تطبیق اوزان و بحور عروضی در قرآن کریم ( موسیقی و شعر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی ، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.

2 استادیار زبان و ادبیات عرب ،واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران

10.22034/ias.2021.309924.1764

چکیده

یکی از مختصات قرآن بهره­مندی از وزن و موسیقی است؛ لذا بررسی تطبیقی اوزان و بحور عروضی با قرآن می­تواند جلوه­هایی ناب از اعجاز کلانی قران را آشکار سازد. این پژوهش با رویکردی تطبیقی به نظیره­یابی میان برخی از بحور عروضی مطبوع و پرکاربرد در متون نظم فارسی با آیات قرآن کریم می­پردازد. در این پژوهش کوشیده­ایم از نظیره­یابی بحور نامطبوع و ثقیل احتراز جوییم و اشعار شاهد و مثال را نیز از میان ابیات مشهور و دلنشین پارسی گزینش نماییم. هدف از نگارش پژوهش حاضر، ایجاد پیوند بیشتر میان شعر پارسی و نثر موزون و مسجع قرآن کریم و تقریب و مؤانست میان موسیقی دلنواز نظم پارسی و نثر قرآنی است. روش کشف و استخراج این همانندی­ها و مشابهات میان دو متن تطبیقی نیز ذوقی است و تابع اصول ثابتی نیست. بدین معنی که نگارنده بر اساس ذوق خویش‌، گاه ارکان مجزای بحور را با شعر پارسی به‌طور متناظر و جزء به جزء مقایسه می­کند و گاه سه یا چهار رکن را به­عنوان یک بیت یا مصراع شعر پارسی با آیه­ای از قرآن بررسی کرده و به­عنوان شاهد شعری به کار گرفته است. یافته­های پژوهش حاکی از وجود ارزش موسیقیایی و و شعری در قرآن است.
اهداف پژوهش

ایجاد پیوند بیشتر میان شعر پارسی و نثر موزون و مسجع قرآن کریم.
تقریب و مؤانست میان موسیقی دلنواز نظم پارسی و نثر قرآنی.

سؤالات پژوهش

اوزان و بحور عروضی قرآن کریم کدامند؟
نظم پارسی و نثر قرآنی چه شباهت­ها و همانندی دارند؟

 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Adaptation of weights and prosody of the holy Quran (music and poetry

نویسندگان [English]

  • Ali Alizade 1
  • Samsalhajeyah Ardalani 2
  • Sayyedmojtaba Hosseini 2
1 PhD Student of Persian Language and Literature, Bushehr Branch, Islamic Azad University, Bushehr, Iran.
2 Assistant Professor of arabic Language and Literature, Bushehr Branch, Islamic Azad University, Bushehr, Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Qur'an
  • Music
  • Prosody
  • meter
قرآن کریم
آذریزدی، مهدی. (1384). متن کامل مثنوی، تهران: انتشارات پژوهش.
اشرف­زاده، رضا. (1374). آب آتش فروز، تهران: انتشارات جامی.
اسماعیلیان، رویا؛ اقبالی، عباس و بشیری، علی. (1399). «واکاوی نام‌آوایی در قرآن کریم با تکیه بر نظریۀ اشتقاق ابن جنی: مطالعۀ موردی ترکیب آواهای «ح، ل، م»». جستارهای زبانی; ۱۱ (۳) :۳۱-۶۳
امیری، الهام؛ زرگری‌­نژاد، غلامحسین و  فروزش، سینا. (1399). «هنر و زیبایی از دیدگاه مبانی فقه اخباری و اجتهادی». هنر اسلامی, 17(40), 40-53. doi: 10.22034/ias.2021.265893.1497
بی­جن­خان، محمود؛ عوض­پور، سیما. (1399). «واج‌شناسی وقف در قرآن». جستارهای زبانی. ۱۳۹۹; ۱۱ (۶) :166-133.
بهجت، محمد حسین. (1376)، دیوان شهریار، تهران: انتشارات زرین.
تاج آبادی، فرزانه. (1398). «بررسی میزان دشواری حفظ دیداری آیات قرآن براساس مفهوم اثر طول کلمه و طول فهرست در مدل حافظۀ فعال: رویکرد روان‌شناسی زبان». جستارهای زبانی; ۱۰ (۲) :۲۵۱-۲۶۹.
تقوی، سیدنصراله. (1387)، دیوان اشعار ناصر خسرو، تهران: انتشارات معین.
جلالی نائینی، سیدمحمدرضا. (1385). دیوان حافظ، تهران: انتشارات پنجره.
خرمشاهی، بهاالدین. (1356). کلیات سعدی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
خطیب رهبر، خلیل. (1378). دیوان غزلیات حافظ، تهران: انتشارات صفی علیشاه.
خرمی، مهدی. (1393). «بلاغت «تکرار» در قرآن و شعر قدیم عربی (جاهلی)». جستارهای زبانی; ۵ (۲) :۹۱-۱۱۰
حاجی­زاده، مهین. (1389). «موسیقی و نظم آوایی قرآن کریم، مطالعات قرآنی (فدک)». فصلنامه دین­پژوهی و کتابشناسی قرآنی)، شماره 4، 190-173.
حُرّی، ابوالفضل. (1389). «مناسبات زبانی و/ یا زنجیرمندی خرد و کلان در قصص قرآنی (با نگاهی به داستان یونس (ع)». جستارهای زبانی; ۱ (۴) :97-77.
دیانی، اکرم. (1385). «درآمدی بر شناخت موسیقی قرآن»، اندیشه تقریب، شماره 6، ص 80-65.
راستگو کبری. (1397) شبکۀ معنایی «عَلَی» در گفتمان قرآنی برمبنای نظریۀ پیش‌نمونه. جستارهای زبانی; ۹ (۱) : 29-1.
داود، لطف­اله. (1384). ترانه­های شیرین بابا طاهر، تهران: نشر پیدایش.
دستگردی، وحید. (1384). کلیات نظامی گنجوی، جلد 2، تهران: انتشارات نگاه.
سجادی، سید ضیاالدین. (1388). گزیده اشعار خاقانی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
سهیلی خوانساری، احمد. (1374). دیوان خواجوی کرمانی، تهران: انتشارات پاژنگ.
شمیسا، سیروس. (1390). فرهنگ عروضی، ویرایش پنجم، تهران: نشر علم.
فردوسی، شاهنامه. (1386).  براساس نسخه مسکو، چاپ ششم، تهران: نشر پیمان.
فروزانفر، بدیع­الزمان. (1379). دیوان خاقانی شروانی، تهران: نشر گل آرا.
فروزانفر، بدیع­الزمان. (1381). کلیات شمس تبریزی، تهران: انتشارات میلاد.
فروغی، محمد علی. (1387). کلیات سعدی، تهران: انتشارات ارمغان.
فشارکی، محمد. (1375). عروض و قافیه، چاپ دوم، تهران: انتشارات جام.
علی­زاده ماهانی، بتول؛ سلامتیان، محمد و مدرس­زاده، عبدالرضا. (1398). «مضامین استعاره‌ها در منظومۀ سبیکة الذهب در تطبیق با آیات قرآن و انعکاس آن در مصداق هنری». هنر اسلامی, 15(36), 137-185. doi: 10.22034/ias.2020.104192
کرمی، محمدحسین. (1380). عروض و قافیه در شعر فارسی، چاپ اول، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
ماهیار، عباس. (1393). عروض فارسی، چاپ پانزدهم، تهران: نشر قطره.
محمود، مصطفی. (1999). القرآن محاوله لفهم عصری، القاهره: دارالمعارف.
مصطفوی، حسن. (1385). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: مرکز نشر علامه مصطفوی.
معینیان، مهدی. (1376). غزلیات شمس تبریزی، تهران: انتشارات گنجینه.
منصور، جهانگیر. (1374). دیوان شمس تبریزی، تهران: انتشارات نگاه.
مهاجرانی، سید عطااله. (1385). افسانه نیما، تهران: انتشارات اطلاعات.
موسوی لر، اشرف السادات. (1393).  «زیباشناسی کلام وحیانی قرآن کریم»، جلوه هنر، شماره 39، صص 18-5.
نیکوئی، مژگان و دیگران. (1398). «تطبیق مفهومی نماد ماهی در اساطیر، قرآن و مثنوی معنوی و کاربرد آن در آثار هنری». هنر اسلامی, 15(36), 259-278. doi: 10.22034/ias.2020.104408
یوسفی، غلامحسین. (1381). گزیده بوستان سعدی، تهران: انتشارات سخن.