بررسی کتیبه‌های کوفی مسجد جامع نایین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده هنر ادیان و تمدن‌ها، مدرس دانشگاه سپهر اصفهان

2 دکترای مرمت اشیا، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده مرمت

3 دکترای پژوهش هنر، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اسلامشهر

چکیده

عصر آل بویه (1055-932/ 447-320)، یکی از مهم‌ترین دوره‌های هنر اسلامی و مسجد جامع نایین از آثار برجسته معماری این دوره (962/350) در ایران است. در سده‌های نخست اسلامی، با جانشین‌شدن الفبای عربی به‌جای حروف پهلوی، خوشنویسی و کتیبه‌نگاری برای نشر آیات قرآن، جایگاه مهمی یافت. انواع بسیار زیبایی از خط کوفی طراحی گردید که بیش از هفت سده، به‌عنوان یک عنصر تزیینی مهم در تزیینات مساجد، اماکن و حتی بر روی بدنه اشیا به شکل‌های متنوع، خودنمایی می‌کرد. در پژوهش حاضر، به مطالعه کتیبه‌های این بنا پرداخته شده است. تناسب خطوط عمودی و افقی در ترکیب حروف، تمایز در نگارش حروف مشابه و توجه به خط کرسی در نگارش، از جمله اصولی است که هنرمند در نگارش کتیبه‌های این بنا در نظر داشته است. همچنین افزودن تزیینات به شکل‌های برگ و بال، مشابه نقوش ساسانی به حروف کوفی نایین، کتیبه‌های این بنا را در زمره یکی از قابل توجه‌ترین کتیبه‌های کوفی در بناهای قرون اولیه اسلامی قرار داده است. روش تحقیق، بنیادی و کیفی و روش گردآوری داده‌ها، کتابخانه‌ای، میدانی و همچنین پردازش رایانه‌ای بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Inscriptions of the Jami Mosque of Naeen

نویسندگان [English]

  • Marzieh Parvaresh 1
  • Hamid Farahmand Brojeni 2
  • Maryam Lary 3
چکیده [English]

The Buyid period (932-1055, 320-447) is considered as one of the most imperative eras in the history of Persian-Islamic art. The Jami Mosque of Naeen is regarded as one of the most outstanding instances of Buyid architecture dating back to the beginning of 350/962. As the Arabic alphabet replaced the primordial Pahlavi script, calligraphy and inscription writing of the Holy Quran emerged and found its significant place in Islamic art. Hence, a number of Kufic artwork, applied during seven centuries, became a significant features in the ornamentation of mosques, structures and objects. In the present paper, it is sought to study the inscriptions of the Jami Mosque of Naeen. Henceforth, the symmetry between the vertical and horizontal lines with the combination of the letters, the distinctiveness in creating similar letters and the attentiveness to the baseline of the script are all among the principals that an artist will consider when depicting the inscriptions. Furthermore, the addition to this, the application of herbal patterns alongside Kufic inscriptions, similar to those applied in Sassanid art, has added to the beauty of this structure in which it is considered as one of the unique structures of Persian-Islamic art and architecture. The methodology of this paper follows a research, fundamental and qualitative framework and data is collected through library research and direct observation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ornamentation
  • Islamic architecture
  • inscriptions
  • Kufic script
  • The Jami Mosque of Naeen
کتاب‌
- خرمشاهی، بهاءالدین(1۳۷۴)، قرآن کریم، تهران: نیلوفر.
- آزاد، میترا (1381)، معماری ایران در قلمرو آل بویه، تهران: کلیدر.
- اتینگهاوزن، ریچارد و الگ گرابار(1384)، هنر و معماری اسلامی، ترجمه یعقوب آژند، تهران: سمت.
- آکرمن، فیلیپس وآرتور پوپ (1387)، سیری در هنر ایران: از دوران پیش از تاریخ تا امروز، تهران: علمی و فرهنگی.
- اردلان، نادر و لاله بختیار(1380)، حس وحدت، تهران: خاک.
- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1368)، مرآت البلدان، تصحیح عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث. تهران: دانشگاه تهران.
- بیرشک، احمد(1367)، گاهنامه تطبیقی، سه هزار ساله: تطبیق تاریخ های ایرانی قمری و میلادی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- پیگولوسکایا، دن. د و دیگران(1363)، تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده 18 میلادی، ترجمه کریم کشاورز، تهران: پیام.
- راد، ایمان (1388)، مطالعه کتیبه مسجد جامع نایین، تهران: فرهنگی پژوهشی چاپ و نظر.
-زمانی، عباس (1355)، تأثیر هنر ایرانی بر هنر اسلامی، تهران: اداره کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر.
- سفادی، یاسین حمید (1381)، خوشنویسی اسلامی، ترجمه مهناز شایسته‌فر، تهران: مطالعات هنر اسلامی.
- شیمل، آنه ماری (1381)، خوشنویسی اسلامی، ترجمه مهناز شایسته‌فر، تهران: مطالعات هنر اسلامی.
- فریه، ر.دبلیو (1374)، هنرهای ایران، ترجمه پرویز مرزبان، تهران: فرزان روز.
- فضائلی، حبیب الله (1362)، اطلس خط (تحقیق در خطوط اسلامی)، اصفهان: مشعل.
- فکرت، محمدآصف (1377)، خط کوفی، تهران: کیان کتاب موسسه رسانه کلام.
- گیرشمن، رمان (1370)، هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی، ترجمه بهرام فره‌وشی، تهران: علمی و فرهنگی.
- محمدحسن، زکی (13۸۸)، صنایع ایران، ترجمه محمد علی خلیلی، تهران: اقبال.

مقاله
- آزاد، میترا و مهناز شایسته‌فر(1384)، کتیبه های ابنیه دوران آل بویه (با تاکید بر مضامین مذهبی)، دوفصلنامه مطالعات هنر اسلامی: شماره 1، صص60-43.
- فلاری، اس(1348)، مسجد نایین، ترجمه کلود کرباسی، مجله اثر: شماره 22و23، صص167-151.

انگلیسی

1-Blair.Sheila.s (1992)”The monumental inscription from early Islamic Iran and Transoxiana” . MUQARNAS .volume 5. pp. 38-39