بررسی مؤلفه ها و عناصر رئالیسم جادویی در رساله قشیریه و ترتیب السلوک و انعکاس آن در فرهنگ و هنر ایران قرن پنجم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران

10.22034/ias.2021.302826.1710

چکیده

رئالیسم جادویی به‌نوعی شیوه روایی اشاره می‌کند که برای درهم‌آمیختن امر غیرممکن و باورناپذیر با دنیای روزمره است. از بهترین نویسندگان این سبک می­توان به گابریل گارسیا مارکز از آمریکای لاتین اشاره کرد. در حوزه ادبیات عرفانی، رئالیسم جادویی خود را به گونه­های مختلف نشان داده است. کتاب­های تذکرۀ­الاولیا، اسرارالتوحید و رساله قشیریه، گونه­های بی­نظیری از رئالیسم جادویی را در خود جای داده­اند. بررسی عناصر رئالیسم در این آثار و انعکاس آن در فرهنگ و هنر این دوره روشنگر ماهیت رئالیسم در این دوره تاریخی است. پژوهش حاضر به روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر داده­های منابع کتابخانه­ای انجام شده است. جامعة موردمطالعه کتاب­های رساله قشیریه و ترتیب السلوک اثر ابوالقاسم قشیری است و  زمان موردپژوهش قرن پنجم هجری، زمان اوج تصوف و عرفان اسلامی در ایران است. نتایج حاصل از این پژوهش مبین این نکته است که حوادث فراواقعی و واقعی در رساله قشیریه و ترتیب­السلوک طوری به انتخاب نویسنده در کنار هم قرار گرفته­اند که با وجود خارق­العاده بودن، برای خواننده، غیرعادی نمی‌نماید. در هر دو اثر مواردی از عناصر رئالیسم جادویی چون ارتباط با عالم غیب، ارتباط با مردگان، آشنا‌زدایی و .... دیده می‌شود. امتداد این ویژگی ادبی را می­توان در فرهنگ و هنر قرن پنجم نیز مشاهده کرد.
اهداف پژوهش

بررسی عناصر رئالیسم جادویی در رساله قشیریه و ترتیب­السلوک
بررسی نمونه­های رئالیسم در فرهنگ و هنر قرن پنجم هجری.

سؤالات پژوهش

عناصر رئالیسم جادویی در رساله قشیریه و ترتیب­السلوک تا چه حد نمود داشته است؟
آیا عناصر رئالیسم رد فرهنگ و هنر قرن پنجم نمود داشته است؟

 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study of the Components and Elements of Magical Realism in the Qushayriyah Treatise and the Order of Behavior and Its Reflection in Fifth Century Iranian Culture and Art.

نویسندگان [English]

  • Keyhan Kohandel
  • Samira Rostami
  • Seyed Mohsen Sajedi Rad
Department of Persian Language and Literature, Fasa Branch, Islamic Azad University, Fasa, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Magical Realism
  • Resale-ye Ghoshairiyeh
  • Tartib – al soluk
  • Mysticism
اتو، رودلف. (1380). مفهوم امر قدسی، ترجمه همایون همتی، تهران: نقش جهان.
ثروت، منصور. (1389). «کشف کرامات و خوارق عادات»، فصل­نامه تاریخ ادبیات، شماره 2، صص 27-23.
حاتمی، امیرحسین. (1379). «کرامات در اندیشه اسلامی و نقد معتزله بر آن». فصل­نامه تاریخ و تمدن اسلام، شماره 27، صص 96-67.
حسینی، سیدرضا. (1384). مکتب های ادبی، جلد اول، تهران: آگاه.
خزاعی­فر، علی. (1384). «رئالیسم جادویی در تذکره الاولیاء»، نامه فرهنگستان، شماره25، صص 21-2.
رضایی هفتادر، غلامعباس و دیگران. (1392). «آشنایی­زدایی و نقش آن در خلق شعر»، نشریه ادب عربی، شماره2، صص 88-69.
شاهرودی، محمود؛ ملایی، احمد. (1398). «رئالیسم جادویی در اسرارالتوحید»، دو فصل­نامه ادبیات عرفان تطبیقی، شماره 5، صص 34-1.
شریف­زاده، محمدرضا؛ عقیلی، عالیه. (1398). «اخلاق در رساله قشیریه»، همایش ملی پیشرفت نوین در عرصة علم و فرا علم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1391). «آشنایی­زدایی»، فصل­نامه بخارا، شماره 89، صص45-21.
شمیسا، سیروس. (1388). نقد ادبی، ویرایش دوم، تهران: میترا.
صالحی، پرویز. (1398). «پژوهشی در صد سال تنهایی»، تهران: بهمن برنا.
صحابی، حکیمه؛ داداشی، حسین. (1398). «شیوه­های شخصیت­پردازی در حکایات فراواقعی رسالأ قشیریه»، فصل­نامه پژوهش­های ادبی و سبک­شناسی، شماره 38، صص 140-119.
صفری، جهانگیر و دیگران. (1390). «پیوند متون عرفانی با رئالیسم جادویی»، فصل­نامة مطالعات عرفانی دانشگاه کاشان، شماره 14، صص 122-105.
عباسی، صدیقه و دیگران. (1397). «تحلیل کارکرد مفهوم انسان مذهبی میرچاالیاده در حکایت کرامات فارسی با تکیه بر اسرارالتوحید»، فصل­نامه ادبیات عرفانی و اسطوره­شناسی، شماره 50، صص 265-237.
علیمی، ماندانا؛ جاوید مظفری، سارا. (1398). «بررسی تطبیقی رئالیسم جادویی در آثار داستانی منیرو روانی­پور و رضا امیرخانی»، فصل­نامه جستارهای ادبی تطبیقی، شماره 8، صص12-1.
قشیری، ابوالقاسم. (1391). رساله قشیریه، ترجمه ابوعلی حسن بن احمد عثمانی، چاپ 11، تهران: علمی و  فرهنگی.
قشیری، ابوالقاسم. (1397). ترتیب­السلوک، ترجمه محمود رضا افتخار زاده، چاپ دوم، تهران: جامی.
فرضی، حمیدرضا؛ حسین­پور، آرزو. (1395). «رساله قشیریه و مینی مالیسم»، فصل­نامة پژوهش­های نقد ادبی و سبک­شناسی، شماره 23، صص 155-133.
کارآموز، فتحیه؛ اشرف­زاده، رضا و تقوی، مجید. (1398) «بررسی و تحلیل و مقایسه کرامات در کشف المحجوب و رساله قشیریه» فصل نامة جستارهای ادبیات تطیقی، شماره 10، صص 29-10.
کافی، غلامرضا؛ جعفری، مرضیه. (1396). «شگردهای آشنایی­زدایی در رمان بیوتن رضا امیرخانی». نشریه زیبایی شناسی ادبی، شماره 3، صص 28-9.
کربلایی محمد، پروین. (1398). «بررسی کرامات شیخ ابوسعید ابی­الخیر در اسرارالتوحید» فصل­نامه تاریخ ادبیات، شماره 82، صص 156-133.
گراس، گونتر. (1379). طبل حلبی، ترجمه عبدالرحمن صدریه، تهران: نشر نو قلم.
موسوی­لر، اشرف­السادات؛ نماز علیزاده، سهیلا. (1391). «چهره­نگاری سلجوقی؛ تداوم فرهنگ بصری مانوی»، مطالعات تاریخ فرهنگی، شماره13، صص105-88.
مارکز، گابریل گارسیا. (1388). صد سال تنهایی، ترجمه بینا حکمی، تهران: پارسه.
میرصادقی، جمال. (1382). داستان­نویسان نام آور معاصر ایران، تهران: اشاره.
نصر، سید حسین. (1380). معرفت و امر قدسی، ترجمه فرزاد حاجی بابایی، چاپ اول، تهران: فروزان.
نصر، سید حسین. (1385). در جستجوی امر قدسی، ترجمه سید مصطفی شهر آیینی، چاپ اول، تهران: نی.