مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

کارکرد نماد‌های اسطوره‌ای در تصویر‌های غنایی شعر نادر نادرپور در تطبیق با شاهنامه های مصور تیموری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز ، اهواز، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز ، ایران
10.22034/ias.2021.299395.1689
چکیده
نماد و استفاده از زبان نمادین از ابزارهای مهم خلق تصویر‌های شعری و پرداخت‌های ذهنی به‌ویژه در ادبیات معاصر فارسی است. شاعر با کمک نماد (سمبل) می‌تواند اندیشه‌های درونی، روحی و روانی خود را به امری محسوس و عینی تبدیل کند. سمبل‌ها به سبب ویژگی تأویل‌پذیری‌ای که دارند متن ادبی را از ساحت تک‌بُعدی بودن آزاد می‌کنند و به خواننده امکان برداشت‌های متفاوت از متن را می‌دهند. هدف پژوهش حاضر آن است تا با روش تحلیلی- توصیفی، بررسی منابع کتابخانه‌ای و تحلیل داده‌های آماری به‌دست آمده نشان دهد که نمادهای اسطوره‌ای به‌کار رفته در شعر نادرپور علاوه‌بر نمایش تصویرهای غنایی شعری و ایجاد ابهام و التذاذ هنری برای مخاطب، کارکردهای دیگری هم دارند که با تأویل نمادهای اسطوره‌ای به‌کار رفته و تحلیل تصویرهای غنایی حاصل شده می‌توان به اندیشۀ درونی و محتوایی آن تصویرها پی برد. در این پژوهش با بررسی دقیق تصویرهای غنایی موجود در شعر نادرپور و استخراج و تأویل نمادهای اسطوره‌ای به‌کار گرفته شده در آن‌ها، نشان داده شده است که آن نمادها- برحسب نتایج کمی و آماری- به ترتیب دارای کارکرد وطنی، اجتماعی، عاشقانه، فلسفی و مفاخره‌ای هستند. نتیجۀ حاصل آنکه در تصویرهای غنایی موجود، شاعر علاوه‌بر خلق تصویرهای بدیعِ شعری به‌دنبال القای اندیشه‌‌‌ای نیز به مخاطب خود بوده است و در این راه با به‌کارگیری مفاهیم اسطوره‌ای و نماد قراردادن اسطوره‌ها به‌عنوان ابزاری اساسی در پرداخت بُن‌مایه‌های فکری تصویرهای غنایی در شعر خود بهره برده است. تصاویر غنایی در شاهنامه‌های مصور دوره تیموری نیز نمود پررنگی دارند.
اهداف پژوهش:

بررسی کارکردهای نمادهای اسطوره‌ای در تصاویر غنایی شعر نادر نادرپور.
بررسی کارکردهای نمادهای اسطوره‌ای در تصاویر غنایی شعر نادرپور در مقایسه با شاهنامه‌های مصور تیموری.

سؤالات پژوهش:

کارکردهای شعر نادر نادرپور کدام‌اند؟
کارکردهای شعر نادرپور با مقایسه با شاهنامه‌های مصور تیموری چگونه است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Function of Mythological Symbols in the Lyrical Imagery of Nader Naderpour's Poetry in Comparison with Illustrated Timurid Shahnamehs

نویسندگان English

Mokhtar Ebrahimi 1
Manouchehr Jokar 2
Abdolah Taheri 3
1 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
3 PhD student in Persian language and literature, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

Symbols and the use of symbolic language are among the most important tools for creating poetic imagery and mental elaborations, particularly in contemporary Persian literature. Through symbols, a poet can transform inner, spiritual, and psychological thoughts into tangible and objective forms. Due to their interpretative nature, symbols liberate literary texts from one-dimensionality, allowing readers to derive multiple meanings from the text. The aim of this research is to demonstrate, through an analytical-descriptive method, library resources, and statistical data analysis, that the mythological symbols used in Naderpour's poetry not only display lyrical poetic imagery and create artistic ambiguity and pleasure for the audience but also serve other functions. By interpreting these mythological symbols and analyzing the resulting lyrical imagery, the inner and conceptual thoughts behind these images can be uncovered. This study, through a detailed examination of the lyrical imagery in Naderpour's poetry and the extraction and interpretation of the mythological symbols employed, reveals that these symbols—according to quantitative and statistical results—serve national, social, romantic, philosophical, and boastful functions, respectively. The findings indicate that in the lyrical imagery, the poet not only creates innovative poetic images but also seeks to convey specific ideas to the audience. In this endeavor, Naderpour utilizes mythological concepts and symbols as essential tools in developing the intellectual themes of lyrical imagery in his poetry. Lyrical imagery also holds a significant place in the illustrated Shahnamehs of the Timurid period.
Research Objectives:

To examine the functions of mythological symbols in the lyrical imagery of Nader Naderpour's poetry.
To compare the functions of mythological symbols in Naderpour's poetry with those in the illustrated Timurid Shahnamehs.

Research Questions:

What are the functions of Nader Naderpour's poetry?
How do the functions of Naderpour's poetry compare with those in the illustrated Timurid Shahnamehs?

کلیدواژه‌ها English

Mythological symbols
function of symbols
lyrical imagery
illustrated Timurid Shahnamehs
Nader Naderpour
آقاحسینی، حسین و خسروی، اشرف. (1389). «نماد و جایگاه آن در بلاغت». مجلۀ بوستان ادب، شمارۀ 2، 30-1.
احمدی، بابک. (1380). حقیقت و زیبایی. چ پنجم، تهران: نشر مرکز.
براهنی، رضا. (1358). طلا در مس. ج 3، تهران: زریاب.
بارت، رولان. (1375). اسطورۀ امروز. ترجمۀ شیرین‌دخت دقیقیان. تهران: مرکز.
پاینده، حسین. (1397). نظریه و نقد ادبی. ج2، تهران: سمت.
چدویک، چارلز. (1375). سمبولیسم. ترجمۀ مهدی سحابی. تهران: نشر مرکز.
حسین پور چافی، علی. (1383). جریان‌های شعری معاصر. تهران: امیرکبیر.
خان‌محمّدی، محمّدحسین. (1394). «هنجارگریزی در اشعار نادرپور». فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، شمارۀ 22، 51-31.
خلیلی جهانتیغ، مریم و دلارامی، علی. (1389). «برخی معانی رمانتیستی در شعر نادرپور». پژوهشنامۀ ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، شمارۀ14، 276-52.
رزمجو، حسین. (1390). انواع ادبی. چ سوم، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
رضابیگی، مریم و دیگران. (1391). «بررسی جریان‌‌ها و تحولات شعر فارسی از دهۀ 20 تا دهۀ 50 با تکیه بر اشعار نادر نادرپور». فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، شمارۀ 12، 12.
زرقانی، سیّد مهدی. (1392). چشم‌انداز شعر معاصر فارسی. چاپ دوم، تهران: نشر ثالث.
زمانی، کریم (مصحح). (1389). مثنوی. مولانا جلال‌الدین رومی. دفتر اوّل، تهران: اطلاعات.
سلحشور، یزدان. (1380). نقد و بررسی شعر نادرپور. تهران: مروارید.
شفیعی‌کدکنی، محمّد‌رضا. (1391). ادوار شعر فارسی. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1391). مکتب‌های ادبی. چاپ هفتم. تهران: نشر قطره.
شمس لنگرودی، محمّد. (1377). تاریخ تحلیلی شعر نو فارسی. تهران: نشر مرکز.
طاهباز، سیروس. (1368). مجموعه آثار نیما یوشیج (دربارۀ شعر و شاعری). تهران: دفترهای زمانه.
عفیف، عسیران و منزوی، علی نقی. (1348). نامه‌های عین‌القضات همدانی. عبدالله‌بن‌محمّد همدانی، ج1، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
عیدگاه طرقبه‌ای، وحید. (1288). کهن دیارا؛ نقد و تحلیل اشعار نادرپور. تهران: سخن.
قربانی، محمد. (1392). «نماد‌های اسطوره‌ای ملّی و دینی در شعر دفاع مقدس». فصلنامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شمارۀ 30،  23-1.
علوی مقدم، مهیار و ساسانی، مریم. (1386). «بررسی تطبیقی بازآفرینی اسطوره‌ها در شعر معاصر». مجلۀ ادبیات تطبیقی جیرفت، شمارۀ 3، 1.
فتوحی، محمود. (1385). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
فرخزاد، فروغ. (1381). دیوان شعر فروغ. تهران: انتشارات طلایه.
یونگ، گوستاو کارل. (1377). انسان و سمبول‌هایش. ترجمۀ محمود سلطانیه. تهران: نشر جامی.
یاحقی، محمدجعفر. (1386). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.
یاحقی، محمدجعفر. (1355). «اسطوره در شعر امروز ایران». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، شمارۀ 48، 809-782.
Abrams,M.H. Harpham,G. (2005). A Glossary of Literary Terms  Boston, wadsworth
Bressler, C. (1994). LITERARY CRITICISM. Newjersey: Englewood.
Bennett, A. and Royle, N. (2004). An Introduction Literature Criticism and Theory,  NewYork: longma.
Cuddon, J.A. (2003). A DICTIONARY OF LITERARY TERMS AND LITERARY THEORY. UK: Wiley-Blackwell, West Sussex.
Emden, J.V. (1986). THE METAPHYSICAL POETS. London: the macmillan press.