سیاست های فرهنگی و حکومتی در تبیین ارزش های زیبایی شناختی هنر و ادبیات ایران پهلوی اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ علوم نظری و مطالعات عالی هنر پردیس بین المللی فارابی، دانشگاه هنر، تهران،

2 گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران.

10.22034/ias.2021.306877.1736

چکیده

ساختارهای سیاسی و رویکردهایی که اتخاذ می­کنند نقش مهمی در کیفیت ساحت هنر و ادبیات دارند. دوران پهلوی اول را باید یک گذر بزرگ و دوران­ساز در تاریخ معاصر ایران دانست. چراکه در این دوران، ظهور جریان عظیمِ فکری و سیاسی موسوم به نوسازی، از آغاز ساختِ ایرانی مدرن سخن می­گفت. بدین‌جهت شاه و دولتمردانش، به‌عنوان رهبران سیاسی و فرهنگی این جریان، متعهد شده بودند تا خط‌مشی نویسندگان، شاعران و هنرمندان را ترسیم کنند. مفصل‌بندی این اندیشه که در قالب یک هژمونی ریخته شده بود، دو ایدۀ ایرانی­گری و تجدد­خواهی را هم‌زمانِ باهم و در یک مسیر دیکته می­کرد. این دو ایده، اگرچه از تبار مشروطه و قاجار و بعضاً قبل­تر از آن آمده بود، اما در عصر پهلویِ اول به سبب دگرگونی­ها و رخدادهای بزرگ منطقه­ای و جهانی، در چرخشی گفتمانی ایده­ای کاملاً نوظهور محسوب می­شد. تغییر شیوۀ بیانی هنرمندان نشان از این دگرگونی­ می­داد. درنتیجه، جوّ فرهنگِ سیاسیِ اقتدارگرا، فضای مطلوبی را برای هنرمندان و خصوصاً نویسندگان و شاعران ایجاد نمی­کرد. ایجاد آزادی­های نسبی در فرهنگ و تولید هنر، ایجاد اصالتِ سلیقه و ارتقاء ذوق در هنر و معماری بر مبنای ارزش­های زیباشناختی هنر باستان و مدرنیسم و تولّد و تحقّق آثاری باارزشِ فرا تاریخی و هنری را می­توان از آن جمله­ دانست. یافته‌های این پژوهش که با استفاده از منابع کتابخانه­ای و به روش تاریخی-تحلیلی نگارش یافته است، نشان می­دهدکه ایرانی­گری در رویکرد باستان­گرایی­اش و دولت نیرومند مرکزی با رویکرد تجدد محوری­اش، دو عاملِ وثیق در ساخت آمرانۀ هنر و ادبیات پهلوی اول بوده است.
اهداف پژوهش:
1.بررسی سیاست­گذاری­های فرهنگی در هنر و ادبیات پهلوی اول.
2.نقش سیاست­های فرهنگی در تبیین ارزش­های زیبایی­شناختی هنر و ادبیات پهلوی اول.
سؤالات پژوهش:
1.خط‌مشی‌ عاملان سیاست­گذاری فرهنگ برای ایجاد ارزش­های زیبایی شناختی هنر و ادبیات پهلوی اول چه بود؟
2.ایدئولوژی «ایرانیگری و تجدد­خواهی» نزد عاملان قدرت، چگونه و تا چه اندازه موفق شد در ساخت آمرانۀ هنر و ادبیات پهلوی اول تأثیر بگذارد؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Cultural and Governmental Policies in Explaining The Aesthetic Values of Iranian Art and literature During the First Pahlavi

نویسندگان [English]

  • Alireza Soleimani 1
  • Gholamali Hatam 2
  • Seyed Saeed Seyedahmadi Zavieh 3
1 Department of Art Studies, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Studies of Art, Pardis International Farabi, Art University, Tehran, Iran
2 Department of Art Research, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Studies of Art, Art University, Tehran, Iran.
3 Department of Art Research, Faculty of Theoretical Sciences and Higher Studies of Art, Art University, Tehran, Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • First Pahlavi
  • art and literature
  • Cultural Policy
  • modernism
  • Aesthetic
آبراهامیان، یرواند. (1390). تاریخ ایران مدرن، ترجمۀ محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی.
آرین­پور، یحیی. (1372). از صبا تا نیما، ج 2، تهران: زوار.
آژند، یعقوب. (1363). ادبیات نوین ایران از مشروطیت تا انقلاب اسلامی، تهران: امیرکبیر.
آشوری، داریوش. (1377). ما و مدرنیت، تهران: نشر صراط.
آشوری، داریوش. (1355). واژگان فلسفه و علوم اجتماعی، چاپ دوم، تهران: نشر آگاه.
آل­احمد، جلال. (1357). هفت مقاله، تهران: رواق.
اسماعیلی، زیبا. (1395). «هنجارگریزی زمانی (باستان‌گرایی) در اشعار اخوان ثالث»، مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، شمارۀ 2، 50-32.
بروجردی، مهرزاد. (1389). تراشیدم، پرستیدم، شکستم: گفتارهایی در سیاست و هویت ایرانی، تهران: نگاه معاصر.
حق­جو، امیر و دیگران. (1398). «گرایش­ها و رویکردهای­ نظری معماری بناهای دولتی و حکومتی دورۀ پهلوی اول و دوم»، نشریۀ مطالعات هنر اسلامی، سال پانزدهم، شمارۀ 34، ص159.
دل­زنده، سیامک. (1395). بررسی انتقادی تحولات تصویری هنر ایران، تهران: نظر.
زیباکلام، صادق. (1398). رضاشاه، تهران: روزنه.
سپانلو، محمدعلی. (1374). نویسندگان پیشرو ایران، تهران: نگاه.
عابدینی، حسن. (1366). صدسال داستان­نویسی در ایران، جلد 1، تهران: تندر.
غنی، سیروس. (1385). برآمدن رضاشاه، برافتادن قاجار و نقش انگلیسی­ها، ترجمۀ حسن کامشاد، تهران: نیلوفر.
قلی­پور، علی. (1398). پرورش ذوق عامه، تهران: نظر.
کاتوزیان، محمدعلی. (1372). ترجمه محمدرضا نفیسى و کامبیز عزیزی، اقتصاد سیاسى ایران از مشروطیت تا پایان سلسلۀ پهلوی، تهران: مرکز.
کشمیرشکن، حمید. (1396). کنکاشی در هنر معاصر ایران، تهران: نظر.
مسکوب، شاهرخ. (1384). داستان ادبیات و سرگذشت اجتماع، تهران: فرزان.
مریدی، محمدرضا. (1397)، گفتمان­های فرهنگی و جریان­های هنری ایران، تهران: نشر دانشگاه هنر.
مسعودنیا، حسین؛ فروغی، عاطفه. (1391). «بازتاب تحولات سیاسی و اجتماعی دورۀ پهلوی اول در رمان­های تاریخی و اجتماعی این دوره»، پژوهش­نامۀ تاریخ اجتماعی و اقتصادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره اول، 79-96.
ناتل­خانلری، پرویز. (1385)، مجموعه مقالات نخستین کنگرۀ نویسندگان ایران، تهران: کتابخانه ملی ایران.
همراز، ویدا. (1376). «نهادهای فرهنگی در حکومت رضاشاه، نشریۀ تاریخ معاصر ایران»، شمارۀ اول، 63-50.
Brumfield , W. (2004). A History of Russian Architecture, niversity of Washington Press,USA.
Dye, Thomas R.( 2005). Understanding Public Policy, Eleventh Edition, New Jersey, Pearson Prentice Hall.