مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

سنجش و بهینه سازی آموزش نگارگری در برنامه درسی مقطع کارشناسی صنایع دستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکترای تخصصی، رشته تاریخ تحلیلی-تطبیقی هنر اسلامی، دانشگاه شاهد،تهران، ایران
2 استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
3 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
10.22034/ias.2022.237832.1289
چکیده
 نقاشی ایرانی به‌مثابۀ میراث فرهنگی، سرمایۀ نمادین و معنوی ماست که باید در ایجاد شرایط آموزش کارآمد و صحیح آن بکوشیم. پژوهش ‌حاضر تلاش دارد ضمن واکاوی جایگاه نگارگری در آموزش ‌عالی هنرهای‌ سنتی، به ارزیابی و آسیب‌شناسی واحد ‌‌درسی نگارگری و ارائه راه‌کار جهت بهبود آن در سرفصل مقطع‌ کارشناسی صنایع‌دستی بپردازد. مؤلفان تلاش نموده‌اند تا با بهره‌گیری از رویکرد قیاس در واکاوی واحد درسی در دیگر رشته‌های نظام‌آموزش عالی-هنر یافته‌ها را غنایی دوچندان بخشد. مختصری از یافته‌ها گویای آن است که به دلایل متعدد از‌جمله عدم‌تناسب زمان در نظر گرفته‌شده با هدف‌گذاری و ماهیت درس، تعدد رئوس مطالب در دو شاخه تذهیب و نگارگری، عدم‌توجه به مبحث مهم طراحی، ضعف در شرح درست‌نویسی، عدم‌تناسب آزمون ‌ارزیابی با اهداف و ماهیت درس؛ می‌توان بیان ‌نمود که شرایط فعلی واحد نگارگری در مقطع‌کارشناسی مناسب نیست. نکتۀ ‌مهم دیگر موازی‌کاری بسیار، مجزابودن حوزه‌های نگارگری و تذهیب از صنایع‌دستی و در عین حال کم‌اهمیتی این واحد ‌درسی در سرفصل‌‌ کارشناسی ‌صنایع‌دستی است. پیشنهادات و راه‌کارهای بهبود و یا جایگزینی واحد متناسب‌تر با هدف‌گذاری رشته به‌صورت منسجم و در قالب متن و پیش‌طرحی برای بازنویسی شرح درس در مقاله ارائه ‌شده‌است.
اهداف پژوهش:

آسیب‌شناسی جایگاه آموزش نگارگری در سرفصل مقطع کارشناسی صنایع‌دستی.
ارائه راه‌کارها و پیشنهاداتی در راستای بهبود وضعیت.

سؤالات پژوهش:

نقاط ضعف و قوت و ناکارآمدی‌های واحد آموزش نگارگری در مقطع کارشناسی صنایع‌دستی (سرفصل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) کدام‌اند؟
پیشنهادات و راه‌کارهای بهبود‌دهنده وضعیت فعلی آموزش نگارگری در مقطع کارشناسی صنایع‌دستی شامل چه مواردی هستند؟

 نقاشی ایرانی به‌مثابۀ میراث فرهنگی، سرمایۀ نمادین و معنوی ماست که باید در ایجاد شرایط آموزش کارآمد و صحیح آن بکوشیم. پژوهش ‌حاضر تلاش دارد ضمن واکاوی جایگاه نگارگری در آموزش ‌عالی هنرهای‌ سنتی، به ارزیابی و آسیب‌شناسی واحد ‌‌درسی نگارگری و ارائه راه‌کار جهت بهبود آن در سرفصل مقطع‌ کارشناسی صنایع‌دستی بپردازد. مؤلفان تلاش نموده‌اند تا با بهره‌گیری از رویکرد قیاس در واکاوی واحد درسی در دیگر رشته‌های نظام‌آموزش عالی-هنر یافته‌ها را غنایی دوچندان بخشد. مختصری از یافته‌ها گویای آن است که به دلایل متعدد از‌جمله عدم‌تناسب زمان در نظر گرفته‌شده با هدف‌گذاری و ماهیت درس، تعدد رئوس مطالب در دو شاخه تذهیب و نگارگری، عدم‌توجه به مبحث مهم طراحی، ضعف در شرح درست‌نویسی، عدم‌تناسب آزمون ‌ارزیابی با اهداف و ماهیت درس؛ می‌توان بیان ‌نمود که شرایط فعلی واحد نگارگری در مقطع‌کارشناسی مناسب نیست. نکتۀ ‌مهم دیگر موازی‌کاری بسیار، مجزابودن حوزه‌های نگارگری و تذهیب از صنایع‌دستی و در عین حال کم‌اهمیتی این واحد ‌درسی در سرفصل‌‌ کارشناسی ‌صنایع‌دستی است. پیشنهادات و راه‌کارهای بهبود و یا جایگزینی واحد متناسب‌تر با هدف‌گذاری رشته به‌صورت منسجم و در قالب متن و پیش‌طرحی برای بازنویسی شرح درس در مقاله ارائه ‌شده‌است.
اهداف پژوهش:

آسیب‌شناسی جایگاه آموزش نگارگری در سرفصل مقطع کارشناسی صنایع‌دستی.
ارائه راه‌کارها و پیشنهاداتی در راستای بهبود وضعیت.

سؤالات پژوهش:

نقاط ضعف و قوت و ناکارآمدی‌های واحد آموزش نگارگری در مقطع کارشناسی صنایع‌دستی (سرفصل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) کدام‌اند؟
پیشنهادات و راه‌کارهای بهبود‌دهنده وضعیت فعلی آموزش نگارگری در مقطع کارشناسی صنایع‌دستی شامل چه مواردی هستند؟

 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation and Optimization of Miniature Painting Education in the Undergraduate Curriculum of Handicrafts

نویسندگان English

Mohieddin Aghadavoudi 1
Khashayar Ghazizadeh 2
Mohammad Hassan Mirza Mohammadi 3
1 PhD graduate, Analytical-Comparative History of Islamic Art, Shahed University, Tehran. Iran
2 Assistant Professor,, Islamic arts Department, Faculty of Arts, Shahed University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran.Iran
چکیده English

Iranian painting, as a cultural heritage and a symbolic and spiritual asset, requires effective and appropriate educational conditions. This research aims to examine the role of miniature painting in the higher education of traditional arts, evaluate the challenges facing the miniature painting course, and propose solutions for its enhancement within the undergraduate curriculum of handicrafts.   The authors have employed a comparative approach to analyze this course alongside others within the higher education system, enriching the findings. The summary of these findings indicates that the current state of the miniature painting course is inadequate for several reasons. These include a mismatch between the allocated time and the course objectives, overly extensive content that combines both illumination and miniature painting, a lack of emphasis on the crucial topic of design, weaknesses in course description writing, and misaligned assessment methods with the course goals.  Another significant issue is the excessive parallel efforts that separate miniature painting and illumination from handicrafts, along with the overall low priority of this course in the undergraduate handicrafts curriculum. To address these shortcomings, the research presents suggestions and solutions for improving the course or potentially replacing it with a more suitable option that aligns with the program's objectives. These recommendations are structured coherently as a revised course description and a preliminary proposal.
Research Objectives:

To identify the challenges of miniature painting education in the undergraduate handicrafts curriculum.
To propose solutions and recommendations for enhancing the current situation.

Research Questions:

What are the strengths, weaknesses, and inefficiencies of the miniature painting course in the undergraduate handicrafts curriculum (according to the guidelines of the Ministry of Science, Research, and Technology)?
What suggestions and solutions can improve the current state of miniature painting education in the undergraduate handicrafts curriculum?

 

کلیدواژه‌ها English

Curriculum
Undergraduate Handicrafts
Miniature Painting Education
Optimization
آژند، یعقوب. (1380). نظام سنتی استاد-شاگردی در نقاشی ایران، نشریه هنرهای زیبا (هنرهای تجسمی)، شماره 10.
جمیری، وحیده؛ حاتمی، جواد؛ فتحی آذر، اسکندر و پاکدل‌فرد، محمدرضا. (1389). «بررسی میزان انطباق برنامه درسی رشته کارشناسی مهندسی معماری با نیازهای بازار کار در ایران». نشریه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی، شماره 2، 4.
حافظ‌نیا، محمدرضا. (1393). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. ویراست 2. (چاپ بیستم)، تهران: انتشارات سمت.
حجازی، معینه سادات؛ کرمی، ساغر. (1391). بررسی و بازنگری کارآمدی سرفصل‌های رشته صنایع‌دستی: نمونه موردی رشته صنایع‌دستی دانشگاه مازندران. مجموعه چکیده مقالات اولین همایش ملی آموزش عالی هنر، تهران: دانشگاه هنر.
دهدهجانی، جواد. (1398). «نقش آموزش در توسعه کارآفرینی صنایع‌دستی ایران». نشریه علمی-پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره 33، 30.
ساداتی، ناصر. (1394). «طراحی الگوی نظری برنامه درسی هنر مبتنی بر نظریه نمادها با رویکرد شناختی؛ مطالعه موردی: صنایع‌دستی». رساله دکتری رشته پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان.
سیفی، ندا. (1395). «تأملی در رابطه استاد-شاگردی در آموزش هنرها با تأکید بر نظام سنتی». فصلنامه علمی پژوهشی نگره، شماره 42، 46-32.
شایسته‌فر، مهناز. (1393). «اهمیت و لزوم پشتیبانی از صنایع‌دستی با تأکید بر ارائه راه‌کارها در رونق اقتصادی آن»، دو فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره 20، 12-1.
صالحی‌پور، شهرزاد. (1392). «چالش‌های فراموش‌شده و دلالت‌های آن برای آموزش هنر درنقاشی ایرانی»، فصلنامه علمی-پژوهشی تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری دانشگاه الزهرا، شماره 12، 21.
طالبی، طهماسب؛ قاسمی، حسین. (1393). سیری در تاریخ آموزش‌وپرورش ایران و اسلام. سایه‌گستر مهرگان دانش، قزوین.
شریعتمداری، علی. (1372). چند مبحث اساسی در برنامه‌ریزی درسی، تهران: انتشارات سمت.
فتحی واجارگاه، کورش. (1377). اصول برنامه‌ریزی درسی، (چاپ اول). تهران: انتشارات ایران زمین.
فدایی، مریم. (1391). نگاهی به تاریخ صنایع‌دستی دوره معاصر، کتاب ماه هنر، شماره 164.
فروغی‌نیا، مریم؛ سهرابی نصیرآبادی، مهین و محمدی، مهدی. (1398). «مطالعه تطبیقی نظام آموزش رسمی صنایع‌دستی ایران و ترکیه با رویکرد «صنایع فرهنگی خلاق»، نشریه مطالعات تطبیقی هنر. شماره 17.
قربانی، شعبانعلی. (1395). «تبیین فرآیند طراحی جهت آموزش در رشته صنایع‌دستی (موردپژوهی رشته سرامیک)». رساله دکتری تخصصی رشته پژوهش هنر. دانشگاه هنر اصفهان.
علی‌نژاد، معصومه. (1391). جایگاه فرآیند آموزش خلاق در نظام آموزش عالی هنر: با تأکید بر دروس کارگاهی. مجموعه چکیده مقالات اولین همایش ملی آموزش عالی هنر، تهران: دانشگاه هنر.
کربن، هانری. (1363). آیین جوانمردی، ترجمه: احسان نراقی، تهران: نشر نو.
کیا، بیژن. (1387). «صنایع‌دستی و توسعه فرهنگی» نشریه آینه خیال، شماره 12، 2.
کیانمهر، قباد؛ آشوری، محمدتقی و قربانی، شعبانعلی. (1394). «تحلیلی بر وضعیت آموزش طراحی پایه در مقطع کارشناسی رشته صنایع‌دستی». نشریه نگره، شماره 34.
ندیمی، حمید. (1389). «روش استاد-شاگردی از نگاهی دیگر». نشریه هنرهای زیبا (معماری و شهرسازی)، شماره 44.
یاوری، حسین؛ نورماه، فروهر. (۱۳۸۶). نگرشی بر تحولات صنایع‌دستی در جهان. (چاپ اول)، تهران: انتشارات سوره مهر.
هوشیار، مهران. (1391). «بررسی نظام آموزش عالی در هنرهای صناعی ایران و پیشنهاد یک نظام نوین». رساله دکتری تخصصی رشته پژوهش هنر، دانشگاه شاهد تهران.
سرفصل‌ها
سرفصل مقطع کارشناسی صنایع دستی تنظیم 1366، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
سرفصل مقطع کارشناسی کتابت و نگارگری تنظیم 1380، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
سرفصل مقطع کارشناسی هنر اسلامی تنظیم 1384، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
مصاحبه‌ها
مصاحبه با متخصص 1. (مشخصات: سن حدود 48 سال، مدرس دانشگاه و دیگر مراکز آموزشی، حوزه تخصص: تذهیب، نگارگری، طراحی سنتی (تاریخ7/4/1399).
مصاحبه با متخصص2. (مشخصات: سن حدود 58 سال، درجه یک هنری در رشته نگارگری (معادل دکترا) مدرس دانشگاه و هنرستان هنرهای زیبای اصفهان، حوزه تخصص اجرایی: نگارگری، تذهیب، هنرهای تلفیقی، طراحی سنتی. (تاریخ2/4/1399).
مصاحبه با متخصص 3. (مشخصات: سن حدود 60 سال، هیأت علمی گروه هنر اسلامی (مرتبه: استادیار)، پژوهشگر حوزه نگارگری، گل و مرغ، نقاشی پشت شیشه و نقاشی قهوه‌خانه‌ای. حوزه تخصص اجرایی: نگارگری، تذهیب (مصاحبه حضوری تاریخ: 20/2/1399).
مصاحبه با متخصص 4. (مشخصات: سن حدود 38 سال، هیأت علمی گروه صنایع دستی (مرتبه: مربی)، حوزه تخصص اجرایی: تذهیب، طراحی سنتی، هنرهای سنتی (تاریخ: 2/4/1399).
مصاحبه با متخصص 5. سن حدود 57 سال، هیأت علمی گروه صنایع دستی (مرتبه: استادیار)، پژوهشگر حوزه نگارگری، حوزه تخصص اجرایی: نگارگری، تذهیب (تاریخ: 5/4/1399).
Gunter. M. (1971). Langers Semantic View Of The Nonverbal Arts- Its Meaning For Art Education. Studies In Art Education. Vol 12. No 2. Pp 34- 41.
Gardner, H. (1994). The Arts and Human Development: A Psychological study of the artistic process. US. BasicBooks.
 Eisner. E.W. ( 1971). Media, Expression and the Arts. Studies in Art Education Vol. 13, No. 1, pp. 4-12
 Morris, w. (2000). The Arts and Crafts of today, editied by: Frank, issabbelle, the theory of dearative artyale university press, new haven, p: 70.
Bruner, J. (1961). The Process of Education. Massachusetts and Cambridge: Harvard University Press.