2، 145-137.
کنبی، شیلا. (1382). نقاشی ایرانی، ترجمه مهدی حسینی، تهران: انتشارات دانشگاه هنر.
محمّدنژاد، معصومه. (1395). «صورخیال در اشعار مجد همگر یزدی»، همایش ملّی ادبیات غنایی.
مزینانی، ابوالفضل؛ نصیری، سحر. (1398). «طرح روش تحقیق جهت کاربست نظریۀ استدلال تولمین در سبک شناسی، تحلیل گفتمان، و زبان­شناسی حقوقی». جستارهای زبانی. 10(3)، 89-67.
مشهور، پروین­دخت؛ فقیری غلام، محمد. (1393). «بررسی انواع زمان در دفتر چهارم، پنجم و ششم «مثنوی» با رویکرد «سبک‌شناسی رایانشی- پیکره‌ای»». جستارهای زبانی. ۵ (۱)، 190-167.
منصف، مصطفی. (1376). تصحیح دیوان مجد همگر، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد: به راهنمایی محمود عابدی، تهران: دانشگاه تربیت معلم (خوارزمی).
مهرابی، معصومه؛ ذاکر، آرمان. (1395). «تحلیل سبک­شناختی چند حکایت گلستان در پرتو دستور نقشگرای نظام مند هالیدی»، دوماهنامه جستارهای زبانی، ش1(پیاپی 29)، 196-173.
نیکوکار، ساره. (1392). نقد و تحلیل غزلیات مجد همگر، پایان­نامه کارشناسی ارشد: به راهنمایی حسین شهاب رضوی، یزد: دانشگاه آزاد اسلامی یزد.
همگر یزدی، خواجه مجدالدین. (1375). دیوان مجد همگر، به تصحیح احمد کرمی، تهران: انتشارات ما.
یلمه‌ها، احمدرضا. (1391). «بررسی تطبیقی رباعیات مجد همگر با دیگر نسخ خطی و چاپی»، متن­شناسی ادب فارسی، شمارۀ 1.