صاحب منصبان شاخص دینی در نگارگری صفوی ( وظایف و عملکردها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ تمدن اسلامی، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی ،خمین، ایران

2 استادیار تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه علوم پزشکی تهران

3 استادیار گروه معارف، واحد خمین، دانشگاه آزاد اسلامی ،خمین، ایران

4 استادیار گروه معارف، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی ،اراک، ایران

10.22034/ias.2021.303817.1715

چکیده

هنر نگارگری از بدو پیدایش آمیخته با روایتگری بود و همراه مضامینی مختلف علمی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را ترسیم کرده است. یکی از ادوار درخشان این هنر، دوره حکومت صفویه (907-1136ه.ق) بوده است. در این دوره با حمایت حکومت و دیگر بزرگان جامعه و ایجاد کارگاه­های سلطنتی این هنر به اوج شکوفایی رسید. در این میان، با توجه به رویکرد مذهبی حکومت صفوی، مضامین مذهبی و سیاسی تبدیل موضوعات نگارگری گردید. مسئله­ای که اینجا می­توان مطرح کرد چگونگی انعکاس جایگاه و نقش صاحب­منصبان شاخص دوره صفوی در هنر نگارگری این دوره است. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده­های منابع کتابخانه­ای انجام شده است. یافته­های پژوهش حاکی از این است که در این دوره، مناصب دینی نقش مهمی در تحولات فرهنگی و سیاسی از خود به جای گذاشتند و به تبع آن، این امر بر توده­های مردمی نیز تأثیر فرهنگی فوق­العاده­ای داشت. مناصب دینی نقش مهمی در بعد سیاسی و اجتماعی از خود نشان دادند. این تحول در آثار نگارگری برجای مانده از این دوره نیز قابل مشاهده است.
اهداف پژوهش:
1.تبیین ماهیت شغل صاحب­منصبان مذهبی در دوره صفوی و نقش آن­ها در استمرار این حکومت.
2.واکاوی چگونگی وظایف و عملکرد صاحب­منصبان دوره صفوی در نگارگری این دوره.
سؤالات پژوهش:
1.صاحب­منصبان دوره صفوی چه وظایف و کارکردهایی را در این دوره داشتنند؟
2.جایگاه و نقش صاحب­منصبان مذهبی دوره صفوی چه بازتابی در نگارگری این دوره داشته است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Holder of religious index positions in Safavid painting (duties and functions)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Bagher Zeinali 1
  • Ali Elhami 2
  • Hossein Khosravi 3
  • Sohrab Eslami 4
1 PhD student in History of Islamic Civilization, Khomein Branch, Islamic Azad University, Khomein, Iran
2 Assistant Professor of Islamic History and Civilization, Tehran University of Medical Sciences
3 Assistant Professor, Department of Education, Khomein Branch, Islamic Azad University, Khomein, Iran
4 Assistant Professor, Department of Education, Arak Branch, Islamic Azad University, Arak, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Morshed Azam
  • Sadr
  • Molabashi
  • lawyer
آژند، یعقوب. (1384). نگارگری در ایران، تهران: انتشارات جامی.
آرام، محمدباقر. (1386). اندیشه تاریخنگاری عصر صفوی، تهران: امیرکبیر.
الئاریوس، ادام. (1363). سفرنامه، ترجمۀ احمد بهپور، تهران: انتشارات فرهنگی ابتکار.
 پاکباز، رویین. (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، تهران: نارستان.
پناهی سمنانی، محمد احمد. (بی­تا). علل زوال صفویه، تهران: انتشارات کتاب نمونه.
تاورونیه، ژان باتیست. (1369). سفرنامه تاورونیه، ترجمۀ ابوتراب نوری، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی.
تاورونیه. (1382). سفرنامه تاوروینه، ترجمۀ حمید ارباب شیرازی، تهران: انتشارات نیلوفر.
ترکمان، اسکندربیگ. (1350). تاریخ عالم­آرای عباسی به کوشش ایرج افشار، 2جلد، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر با شرکت کتابفروشی تایید اصفهان.
تنکابنی، میرزا محمد. (1380). قصص العلماء، قم: موسسه فرهنگی انتشارانی حضور.
جعفریان، رسول. (1388). سیاست و فرهنگ روزگار صفوی، تهران: نشر علم.
حسینی جنابندی، میرزا بیگ حسن.  (1378). روضۀ­الصفویه، به کوشش غلامرضا مجد طباطبائی، تهران: علمی و فرهنگی.
خاتون­آبادی، سید عبدالحسین. (1352). وقایع­السنین و الاعوام، تصحیح محمد باقر بهبودی، تهران: ناشر کتاب فروشی اسلامیه.
خوانساری اصفهانی، محمدباقر. (1360). روضات­الجنات فی احوال­العلماء و السادات، تهران: انتشارات اسماعیلیان.
دلاواله، پیتر. (1380). سفرنامه دلاواله، ج 2، ترجمۀ محمد بهفروزی، تهران: نشر قطر.
روملو، حسن بیگ. (1357). احسن­التواریخ، به تصحیح عبد الحسین نوایی، تهران: نشر بابک.
رویمر، ر. (1380). تاریخ ایران دورۀ صفویان، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: انتشارات جامی.
ساکت، محمدحسین. (1385). منصب ملاباشی در ایران روزگار صفوی، مجموعه مقالات کنگره جهانی بزرگداشت اصفهان، به کوشش فضل ا...صلواتی، تهران: انتشارات اطلاعات.
سانسون. (1346). سفرنامه سانسون، به اهتمام نقی تفضلی، تهران: انتشارات ابن سینا.
سیوری، راجر. (1369). ایران عصر صفوی، ترجمۀ کامبیز عزیزی، چاپ دوم، تهران: سحر.
سیوری، راجر. (1372). ایران عصر صفوی، ترجمۀ کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
سیوری، راجر. (1369). در باب صفویان، ترجمۀ رمضان علی روح الهی، تهران: نشر مرکز.
شاردن، ژان. (1374). سفرنامه، ترجمۀ اقبال یغمایی، ج4، تهران: انتشارات توس.
طاهری، ابوالقاسم. (1349). تاریخ سیاسی و اجتماعی‌ ایران، تهران: سازمان کتاب­های جیبی.
کنبای، شیلا. (1381). نگارگری ایرانی، ترجمۀ دکتر مهناز شایسته‌فر، تهران: مؤسس مطالعات هنر اسلامی.
گودرزی، مرتضی. (1391). تاریخ نقاشی ایران، تهران: سمت.
طاووسی، ابوالفضل. (1395). کارگاه نگارگری، تهران: چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.
فلسفی، نصرا.... (1375).  زندگانی شاه عباس اول، 4جلد، تهران: انتشارات علمی.
قزوینی، بوداق. (1999). جواهر الاخبار، تصحیح محمدرضا نصیری و کوئیجی، هانه­دا مؤسسه مطالعات فرهنگی در زبان­های آسیا و آفریقا، توکیو.
قمی، قاضی احمد. (1359). خلاصۀ التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران.
کارری، جملی. (1383). سفرنامه کاروی، عباس نخجوانی، عبدالعلی کارنگ، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کربلایی تبریزی، حافظ حسین. (1349). روضات­الجنان و جنات­الجنان، تصحیح جعفرسلطان قرائی، چاپ2، تهران: بنگاه ترجمۀ و نشر کتاب.
کرکی، علی بن حسین. (1409). رسائل الکرکی، به کوشش شیخ محمد الحسون، قم: بی­نا.
کمپفر، انگلبرت. (1360). سفرنامه کمپفر، ترجمۀ کیکاووس جهانداری، چاپ دوم، تهران: انتشارات خوارزمی.
لمتون، ان.ک. اس. (1362). مالک و زارع در ایران، ترجمۀ منوچهر امیری، چاپ چهارم، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
میراحمدی، مریم. (1369). دین و مذهب در عصر صفوی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
میرزا رفیعا، محمدرفیع بن حسن. (1385). دستورالملوک میرزا رفیعا، ترجمۀ علی کردآبادی با کوشش و تصحیح محمد اسماعیل مارچینوفسکی، تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، انتشارات وزارت امور خارجه.
محمدی، رامونا. (1389). تاریخ و سبک­شناسی نگارگری و نقاشی ایرانی، تهران: ناشر فارسیران.
میرزاسمیعا، محمداسماعیل بن حسن. (1368). تذکرۀ­الملوک، ترجمۀ مسعود رجب­نیا، به کوشش دکتر سید محمد دبیر سیاقی، تهران: چاپخانه سپهر.
ونیزیان در ایران. (1360). شش سفرنامه، ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: انتشارات خوارزمی.
واله اصفهانی، قزوینی، محمدیوسف. (1372). خلدبرین، میرهاشم محدث، تهران: مجموعه انتشارات ادبی و تاریخی موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
ورهرام، غلامرضا. (1368). نظم حکومت ایران در دورۀ اسلامی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
هدایت، رضا قلی­خان. (1380). روضۀ­الصفای ناصری، ج8، صفویان و افشاریان، تصحیح جمشید کیان­فر، تهران: نشراساطیر.
 کاظمی موسوی، سید احمد. (1368). «حق اقتدار و فرهنگ سیاسی در تشیع»، ایران­نامه، شمارۀ 29.
Ali Mustafa, Manghip-i Hunarvaran- written 1586, Publ. Istanbul, 1926.
Qumi, Qazi Ahmad. Calligraphers and painters, transl. V. Minorsky, Washington, free gallery publication, 1959.