مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

ﺗﺤﻠﯿﻞ وﺿﻌﯿﺖ ﺷﺎﺧﺺ های ﻋﯿﻨﯽ و ذهنی ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در ﻓﻀﺎهای شهری (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: ﻣﺤﻼت ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻼن شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهروز محمدی کزج 1
آرش ثقفی اصل 2
اکبر عبداله زاده طرف 2
داریوش ستارزاده 2
1 گروه شهرسازی، پردیس بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد، تبریز، ایران
2 گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد، تبریز، ایران،
10.22034/ias.2021.293514.1650
چکیده
ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻬﺮی، روﯾﮑﺮدی ﺟﺎﻣﻊ در اﺑﻌﺎد ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﮐﺎﻟﺒﺪی، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ- ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﺿﺮورﯾﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‌رﯾﺰی ﺷﻬﺮی در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮی ارﺗﻘﺎی ﺷﺎﺧﺺ‌ﻫﺎی ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ. ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ دارای اﺑﻌﺎد ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی ﯾﺎ ﻋﯿﻨﯽ و ذﻫﻨﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ‌ﻋﻨﻮان ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺴﺘﺮ، ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺳﺎﺧﺖ‌وﺳﺎزﻫﺎ، اﻗﺘﺼﺎد، ﺗﺄﺳﯿﺴﺎت و ﺗﺠﻬﯿﺰات و ﺟﻨﺒﻪ‌ﻫﺎی روﺣﯽ و رواﻧﯽ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ از ﻧﻮع ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ و ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ اﺳﺖ. روش‌ﻫﺎی ﺟﻤﻊ‌آوری، ﺗﺠﺰﯾﻪ‌و ﺗﺤﻠﯿﻞ داده‌ﻫﺎ و اﻃﻼﻋﺎت ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺮم‌اﻓﺰارﻫﺎی SPSS، Excel و ﺗﺤﻠﯿﻞ‌ﻫﺎی آﻣﺎری t-test است؛ ﺗﻌﺪاد ﻧﻤﻮﻧﻪ آﻣﺎری ﺑﺎ ﺗﻌﺪاد ﮐﻞ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان ﺑﺮاﺳﺎس ﺳﺮﺷﻤﺎری 1395 ﻣﺮﮐﺰ آﻣﺎر اﯾﺮان 8693707 ﻧﻔﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ، ﺗﮏ‌ﻧﻤﻮﻧﻪ‌ای اﺳﺖ. اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺮﻣﻮل ﮐﻮﮐﺮان 262 ﻧﻔﺮ از ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﻣﺤﻼت ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻼن‌ﺸﻬﺮ ﺗﻬﺮان و ﺑﻪ‌ﺻﻮرت ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﺳﺎده اﺳﺖ. ﯾﺎﻓﺘﻪ‌ﻫﺎی ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺠﺰﯾﻪ‌وﺗﺤﻠﯿﻞ ﭘﺮﺳﺸ‌‌‌ﻨﺎﻣﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ وارﯾﺎﻧﺲ داده‌ﻫﺎ و آزﻣﻮن T ﻧﺸﺎن ﻣﯽ‌دﻫﺪ ﮐﻪ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻬﺮی ﻣﺤﻼت ﻣﻨﺘﺨﺐ ﺧﺎﻧﯽ‌آﺑﺎد ﻧﻮ، رﺳﺎﻟﺖ، دوﻟﺖ‌ﺧﻮاه، اﺳﺘﺎد ﻣﻌﯿﻦ، ﻣﻬﺮآﺑﺎد و ﺷﻬﯿﺪ دﺳﺘﻐﯿﺐ در ﻫﺮ دو ﺑُﻌﺪ ذﻫﻨﯽ و ﻋﯿﻨﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦ‌ﺗﺮﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ را دارﻧﺪ. ﻣﺤﻼت ﺣﺼﺎرک، اﮐﺒﺎﺗﺎن، ارم، ﺻﺎدﻗﯿﻪ و ﭘﺮدﯾﺴﺎن دارای وﺿﻌﯿﺖ ﻣﺘﻮﺳﻂ در اﺑﻌﺎد ذﻫﻨﯽ و ﻋﯿﻨﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑه‌دﺳﺖ آﻣﺪه از ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ‌دﻫﺪ ﻣﺤﻼت ﮔﯿﺸﺎ، وﻧﮏ، ﺟﺮدن و ﻗﻠﻬﮏ از وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻄﻠﻮب ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در دو ﺑُﻌﺪ ﻋﯿﻨﯽ و ذﻫﻨﯽ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ. ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ رﺿﺎﯾﺘﻤﻨﺪی ﺷﻬﺮوﻧﺪان از ﻧﻈﺮ ﻋﯿﻨﯽ در ﺑُﻌﺪ ﮐﺎﻟﺒﺪی و از ﻧﻈﺮ ذﻫﻨﯽ در ﺑُﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ- ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﮐم‌ترین ﻣﯿﺰان را داراﺳﺖ. در ﻧﺘﯿﺠﻪ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‌رﯾﺰی‌ﻫﺎی ﻫﻤﻪ‌ﺟﺎﻧﺒۀ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، اﻗﺘﺼﺎدی و ﮐﺎﻟﺒﺪی ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺑﺮای ارﺗﻘﺎی ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺿﺮوری اﺳﺖ.
اهداف پژوهش:

ارائه الگویی برای تبیین عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی شهری در مقیاس محلات منتخب شهر تهران.
تدوین معیارها و شاخص‌های سنجش کیفیت زندگی شهری در مقیاس محلات منتخب شهر تهران.

سؤالات پژوهش:

معیارها و شاخص‌های سنجش کیفیت زندگی شهری در مقیاس محلات کلان‌شهر تهران چیست؟
چه راهکارهایی جهت ارتقای کیفیت زندگی شهری در سطح محلات کلان‌شهر تهران وجود دارد؟
کلیدواژه‌ها
شاخص‌های کیفیت زندگی
بُعد ذهنی
بُعد عینی
محلات منتخب
کلانشهر تهران

عنوان مقاله English

Analysis of Objective and Subjective Quality of Life Indicators in Urban Spaces (Case Study: Selected Neighborhoods of Tehran Metropolis)

نویسندگان English

Behrouz Mohammadi Kazaj 1
Arash Saghafi Asl 2
Akbar Abdollahzadeh Taraf 2
Dariush Satarzadeh 2
1 Department of Urban Planning, International Campus, Tabriz Branch, Azad University, Tabriz, Iran
2 Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Tabriz Branch, Azad University, Tabriz, Iran,
چکیده English

Urban quality of life represents a comprehensive approach encompassing various physical, socio-cultural, and economic dimensions. Enhancing quality of life indicators constitutes a fundamental requirement for urban planning in metropolitan areas. Quality of life comprises both material (objective) and immaterial (subjective) dimensions, including: the natural environment as the foundational context, construction quality, economic factors, facilities and equipment, as well as psychological aspects.
This study employs an analytical-survey methodology. Data collection and analysis were conducted using SPSS, Excel software, and t-test statistical analyses. The sample size was determined based on Iran's 2016 census (total Tehran population: 8,693,707), utilizing Cochran's formula to select 262 residents from selected neighborhoods of Tehran through simple random sampling.
Findings from questionnaire analysis, variance assessment, and t-tests reveal that the quality of life in neighborhoods including Khaniabad-e Now, Resalat, Dolatkhah, Ostad Mo'in, Mehrabad, and Shahid Dastgheyb demonstrates the lowest levels in both subjective and objective dimensions. Neighborhoods such as Hesarak, Ekbatan, Eram, Sadeghieh, and Pardis exhibit moderate quality of life across these dimensions. Conversely, Gisha, Vanak, Jordan, and Gheytariyeh display desirable levels of quality of life in both objective and subjective dimensions.
Citizen satisfaction was found to be lowest in the physical dimension (objective) and socio-cultural dimension (subjective). Consequently, comprehensive socio-economic and physical planning with active citizen participation emerges as essential for improving urban quality of life.
Research Objectives:


To develop a model identifying factors influencing urban quality of life in selected Tehran neighborhoods


To establish criteria and indicators for measuring urban quality of life in selected neighborhoods


Research Questions:


What are the criteria and indicators for assessing urban quality of life in Tehran's metropolitan neighborhoods?


What strategies can be implemented to enhance urban quality of life at the neighborhood level in Tehran metropolis?

کلیدواژه‌ها English

quality of life indicators
subjective dimension
objective dimension
selected neighborhoods
Tehran metropolis
آﺳﺎﯾﺶ، حسین. (1380). «ﺳﻨﺠﺶ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در ﯾﮏﺻﺪ ﺷﻬﺮ ﺟﻬﺎن». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺷﻬﺮی، ﺷﻤﺎره 87، 105-94.
ﺑﺮزﮔﺮ ﻣﺮودﺳﺘﯽ، ﻓﺮزاﻧﻪ. (1386). «ﺳﻨﺠﺶ ﻣﯿﺰان اﺣﺴﺎس ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﯽ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺗﻬﺮان و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ آن». ﭘﺎﯾﺎنﻧﺎﻣﻪ ارﺷﺪ ﭘﮋوﻫﺶ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، داﻧﺸﮕﺎه اﻟﺰﻫﺮا.
ﺟﺎﺟﺮﻣﯽ، ﮐﺎﻇﻢ؛ کلکته، اﺑﺮاﻫﯿﻢ. (1385). «ﺳﻨﺠﺶ وﺿﻌﯿﺖ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در ﺷﻬﺮ ازﻧﻈﺮ ﺷﻬﺮوﻧﺪان (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﮔﻨﺒﺪﮐﺎووس)». ﻣﺠﻠﻪ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﺷﻤﺎره ﭘﯿﺎﭘﯽ 8،  18-5.
رﺿﻮاﻧﯽ، ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ؛ ﺷﮑﯿﺒﺎ، ﻋﻠﯿﺮﺿﺎ و ﻣﻨﺼﻮرﯾﺎن، ﺣﺴﯿﻦ. (1387). «ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ در ﻧﻮاﺣﯽ روﺳﺘﺎﯾﯽ». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺷﻤﺎره 30 و 31، 35-59.
ﺻﺎدق‌ﭘﻮر، ﺣﻤﯿﺪ؛ ﻣﻌﺎرف، رﺿﺎ و اﺷﺮاﻓﯿﺎن، ﻫﻤﺎ. (1380). «ﺑﺮرﺳﯽ و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ داﻧﺶ، ﻧﮕﺮش و ﻋﻤﻠﮑﺮدی زﻧﺎن 15-49 ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻘﻪ دوﻟﺖآﺑﺎد درﺧﺼﻮص ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن ری ﺳﺎل 1379». ﻣﺠﻠﻪ داﻧﺸﮑﺪه ﭘﺰﺷﮑﯽ، ﺷﻤﺎره 5، 46-40.
ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮی، اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ. اﻣﯿﻨﯽ، ﻣﻬﺪی. (1390). «ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻬﺮی در اﯾﺮان (1385-1365)». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤﯽ ﭘﮋوﻫﺶ رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺷﻤﺎره 36، 148-121.
ﻏﻔﺎری، ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ؛ اﻣﯿﺪی، رﺿﺎ. (1388). ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ. ﺗﻬﺮان: ﻧﺸﺮ ﺷﯿﺮازه.
ﻗﺎﻟﯿﺒﺎف، ﻣﺤﻤﺪﺑﺎﻗﺮ؛ روﺳﺘﺎﯾﯽ، ﻣﺠﺘﺒﯽ؛ رﻣﻀﺎن‌زاده ﻟﺴﺒﻮﯾﯽ، ﻣﻬﺪی و ﻃﺎﻫﺮی، ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ. (1390). «ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻬﺮی (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی: ﻣﺤﻠﻪ ﯾﺎﻓﺖآﺑﺎد ﺗﻬﺮان)، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ، شماره31، 54-33.
ﻟﻄﻔﯽ، ﺻﺪﯾﻘﻪ. (1388). «ﻣﻔﻬﻮم، ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻬﺮی؛ ﺗﻌﺎرﯾﻒ، اﺑﻌﺎد و ﺳﻨﺠﺶ آن در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺷﻬﺮی». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤﯽ ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ، ﺷﻤﺎره 4، 80-65.
ﻣﺎﺟﺪی، ﺳﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد؛ ﻟﻬﺴﺎﯾﯽ‌زاده، ﻋﺒﺪاﻟﻌﻠﯽ. (1385). «ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی زﻣﯿﻨﻪای، ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و رﺿﺎﯾﺖ از ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ، ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی در روﺳﺘﺎﻫﺎی اﺳﺘﺎن ﻓﺎرﺳﯽ». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ روﺳﺘﺎ و ﺗﻮﺳﻌﻪ، دوره 9، ﺷﻤﺎره 4، 91-135.
ﻣﺤﺴﻨﯽ، رﺿﺎ ﻋﻠﯽ. (1388). «اوﻟﻮﯾﺖﺑﻨﺪی آﺳﯿﺐﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺷﻬﺮی در اﯾﺮان؛ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﺷﻬﺮ ﮔﺮﮔﺎن». ﭘﮋوﻫﺶﻧﺎﻣﻪ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺷﻤﺎره 3، 43-23.
ﻣﺮﺻﻮﺻﯽ، ﻧﻔﯿﺴﻪ. (1383). «ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﮕﯽ و ﻋﺪاﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی، ﺷﻤﺎره 14، 19-32.
ﻧﯿﺎزی، ﻣﺤﺴﻦ؛ دﻻل ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ، ﻣﺤﻤﺪ. (1391). «ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﻬﺮوﻧﺪان». ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ اﯾﺮاﻧﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ارﺗﺒﺎﻃﺎت، ﺷﻤﺎره 27، 229-198.
ﻫﺰارﺟﺮﯾﺒﯽ، ﺟﻌﻔﺮ. (1390). «ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺴﺎس ﻋﺪاﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ آن (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان)». ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﯽ ﮐﺎرﺑﺮدی، ﺷﻤﺎره ﭘﯿﺎﭘﯽ 43، ﺷﻤﺎره 3، 61-41.
Chan, Y. K., and P. L. Lee. (2006). "Network Size, Social Support and Happiness in Later Life", Journal of Happiness Studies, 7: 87-112.
Cowan, R. (2005). The dictionary of urbanism, Illustrated by Lucinda Rogers, Preface by Sir peter Hall, Streetwise Press
Diener, E.D. and Suh. (1997). Measuring quality of life, social Indicators Research, no.
Diener. E. and E. M. Suh. (1997). "Measuring Quality of Economic Life", Social Indicators Research, 40: 189-216.
Foo Tuan Seik. (2000). Subjective assessment of urban quality of life in Singapore, Habitat International, 24, pp 31-49
Foo Tuan Seik. (2000). Subjective assessment of urban quality of life in Singapore, Habitat International, 24, pp 31-49
Fortier, M. S., & Vallerand, R. J., & Guay, F. (1995). Academic motivation and school performance: Toward a structural model. Journal of Contemporary Educational Psychology, 20, 257–274.
Gossling, T & Rutten, R. (2007). "Innovation in regions", European planning studies, Vol. 15, No .2, February.
Gough, I. (1998). What are human needs?, Franklin, J, social policy and social justice, Cambridge, policy.
Lee, Y. J. (2008). Subjective quality of life measurement in Taipei, Building and environment, 43(7).
Massam, B. H. (2002). Quality of life: Public planning and private living. Progress in planning, 58: 141-227
Rapley, M., & Hopgood, L. (2003). Quality of life in community-based service in rural Australia. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 22(2), 125–141.
Rapley, M., & Hopgood, L. (2003). Quality of life in community-based service in rural Australia. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 22(2), 125–141.
Rinner, C. (2007). A Geographic Visualization Approach to Multi-criteria Evaluation of Urban Quality of Life, International Journal Geographic Information Systems, 21(8), 907-919.
Robinson, K. (2012). Needs and quality of life, Journal of happiness
Ryan, R. & E. L. Deci. (2000). Self–determination Theory and Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well–being. American Psychologist. Vol. 55(1), 68-78.
Schyns, P. & Jeroen B. (2004). Measuring Quality Of Life in Amsterdam from the viewpoint of participation, The Amsterdam bureau for Research a statistics/ Social and Cultural Planning Office
Schyns, P. (1998). "Cross National Differences in Happiness", SocialIndicators Research, 4343-26.
Sirgy, M. Joseph, R., & Swain, D. (2006). Community quality of life indicators, Publication Springer
Ulengin, B., Fusun, U., & Umit, G. (2001). A multi-dimensional approach to urban quality of life: The case of Istanbul, European Journal of Operational Research 130 , 361-374
Wu, C. H., & Yao, G. (2006). Do we need to weight satisfaction scores with importance ratings in measuring quality of life? Social Indicators Research, 78(2), 305–326.