مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تجلی انوار محمدی (ٌٌص) بر محمل شعر عرفانی، حدیقه سنایی ، چهار مثنوی عطار و مثنوی معنوی مولانا و انعکاس ان در نگارگری مکتب قزوین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازنداران، ایران
2 استاد گروه زبان وادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازنداران، ایران
3 دانشیار گروه زبان وادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازنداران، ایران
4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازنداران، ایران
10.22034/ias.2021.308925.1761
چکیده
طریقۀ نیل معرفت و حقیقت عرفا با آنچه اهل علم و قال می­جویند یک‌سر متفاوت است. روش عرفا، بر کشف و شهود است. در این مسیر، هرچقدر عارف جد و جهد بلیغ نماید تا رجس و ناپاکی را از خویش بزداید، قلب او آمادگی بیشتری جهت جذب انوار حقیقت پیدا خواهد نمود. هرچند که اهل علم و فلسفه مناقشه­ای دائمی با آنان داشته باشند. عرفا تأکید دارند یگانه سلوکی که به شهود منتج می­شود سلوک عاشقی است. هرچه عاشق از درون کارگاه هستی پی­جوی حقیقت گردد، راه را از میانه درنوردیده است. درون­بینی عرفانی چنان اهمیتی داشت که فیلسوفان، چندی نیز بر آن تأکید ورزیده­اند. صوفیه با ذوق به صنع خداوند می­نگرند و تسلیم دل ملاک همیشگی آنهاست و با استدلال و چون و چرا کاری ندارند؛ چراکه پای استدلالیان را چوبی می­بینند. که عارف در پی نظرکردن است نه دانستن. عارف می­داند در مسیر کسب حقیقت نصیبی از دفتر و مدرسه نمی­بیند او رهپوی علم عشق است. ناگفته نماند که عارف درحالی به یقین می­رسد که «حق مطلق شناخته‌شدنی نیست و حتی با کشف و ذوق هم به‌صورت معمایی غامض باقی خواهد ماند. در شرایط عادی حق تنها از راه تجلّی ذاتی شناخته‌شدنی است. داستان‌های پیامبر اکرم (ص) در نگارگری اسلای به‌‌خصوص نگارگری مکتب قزوین نیز نمود واضحی دارد.
اهداف پژوهش:

بررسی استفاده شاعران و عارفان بزرگی مانند سنایی، عطار و مولانا از شریعت، حکایات و داستان‌های پیامبر اکرم در آثارشان.
بررسی داستان‌های پیامبر اکرم (ص) در مکتب نگارگری قزوین.

سؤالات پژوهش:

آیا شاعران و عارفان بزرگی مانند سنایی، عطار و مولانا از شریعت، حکایات و داستان‌های پیامبر اکرم در آثارشان بهره گرفته‌اند؟
داستان‌های پیامبر اکرم (ص) چگونه در مکتب نگارگری قزوین بازتاب یافته است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Manifestation of Muhammadan Light (PBUH) in Mystical Poetry: Sana'i's Hadiqah, Attar's Four Masnavis, and Rumi's Masnavi-ye Ma'navi, and Its Reflection in Qazvin School Miniature Painting

نویسندگان English

Faezeh Ezadi 1
Masoud Rohani 2
Ahmad Ghani Pour 3
Morteza Mohseni 4
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Mazandaran University, Mazandaran, Iran
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Mazandaran University, Mazandaran, Iran
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Mazandaran University, Mazandaran, Iran
4 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Mazandaran University, Mazandaran, Iran
چکیده English

The journey towards knowledge and truth pursued by mystics is fundamentally different from that of scholars and theologians. Mystics rely on revelation and intuition. As a mystic strives to purify themselves from impurities, their heart becomes increasingly receptive to the light of truth. Despite ongoing debates with philosophers and scholars, mystics maintain that the only path leading to intuition is the path of love. The deeper a lover seeks truth from within the fabric of existence, the more directly they traverse this path.   The significance of mystical introspection has occasionally been acknowledged by philosophers. Sufis approach God's creation with a sense of taste and surrender, always prioritizing the heart over reason and argumentation, which they see as limiting. A mystic seeks vision rather than mere knowledge, understanding that the pursuit of truth cannot be achieved through books or schools but through the science of love. It is essential to recognize that a mystic attains certainty while acknowledging that "the Absolute Truth is unknowable and remains an enigmatic mystery, even through revelation and intuition." Under ordinary circumstances, truth can only be known through divine manifestation. The stories of the Prophet Muhammad (PBUH) are also vividly represented in miniature paintings, especially in the Qazvin School.
Research Objectives:

To examine how renowned poets and mystics such as Sana’i, Attar, and Rumi have utilized the Sharia, anecdotes, and stories of the Prophet Muhammad (PBUH) in their works.
To explore the representation of the Prophet Muhammad's (PBUH) stories in the Qazvin School of miniature painting.

Research Questions:

Have great poets and mystics like Sana’i, Attar, and Rumi drawn upon the Sharia, anecdotes, and stories of the Prophet Muhammad (PBUH) in their works?
How are the stories of the Prophet Muhammad (PBUH) reflected in the Qazvin School of miniature painting?

 

کلیدواژه‌ها English

Prophet Muhammad (PBUH)
Sana'i
Attar
Rumi
Masnavi
احمدی، بابک. (1381). «مقاله دکان فقر». مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران.
احمدی، عبدالحمید. (1389). «بررسی تطبیقی ستایش پیامبر در آثار عطار و بوصیری». پژوهش‌نامه فرهنگ و ادب، شماره 10، 67-35.
اکبری، منوچهر. (1386). «بازتاب شخصیت پیامبر در ذهن و زبان سنایی». پژوهش زبان و ادب فارسی، ش9، 159-141.
ایزوتسو، توشیهیکو. (1392). صوفیسم و تائوئیسم. چاپ پنجم، تهران: نشر روزنه.
بلخی، جلال‌الدین محمد. (1377). مثنوی معنوی. تصحیح عبدالکریم سروش، چاپ سوم، تهران: نشر دوستان.
بیهقی، ابوالفضل محمدبن‌حسین. (1389). تاریخ بیهقی، جلد دوم، به کوشش خلیل خطیب رهبر، چاپ چهاردهم، تهران: نشر مهتاب.
پورجوادی نصرالله. (1374). شعر و شرع و عرش (فلسفه شعر در نزد عطار). تهران:  اساطیر تهران.
پورنامداریان، تقی. (1394). داستان پیامبران در کلیات شمس، تهران: نشر سخن.
--------------. (1380). در سایه­سار آفتاب. تهران: نشر سخن.
تقوی، محمد. (1385). قصه­پردازی سنایی (شوریده­ای در غزنه). تهران: نشر سخن.
دبروین، حکیم. (1378). اقلیم عشق، مهیار علوی مقدم، مشهد: محمدجواد مهدوی نشر آستان قدس مشهد.
رزمجو، حسین. (1375). انسان والا در منظومه­های حماسی و عرفانی. چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
رودگر، محمد. (1396). رئالیسم عرفانی. تهران: نشر سوره مهر تهران.
ریتر، هلموت. (1377). دریای جان. ترجمه: عباس زریاب‌خویی، چاپ دوم، تهران: نشرالهدی.
رئیس گیلکو، اردلان؛ شهبازی شیران، حبیب. (1400). «ویژگی‌های نگارگری در مکتب قزوین و مشهد». همایش پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، مجموعه مقالات کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، 495- 486.
زرین­کوب، عبدالحسین. (1369). ارزش میراث صوفیه. چاپ ششم، تهران: نشر علمی.
سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدودبن‌آدم. (1368). حدیقه‌الحقیقه و شریعه‌الطریقه. تصحیح: محمدتقی مدرس رضوی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 
سیمای پیامبر اکرم (ص) در غزل­های لغتی امیرعلیشیر نوایی. (1390). نامه پارسی، سال 16/ ش 3و4.
عطار نیشابوری، فریدالدین. (1339). الهی­نامه. تصحیح: فواد روحانی، تهران: نشر زوار.
-----------------. (1361). اسرارنامه. تصحیح و شرح: سید صادق گوهری، چاپ ششم، تهران: نشر زوار.
------------. (1368). مصیبت­نامه. شفیعی کدکنی، تهران: نشر سخن.
-------------. (1366). منطق‌الطیر، به اهتمام سید صادق گوهری، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
غفار آوا، زیاده. (1390). «سیمای پیامبر اکرم در غزل­های نعتی امیرعلیشیر نوایی». نامه پارسی، شماره 58-59.
فروزانفر، بدیع­الزمان. (1340). مقدمه شرح آثار و احوال عطار، تهران: نشر انجمن آثار ملی.
محبتی، مهدی. (1389). پیمانه­های بی­پایان. تهران: نشر هرمس.
مطهری، مرتضی. (1371). فطرت. چاپ سوم، تهران: نشر صدرا.
محسنی، مرتضوی و شاگرد موتاب مریم. (1393). «تحلیل قصاید مدحی سنایی، سایت راسخون.» مجله اینترنتی، سرویس جوان ایرانی، بخش شعر و ادبیات.
محمودی مریم و زمانی مژگان. (1395). «مقایسه حکایات و روایات و قصه­های مولوی و سنایی». پژوهش نقد ادبی و سبک­شناسی.
همایی، جلال­الدین. (1367). مولوی­نامه. چاپ نهم، تهران: مؤسسه نشر هما.