مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مقایسه تطبیقی کتیبه‌های ایوان‌های عباسی و طلا (ایوان امیرعلی شیر یا ایوان نادری) واقع در صحن عتیق (انقلاب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران ایران
2 گروه طراحی صنعتی، پردیس هنر های زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/ias.2018.127893
چکیده
مجموعه آرامگاهی امام رضا(ع) تجلی‌گاه هنر معماری تاریخ اسلام در ادوار مختلف تاریخ هنر ایران است. از این مجموعه، ایوان عباسی واقع در ضلع شمالی و ایوان طلا (ایوان امیرعلی شیر یا ایوان نادری) در ضلع جنوبی صحن عتیق (انقلاب)،‌ نمونه‌های کوچکی از شاهکارهای هنر معماری ایران به شمار می­روند. کتیبه های موجود در ایوان عباسی که یکی از شاهکار خوشنویسان معروف عهد صفویه و  ایوان طلا که نمونه زیبایی از هنر فلزکاری دوره تیموریان است، سرشـار از عناصـر معنایـی و تزیینـی در معمـاری اسـلامی محسوب می شود. ایـن تزیینـات کتیبـه ای بـا مضامیـن گوناگـون قرآنـی، دعایـی، تاریخی و اسـماءالهی و اسـماء ائمـه بـا تکنیک­هایـی نظیـر کاشـیکاری، آجـرکاری و طلاکاری اجـرا شـده اند. روش تحقیــق در ایــن پژوهــش توصیفی و تحلیل محتــوا بــوده و گــردآوری اطاعــات از طریــق مطالعــات کتابخانــه­ای، مشــاهده­ی میدانــی می­باشــد. یافته های پژوهش حاکی از این است که کتیبه ایوان طلا از نظر انواع کتیبه‌نگاری دارای محتوا و مضامین بیشتری می­باشد و ایوان عباسی تنها محدود به کتیبه‌های قرآنی و در مناره ایوان شده است. لذا، چگونگی روند تکاملی و یا نزولی معماری و تزیینات در این دو دوره تاریخی را ملموس­تر می­سازد. همچنین، بر اساس یافته­ها ضمن اذعان به جایگاه گنبد در دوره تیموری، بر ارجحیت ایوان در زمان صفویه صحه می­گذارد. در نتیجه، دوره صفویه در حوزه تزیین از نظر عنصر کتیبه‌نگاری حول اسماء ائمه اطهار متمایز از دوره تیموری است.
اهداف پژوهش:
1. بررسی کتیبه‌ها و تزیینات ایوان طلا و عباسی واقع در صحن عتیق (انقلاب).
2. بررسی تفاوت‌ها و تشابهات ساختاری، تزییناتی و مضمون کتیبه‌ها در دو ایوان طلا و عباسی.
سئوالات پژوهش:
1. آیا ویژگی و شاخص‌های آثار هنری تیموری در دوره صفویه ادامه پیدا کرده است؟
2. چه تفاوت‌ها و تشابهاتی میان ویژگی‌ها و شاخص‌های هنری در دو ایوان طلا و عباسی دیده می‌شود؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative comparison of the inscriptions of Abbasi and Tala porches (Amir Ali Shir porch or Naderi porch) located in Atiq courtyard (Revolution)

نویسندگان English

Mahnaz Shayestehfar 1
Erfan Khazaei 2
1 Department of Islamic Art, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Department of Industrial Design, Fine Arts Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
ابن بابویه، محمدبن علی. (1343). من لایحضره الفقیه. تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
اسکاچیا، جیان روبرتو. (1376). هنر صفوی،‌ زند،‌ قاجار،. ترجمه،‌ یعقوب آژند،‌ تهران: انتشارات مولی.
اوکین،‌ برنارد. (1386). معماری تیموری،. ترجمه علی آخشینی، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
الحرالعاملی، محمد بن الحسن. (1412). وسائل الشیعة، بیروت: موسسه آل البیت ( علیهم السلام ) لاحیاء التراث.
بلر، شیلا و بلوم، جاناتان. (1386). هنر و معماری اسلامی،. ترجمه یعقوب آژند، تهران:‌ سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه.
تالبوت رایس، دیوید. (1381). هنر اسلامی،. تهران:‌ انتشارات علمی و فرهنگی.
 بنانی، امین و دیگران (1380).‌ صفویان، ترجمه و تدوین،‌ یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.
پژوهشی از کمبریج. (1380). تاریخ ایران دوره صفویه،. ترجمه یعقوب آژند،‌ تهران: جامی.
پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی. (1378). دایره‌المعارف بناهای تاریخی دوره اسلامی. تهران: حوزه هنری.
تاکستن،‌ حیدر و دیگران. (1384). تیموریان. ترجمه یعقوب آژند،‌ تهران: انتشارات مولی.
جکسون،‌ پیتر و دیگران (1387).‌ تاریخ ایران کمبریج، ترجمه،‌ تیمور قادری،‌ تهران:‌ نشر مهتاب.
شایسته‌فر، مهناز .(1384). هنر شیعی. تهران: موسسه مطالعات هنر اسلامی.‌
شراتو، امبرتو و‌ گروبه، ارنست. (1376). هنر ایلخانی و تیموری،‌ ترجمه، یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولی.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه شیخ صدوق. (1434). الأمالی (للشیخ الصدوق). ترجمه احمد عابدی، تهران: نتشارات کتابخانه اسلامیه.
فریه، ر. دبلیو. (1374). هنرهای ایران. ترجمه پرویزمرزبان، تهران: نشر و پژوهش فرزان.
عطاردی، عزیزالله. (1371). تاریخ آستان قدس رضوی. تهران: انتشارات عطارد.
عطاردی، عزیزالله. (1381). فرهنگ خراسان. تهران: انتشارات عطارد.
عقابی،‌ محمد مهدی. (1376). مجموعه آرامگاهی.‌ پیشین، تهران: حوزه هنری.
علام، نعمت اسماعیل. (1382). هنرهای خاورمیانه در دوران اسلامی. ترجمه عباسعلی تفضلی، مشهد: آستان قدس رضوی، به نشر.
علامه مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1398). بحارالانوار. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه­ای قائمیه اصفهان.
کیانی، محمدیوسف. (1377). تاریخ هنر معماری ایران. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
مانزو، ژان پال. (1380). هنر در آسیای مرکزی. ترجمه محمد هاشمی گلپایگانی، تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
مشهدی محمدی، عباس. (1383). مشهدالرضا، تهران: مولف.
معین، محمد. (1362). فرهنگ معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.
نعمتی، بهزاد. (1380). ایوان عباسی، تهران: مشکوه.
نصری اشرفی، جهانگیر؛ شیرزادی، عباس. (1388). تاریخ هنر ایران. تهران: انتشارات آرون.
ولش، آنتونی. (1385). شاه عباس و هنرهای اصفهان. ترجمه احمدرضا تقاء، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
درباره حرم امام رضا، ترشیزی، اکرم (1399). گرفته شده از: