https://www.sysislamicartjournal.ir/ مطالعات هنر اسلامی fa daily 1 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0330 https://www.sysislamicartjournal.ir/article_178062.html این پژوهش به معرفی بناهای تاریخی شهرستان خواف از صدر اسلام تا پایان دوره قاجار پرداخته است. معرفی بناهای تاریخی براساس مطالعات تاریخی و معماری در بخش‌های چهارگانه شهرستان انجام گرفته و دسته‌بندی بناها نیز در این پژوهش براساس بناهای مذهبی و غیرمذهبی صورت گرفته است. روش این پژوهش بر مطالعات کتابخانه‌ای و کارهای میدانی استوار است. بررسی‌ها نشان می‌دهد بیشترین بناهای تاریخی شهرستان خواف به‌ترتیب در بخش‌های مرکزی، سنگان، سلامی و جلگه زوزن قرار گرفته‌اند؛ درحالی که تنوع بناهای تاریخی به‌ترتیب در بخش‌های سلامی، مرکزی، سنگان و جلگه زوزن مشهودتر است. اکثر بناهای تاریخی در دوره‌های قاجار، تیموری و صفوی و شاخص‌ترین آن‌ها در دوره‌های سلجوقی، خوارزمشاهی و تیموری ساخته شده است. ساخت بناها رابطۀ تنگاتنگی با مرکزیت سیاسی و امنیت منطقه داشته است و عوامل طبیعی به‌ویژه زلزله و طوفان و عوامل انسانی مانند نابودی بافت‌های تاریخی و کاربری نامناسب در نابودی آن‌ها تأثیرگذار بوده است.اهداف پژوهش:1. بررسی عوامل طبیعی به‌ویژه زلزله و طوفان.2. بررسی عوامل انسانی مانند نابودی بافت‌های تاریخی و کاربری نامناسب در نابودی آن‌ها تأثیرگذار. سؤالات پژوهش:1. نقش عوامل طبیعی به‌ویژه زلزله و طوفان در نابودی بافت‌های تاریخی چگونه بود؟2. عوامل انسانی مانند نابودی بافت‌های تاریخی و کاربری نامناسب در نابودی آن‌ها تأثیرگذار آن چگونه بود؟   https://www.sysislamicartjournal.ir/article_172264.html خوشنویسی اسلامی یکی از هنرهایی است که از گذشته‌های دور تا به امروز طرفداران بسیار زیادی در مشرق زمین و حتی در تاریخ هنر قرون‌وسطی در مغرب زمین داشته است. این هنر بیش از هر هنر دیگری با رویکردهای عرفانی و حِکمی همراه بوده و در غالب ویژگی‌های شکلی و محتوایی خود آینه‌دار نمادها و آموزه‌های عرفانی و نفوذ اجتماعی عرفا است؛ نگاه باطنی و قبول تقدّس و معنویت برای حروف و کلمات در این هنر قدسی که بیش از همه متأثر از رویکردهای عرفا به مسئله حروف است، بخش مهمی از پیوند میان خوشنویسی و عرفان اسلامی را رقم‌زده است؛ بنابراین اصل هنر خوشنویسی همراه با حالت عرفانی است و برای انسان معنویت به همراه می‌آورد. در این راستا، در تحقیق حاضر با روش توصیفی و کتابخانه‌ای به بررسی جایگاه هنر خوشنویسی اسلامی در عرفان  و بازتاب آن در کتیبه‌های مسجد جامع اصفهان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که از این دوره به بعد، رابطه عرفان و خوشنویسی به‌مانند نسبت روح و تن تعریف می‌شود. هنر خوشنویسی که جهت انتقال پیام الهی مورداستفاده قرارگرفته است و از قداست و مرکزیتی خاص برخوردار است و از سوی دیگر نقش محوری در شکل‌دادن به مقولۀ هنر و مبانی عرفان اسلامی دارد. در کتیبه‌های مسجد جامع  اصفهان نیز خوشنویسی چایگاه مهمی در تزئینات بنا دارد.اهداف پژوهش: 1. بررسی نقش معنویت عرفان اسلامی در هنر خوشنویسی. 2. بررسی نقش معنویت عرفان اسلامی در هنر خوشنویسی در کتیبه‌های مسجد جامع اصفهان.سؤالات پژوهش:1. معنویت عرفان اسلامی در هنر خوشنویسی چگونه است؟ 2. معنویت عرفان اسلامی در هنر خوشنویسی در کتیبه‌های مسجد جامع اصفهان چگونه است؟  https://www.sysislamicartjournal.ir/article_209053.html امروزه هوش مصنوعی می‌تواند به‌عنوان ابزاری مؤثر در آموزش و یادگیری هنر باشد. از نظر ماهیت، تحقیق حاضر کاربردی بوده و از روش توصیفی - تحلیلی برای دستیابی به اهداف خود بهره برده است. جامعۀ آماری پژوهش در دو مرحله و با روش‌های هدفمند و در دسترس انتخاب شدند. گروه اول جهت انجام مصاحبه و شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها، شامل 18 نفر از اساتید دانشگاه در حوزه‌های مختلف هنر و هوش مصنوعی‌اند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند که تحقیق با افراد مدنظر به اشباع نظری رسید. گروه دوم شامل 136 نفر از خبرگان و فعالین این حوزه بودند که به روش نمونه‌گیری در دسترس، جهت وزن‌دهی به هر یک از نقاط SWOT انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها در این تحقیق شامل مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسش‌نامه است. قابلیت پایایی پرسش‌نامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ، 88/0 بود که نشان‌دهندۀ پایایی بالای پرسش‌نامه است. جهت تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از آزمون تی‌تک نمونه‌ای و آزمون دو جمله‌ای برای تعیین وضعیت گویه‌ها و برای تحلیل وضع موجود و تدوین استراتژی‌ها از روش SWOT استفاده گردید. سپس، برای تعیین جایگاه استراتژیک هوش مصنوعی در آموزش و یادگیری هنر، ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی تشکیل شد. نمره کلی ماتریس ارزیابی عوامل داخلی 2.36 و نمره نهایی ماتریس ارزیابی عوامل خارجی 2.53 بود. نتایج نشان داد که جایگاه استراتژیک هوش مصنوعی در آموزش و یادگیری هنر در منطقه WO (راهبرد محافظه‌کارانه) قرار دارد.اهداف پژوهش:1. تحلیل نقش هوش مصنوعی در فرایند آموزش و یادگیری هنر. 2. شناخت وضع موجود و بهینه و تدوین استراتژی‌های کاربرد هوش مصنوعی در آموزش هنر با استفاده از روش SWOT.سوالات پژوهش:1. هوش مصنوعی چه کاربردهایی در فرایند آموزش و یادگیری هنر دارد؟2. وضع موجود، بهینه و استراتژی‌های کاربرد هوش مصنوعی در آموزش هنر با استفاده از روش SWOT  چگونه است؟  https://www.sysislamicartjournal.ir/article_172265.html انسان دارای ابعاد وجودی مختلفی است که در هرکدام از این ابعاد، استعدادها، قوا و تمایلات متفاوتی نهادینه‌شده است؛ به فعلیت رسیدن هرکدام از آن‌ها انسان را در جهت به‌پیش می‌برد و به کمال می‌رساند؛ اما سؤال اصلی این است که انتهای این کمال کجاست؟ مقولۀ نور از محورهای مورد توجه سهرودی در کمال انسان و تقرب الهی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با رویکرد کتابخانه‌ای اهمیت نور در معنویت معماری اسلامی و تقرب الهی را از منظر شیخ شهاب‌الدین سهروردی موردبحث و بررسی قرار داد. نتیجۀ بحث بیانگر این است که: در حکمت اشراق، هیچ‌گونه تکاملی در ذات نفس راه ندارد. بااینکه تحصیل صورت‌های عقلی موجب کمال انسان می‌شود، این صورت‌ها تحول ذاتی ایجاد نمی‌کنند، بلکه اعراضی‌اند که به انسان افزوده می‌شوند. ازاین‌رو تلاش‌های انسان هیچ ره‌آوردی برای تکامل ذات او ندارند. محصول کوشش انسان، به دست آوردن اوصافی است که فاقد آن‌ها بوده است؛ چراکه اساساً تکامل در ذات امکان ندارد. همچنین در مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان، کاربست نور مجموعه‌ای عجیب از معنویت و قدرت ایجاد تقرب الهی را ایجاد کرده است. اهداف پژوهش: 1. بررسی نقش نور در ایجاد تقرب الهی و کمال از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین.2. بررسی نقش نور در تشدید معنویت معماری اسلامی از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تأکید بر مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان.سؤالات پژوهش:1. نقش نور در ایجاد تقرب الهی و کمال از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین چگونه است؟2. نقش نور در تشدید معنویت معماری اسلامی از دیدگاه شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تأکید بر مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان چگونه است؟   https://www.sysislamicartjournal.ir/article_203147.html هدف از پژوهش حاضر، خلق فضاهای عمومی شهری سرزنده و پویا جهت اجرای نمایش هنرمندان و موسیقی دانان در این فضاهاست. لذا پژوهش موجود با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی و بازبینی متون به شناخت و تحلیل عوامل مؤثر در ارتقا کیفیت فضاهای عمومی شهری مبتنی بر ظرفیت شهر خلاق موسیقی در شهر سنندج پرداخته است و راهنمایی جهت طراحی فضاهای عمومی شهری با تمرکز بر شهر خلاق موسیقی ارائه شده است. عمده‌ترین منابع مورد استفاده در این پژوهش کتاب‎ها و مقالات تخصصی، مصاحبه با نخبگان شهری، مشاهدات و مطالعات میدانی پژوهشگر در شهر می‎باشد. به‌نحوی که ابتدا با مروری بر ادبیات تخصصی حوضه شهر خلاق و جایگاه فضاهای عمومی در شهرهای خلاق، نظرات صاحب‌نظران در این حوضه به‌خوبی بررسی شده و از طریق پرسش‌نامه از شهروندان فضاهای عمومی دارای قابلیت اجرا شناخته شده است. سپس باتوجه‌به اطلاعات به‌دست آمده، نحوۀ طراحی فضاهای عمومی در شهر خلاق موسیقی سنندج در یک چارت با سه زیرمعیار اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و کالبدی ارائه شده است. در نهایت، پارک ملت سنندج؛ منتخب پاسخ‌دهندگان پرسش‌نامه، به‌عنوان نمونه، به‌طور کامل بررسی شده، و براساس راهنمای طراحی فضاهای عمومی شهر خلاق موسیقی، راهبردها، سیاست‌ها و اقدامات اجرایی آن جهت تبدیل به پارک موسیقی نگارش شده است. در مجموع، یافته‌های تحقیق با فرضیات بیان شده بسیار نزدیک بوده و می‌توان با استفاده از این راهنما به ارتقا کیفیت و مناسب‌سازی در جهت ارائه موسیقی در فضاهای عمومی شهر سنندج اقدام نمود. اهداف پژوهش:1. بررسی ظرفیت‌های شهر خلاق موسیقی در ارتقا کیفیت فضاهای عمومی شهری در سنندج.2. شناخت مؤلفه‌ها و راهبردهای تأثیرگذار ارتقا کیفیت فضاهای عمومی شهری در شهر خلاق موسیقی سنندج.سؤالات پژوهش:1. کاربرد ظرفیت‌های شهر خلاق موسیقی در ارتقا کیفیت فضاهای عمومی شهری در شهر چگونه است؟2. مهم‌ترین مؤلفه‌ها و راهبردهای تأثیرگذار ارتقا کیفیت فضاهای عمومی شهری در شهر خلاق موسیقی چیست؟  https://www.sysislamicartjournal.ir/article_198625.html هنر گبردوزی و پته‌دوزی ازجمله شیوه‌های آراستن سطوح منسوجات با قدمت بسیار طولانی هستند که نقوش نمادین، رنگ‌ها،  نوع کاربری این موارد همگی حکایت از ارتباط این هنرها با باورها و فرهنگ مرسوم دارد که در نهایت امر، به مدد سوزن‌نخ‌هایی الوان به منصه ظهور می‌رسند. این هنر شیوای کهن در آراستن منسوجات در میان ایرانیان است که با عناصر بصری متعددی همچون نقش و رنگ و همچنین فرهنگ، اعتقادات و باورهای رایج در ارتباط هست که شناسایی آن‌ها می‌تواند نقش بسیار ارزنده‌ای در بسته‌بندی محصولات فرهنگی و صنایع‌دستی داشته باشد که به‌نظر می‌رسد که رو به فراموشی است. ازاین‌رو، در این مطالعه که داده‌های آن به شیوۀ مشاهده و مطالعه کتابخانه‌ای - اسنادی جمع‌آوری‌شده است، با رویکردی توصیفی - تحلیلی به معرفی و شناخت ویژگی‌های بصری موجود در نقوش هنر گبردوزی و پته‌دوزی منطقه کرمان اقدام گردیده و رابطۀ میان نقوش، رنگ‌ها و فرم‌های هنر پته‌دوزی و گبردوزی مورد کنکاش قرار گرفت. نتایج حاصل از بررسی‌ها نشان داد که اعتقادات مردم و اقلیم منطقه در شکل‌گیری نقش‌ها و رنگ‌های این دو هنر، جایگاه ویژه‌ای داشته و استفاده از پارچه‌ها و نخ‌های الوان را نوعی تکلیف دینی دانسته و شاد بودن را ایزدی و بهشتی و غم و اندوه، اهریمنی شمرده می‌شود. در این هنر، سعی هنرمند در استفاده از رنگ‌های شاد، ایجاد تصویری آرمانی از طبیعت با نقش‌پردازی بهشت‌گونه است که ضمن محافظت از محصول، قابلیت فراوانی در بسته‌بندی کالاهای هنری و ایجاد ارزش‌افزوده بالا دارد.اهداف پژوهش:1 .معرفی و شناخت ویژگی‌های بصری موجود در نقوش هنرگبردوزی و پته‌دوزی. 2. شناخت رنگ‌ها و کنتراست‌های موجود در هنر گبردوزی و پته‌دوزی.سؤالات پژوهش:1. ویژگی‌های بصری موجود در نقوش هنرهای گبردوزی و پته‌دوزی چیست؟2. رنگ‌ها، کنتراست‌ها و هارمونی‌های موجود در این دو هنر بیشتر چه ویژگی و کاربردی در بسته‌بندی منسوجات ایرانی دارد؟ https://www.sysislamicartjournal.ir/article_179931.html https://www.sysislamicartjournal.ir/article_241819.html این پژوهش به خوانش بینامتنی و پسامدرن از زیبایی‌شناسی اشراقی سهروردی و نمودهای آن در هنر اسلامی می‌پردازد. مسئلۀ اصلی تحقیق آن است که دستگاه نوری و مثالیِ حکمت اشراق چگونه در قالب نمادها و ساختارهای بصری در برخی عرصه‌های هنر اسلامی تجسّد می‌یابد و تا چه حد می‌توان آن را در افق نظریۀ بینامتنیت و مباحث پست‌مدرنیسم بازخوانی کرد. بر این اساس، ابتدا مؤلفه‌های کلیدی زیبایی‌شناسی اشراقی – همچون مراتب نور و ظلمت، عالم مثال، هیکل نوری، تمثیل پرندگان و مفهوم کوه قاف – از رسائل سهروردی استخراج شده و در چارچوب گفتمان بینامتنیت تفسیر می‌شوند. سپس، با رویکردی کیفی و تفسیری، چند نمونه شاخص از هنر اسلامی – شامل سازمان نور در معماری مسجدی، چراغ‌های شیشه‌ای منقوش به آیۀ نور، و نگارگری و تذهیب با محوریت صحنه‌های معراج و تصویرپردازی عالم مثال – مورد تحلیل تطبیقی قرار می‌گیرند. یافته‌ها نشان می‌دهد که میان منطق نوری–مثالی حکمت اشراق و منطق سازمان‌دهی نور، فضا، رنگ و نقش در این آثار هنری، هم‌پوشانی‌های معناداری وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌توان از «هنر اشراقی» به‌مثابۀ یکی از خوانش‌های ممکن از هنر اسلامی سخن گفت. مقاله در نهایت پیشنهاد می‌کند که ترکیب رویکرد بینامتنیت با حکمت اشراق، افق تازه‌ای برای فهم چندلایه و پسامدرن از هنر اسلامی می‌گشاید و می‌تواند مبنای چارچوب‌های تحلیلیِ نوین در مطالعات نظری هنر اسلامی قرار گیرد. https://www.sysislamicartjournal.ir/article_241820.html کتیبه‌های مساجد به‌ویژه در فضای محراب، صرفاً عناصر تزئینی یا آرایه‌های بصری محسوب نمی‌شوند بلکه واجد ساختاری معناشناختی و نمادین هستند که در پیوندی عمیق با سازمان فضایی، کارکرد آیینی و تجربه‌ی ادراکی مخاطب معنا می‌یابند. این کتیبه‌ها با انتخاب آیات قرآنی، نحوه‌ استقرار، توالی متنی و ارتباط با سایر عناصر کالبدی به‌مثابه متنی فضایی عمل کرده و امکان خوانش چندلایه تأویلی و روایت‌محور را فراهم می‌سازند. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت‌های تأویلی و روایت‌گرایانه‌ی کتیبه‌های محراب مسجد جامع کرمان انجام شده و در پی آن است تا نقش این کتیبه‌ها را در شکل‌دهی به معنا و هدایت تجربه‌ قدسی مخاطب تبیین کند. روش تحقیق در این پژوهش کیفی و مبتنی بر رویکرد تفسیری_تاریخی است و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی از فضای محراب و تحلیل تفسیری آیات قرآنی گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چینش هدفمند آیات، توالی معنادار متون و جایگاه فضایی کتیبه‌ها در محراب مسجد جامع کرمان زمینه‌ شکل‌گیری نوعی روایت معنایی پیوسته را فراهم می‌آورد که مفاهیم بنیادینی چون نبوت، امامت و هدایت الهی را در قالب ساختاری منسجم بازنمایی می‌کند. بر این اساس می‌توان محراب مسجد جامع کرمان را به‌عنوان بستری برای روایت‌گری فضایی و معناپردازی قدسی در معماری اسلامی دانست. https://www.sysislamicartjournal.ir/article_176743.html سؤالات پژوهش:1-چگونگی آشنایی با شکل و اساس داستان و فرهنگ و آیین های پهلوانی و عامه ی ایران2-چگونگی باستان و حفظ اصالت و جزئیات در ابیات شاهنامه، این شاهکار ادب فارسی و حافظ هویت ملی ایراناهداف تحقیق1-بررسی آشنایی با شکل و اساس داستان و فرهنگ و آیین های پهلوانی و عامه ی ایران2-بررسی باستان و حفظ اصالت و جزئیات در ابیات شاهنامه، این شاهکار ادب فارسی و حافظ هویت ملی ایران https://www.sysislamicartjournal.ir/article_230958.html اهداف پژوهش1. شناسایی تزئینات آمود کاشی‌ بر بیست و دو مناره کتیبه‌دار دوره سلجوقی.2. طبقه‌بندی نظام مند تزئینات آمودکاشی‌کاری در این مناره‌ها.سوالات پژوهش1. کدام مناره‌های کتیبه‌دار دوره سلجوقی دارای تزئینات آمود کاشی‌ هستند؟  2. تزئینات آمودکاشی در تعامل با دیگر تزئینات معماری چگونه طبقه‌بندی می‌شود؟  https://www.sysislamicartjournal.ir/article_232087.html