مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی تطبیقی هنجارگریزی در دو جریان شعری حجم گرا و رمانتیک معاصر فارسی و تبیین هنری آن (بیژن الهی و حمید مصدق)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان وادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی ، رامهرمز، ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد گچساران، دانشگاه آزاد اسلامی، گچساران، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران
4 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی ، رامهرمز، ایران.
10.22034/ias.2022.308737.1751
چکیده
شاعران برای برجسته‌کردن اثر خود با خروج از هنجارهای معیار، دست به هنجارگریزی ادبی می‌زنند. این پژوهش به صورت توصیفی - تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای و اسنادی، سروده‌های دو شاعر، براساس مؤلفه‌های هنجارگریزی از نظر (لیچ)، معرفی و بررسی گردید. بر این مبنا، بعد از معرفی شش عنصر برجسته‌سازی و هنجارگریزی (نحوی، زمانی، معنایی، واژگانی، سبکی، نوشتاری، گویشی، آوایی) به تحلیل مؤلفه‌های هنجارگریزی در اشعار شاعران مذکور پرداخته شد که ملاک این انتخاب، میزان برخورداری از این مؤلفه‌ها، تکرار و بسامد پرکاربرد و برجسته آن‌ها بود. شاعرانی که این مؤلفه‌های هنجارگریزی در سروده‌های آن‌ها مورد تحلیل و پژوهش قرارگرفته‌اند، عبارت‌اند از: بیژن الهی و حمید مصدق. این شاعران در بهره‌گیری از یک یا چند مؤلفه از عناصر هشت‌گانه ازنظر (لیچ)، تعمد و یا تبحر داشته‌اند که در سروده‌هایشان نمود و جلوه یافته است. بر این اساس، هنجارگریزی‌های معنایی، نحوی و زمانی بیش از هنجارگریزی‌های دیگر در سروده‌های این شاعران کاربرد داشته است که این مؤلفه‌ها به تفکیک در اشعار شاعران مذکور بررسی گردید. کاربرد این هنجارگریزی با تکیه بر زیبایی‌بخشی در ماهیت بر جنبۀ هنری این اشعار افزوده است.
اهداف پژوهش:

بررسی مؤلفه‌های هنجارگریزی در سروده‌های بیژن الهی و حمید مصدق و تبیین هنری آن.
معرفی شش عنصر برجسته‌سازی و هنجارگریزی به تحلیل مؤلفه‌های هنجارگریزی در اشعار شاعران مذکور.

سؤالات پژوهش:

شاعران به چه دلیل، دست به هنجارگریزی ادبی می‌زنند؟
مؤلفه‌های هنجارگریزی در سروده‌های بیژن الهی و حمید مصدق و تبیین هنری آن چگونه بوده است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Deviation in Two Contemporary Persian Poetic Movements: The Volumist and Romantic Schools (Bijan Elahi and Hamid Mosaddegh)

نویسندگان English

Hojat Alah Orak 1
Masoud Pakdel 2
Mansoureh Tadayoni 3
Sima Mansoori 4
1 Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran.
2 Department of Persian Language and Literature, Gachsaran Branch, Islamic Azad University, Gachsaran, Iran
3 Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran
4 Department of Persian Language and Literature, Ramhormoz Branch, Islamic Azad University, Ramhormoz, Iran.
چکیده English

Poets frequently employ literary deviation, diverging from standard norms to enrich their works. This research, conducted through a descriptive-analytical approach using library and documentary methods, investigates the poems of two notable poets—Bijan Elahi and Hamid Mosaddegh—focusing on the elements of deviation as identified by Leech.  The study begins by introducing the eight elements of foregrounding and deviation: syntactic, temporal, semantic, lexical, stylistic, orthographic, dialectal, and phonological. It then analyzes these elements within the selected poets' works. The criteria for selection were based on the frequency and prominence of these components in their poetry.  Both Bijan Elahi and Hamid Mosaddegh exhibit a deliberate and skillful use of one or more of Leech’s eight elements of deviation, which are distinctly evident in their writing. Specifically, semantic, syntactic, and temporal deviations are more prevalent in their poetry compared to other types. Each of these components is examined individually in the poems of the two poets, with their integration serving to enhance the aesthetic quality of their work and adding an artistic layer to their poetry.
Research Objectives:

To investigate the components of deviation in the poetry of Bijan Elahi and Hamid Mosaddegh and to clarify their artistic significance.
To present the eight elements of foregrounding and deviation and analyze their manifestation in the works of these poets.

Research Questions:

What motivates poets to employ literary deviation?


How do the components of deviation manifest in the poems of Bijan Elahi and Hamid Mosaddegh, and what significance do they hold artistically?

کلیدواژه‌ها English

Deviation
Volumist Poet
Bijan Elahi
Romantic Poet
Hamid Mosaddegh
ابومحبوب، احمد. (1380). زندگی و شعر حمید مصدق. درهای و هوی باد. تهران: نشر ثالث.
احمدی، احمدرضا. (۱۳۷۱). همة آن سال‌ها. تهران: نشر مرکز.
--------------. (۱۳۸۳). (شهریور و مهر). گفت‌وگو با: مجلة عصر پنجشنبه، شمارة ۸۰/۷۹
اخوان ثالث، مهدی. (1384). گزینه اشعار مهدی اخوان ثالث. چ8، تهران: مروارید.
افراشی، آزیتا. (1388). ساخت زبان فارسی. چ4، تهران: سمت.
الهی، بیژن. (1393). بهانه‌های مانوس. تهران: انتشارات بیدگل.
--------. (1393). جوانی‌ها. تهران: انتشارات بیدگل.
--------. (1393). دیدن. تهران: انتشارات بیدگل.
انزابی­نژاد، رضا و منصور، ثروت. (1366). فرهنگ معاصر. تهران: امیرکبیر.
انوری، حسن. (1379). دستور زبان فارسی. تهران، فاطمی.
انوری، حسن و احمدی گیوی، حسن. (1377). دستور زبان فارسی 2. ویرایش دوم. چ 16. تهران: فاطمی.
باقری، مهری. (1385). مقدمات زبان‌شناسی. چ 9، تهران: قطره.
پورنامداریان، تقی. (1381). سفر درمه (تأملی در شعر احمد شاملو). تهران: نگاه، چاپ جدید.
حسن‌لی، کاووس. (1383). گونه­های نوآوری در شعر معاصر ایران. تهران: نشر ثالث.
حسن­لی، کاووس. (1386). گونه­های نوآوری در شعر معاصر ایران. چ2، تهران: ثالث.
خیام­پور، عبدالرسول. (1389). دستور زبان فارسی، چ15، تبریز: ستوده.
درویشان، علی­اشرف و خندان (مهابادی)، رضا. (1385). فرهنگ اساطیر و داستان­واره­ها در ادبیات فارسی. ج7، چ2، تهران: کتاب و فرهنگ.
دزفولیان، کاظم؛ عباسی، علی. (1384). «بهبود زبان فارسی از منظر ادبی». پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 26، 72-53.
دهخدا، علی‌اکبر. (1380). چرند و پرند. تهران: انتشارات عطار.
روحانی، مسعود؛ عنایتی قادیکلایی، محمد. (1389). «کارکرد واج‌آرایی و تکرار در موسیقی شعر احمد شاملو». فصلنامه پژوهش‌های ادبی، شماره 28، 60-41.
شاملو، احمد. (۱۳۷۲). در بارة هنر و ادبیات، گفت و شنودی با احمد شاملو. به کوشش ناصر حریری. چاپ سوم. بابل: نشر آویشن و نشر گوهرزاد.
شاملو، احمد. (۱۳۷۶). همچون کوچه‌ای بی‌انتها. چاپ چهارم. تهران: نگاه.
شمیسا، سیروس. (1376). بیان. چ 6، تهران: فردوس.
صفوی، کورش. (1383). از زبان‌شناسی به ادبیات. ج 2، چ 2، تهران: سوره‌ی مهر.
قریب، عبدالعظیم و دیگران. (1373). دستور زبان فارسی (پنج استاد). به کوشش امیر اشرف الکتابی، تهران: سازمان انتشارات اشرفی(واژه).
قریب، عبدالعظیم و دیگران. (1373). متن کامل دو جلد در یک جلد دستور زبان فارسی (پنج استاد). چ11، تهران: جهان دانش.
کولیوررایس، کلارا. (1366). زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان. ترجمه: اسدالله آزاد، بی­جا: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.
مصدق، حمید. (1343). آبی، خاکستری، سیاه، گزیده اشعار. تهران: کتابیار.
-----------. (1358). از جدایی‌ها. تهران: نشر کانون.
-----------. (1369). تا رهایی (منظومه­ها و شعرها). چ12، تهران: زریاب.
-----------. (1382). شیر سرخ (مجموعه شعر)، تهران: زریاب.
مکاریک، ایرنا ریما. (1390). دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر. مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ چهارم، تهران: آگه.
مصطفوی، نداسادات؛ نصراصفهانی، محمدرضا؛ ناقلی، مریم. (1394). «زبان و فرهنگ عامیانه در اشعار حمید مصدق». مجله فنون ادبی، دوره 7، شماره 2، 129-126.
مظفری، سولماز. (1392). «واکاوی هنجارگریزی در دستور زبان عشق». مجله آموزشی رشد، 55-48.
نجفی، ابوالحسن. (1378). فرهنگ عامیانه‌ فارسی. ج 1، تهران: نیلوفر.
وحیدیان‌کامیار، تقی. (1375). فرهنگ نام‌آوایی فارسی. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
ولک، نه. (1373). تاریخ نقد جدید. مترجم: سعید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.
یوشیج، نیما (1363). حرف‌های همسایه. چاپ پنجم: تهران: دنیا.