مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

رویکرد اسطوره شناسی در روایت عصای موسی بر اساس متون ادبی و اثار نگارگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 گروه زبان و ادبیات عرب، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی،واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/ias.2022.343785.1972
چکیده
داستان حضرت موسی در قرآن از پردامنه‌ترین روایات است و عصای وی قابلیت آن را داشته است تا یکی از نمادهای اسطوره‌ای شود. این پژوهش به شیوۀ توصیفی – تحلیلی، رویکرد اسطوره‌مدارانه عصای موسی را در تفاسیر مهم فارسی تا قرن ششم، بررسی و با متن قرآن و کتاب مقدس مقایسه می‌کند. باتوجه‌به این امر که جنبۀ اساطیری عصای موسی در تفاسیر اولیه، مورد تأیید مفسران اسلامی نیست، بنابراین جا دارد که این قصه‌ها که جزو جدایی‌ناپذیر فرهنگ و ادبیات ماست، با نگاهی نو عرضه شود. نتیجۀ پژوهش به این باور ختم می‌شود که اساطیر دینی با هدف بیان احکام و آرمان‌های اخلاقی، عرفانی و اجتماعی حاکم بر زمانۀ خود، در قالب داستان‌واره‌ها، بر تفسیر آیات قرآن افزوده ‌شده‌اند؛ شاخ و برگ‌هایی که به هرکدام از ماجراهای عصای موسی داده شده است، مفاهیمی برای تبیین معرفتی دین، به خواننده ارائه می‌دهد. این روایات به تبع ادبیات در نگاگری اسلامی نیز نمود واضحی داشته است.
اهداف پژوهش:

بررسی روایات مربوط به عصای حضرت موسی در متون ادبی و اساطیر دینی.

۲. بررسی روایات مربوط به عصای موسی در آثار نگارگری.
سؤالات پژوهش:

روایات مربوط به عصای حضرت موسی در متون ادبی و اساطیر دینی چگونه منعکس شده است؟

۲. روایات مربوط به عصای موسی در آثار نگارگری چگونه بازتاب یافته است؟
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Mythological approach in the narration of the staff of Moses based on literary texts and paintings

نویسندگان English

Zahra Moosavi Kahani 1
Mohammad Fazeli 2
Mahmood Mahdavi Damghani 3
1 Department of Persian Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
2 Department of Arabic Language and Literature, Islamic Azad University, Mashhad Branch, Mashhad, Iran
3 Department of Persian Language and Literature, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran

کلیدواژه‌ها English

The staff of Moses
religious myths
the Qur'an
the Bible
Persian interpretations
قرآن.
اسفراینی، ابوالمظفّر شاهفوربن طاهربن محمّد. (1374). تاج التراجم فی تفسیر القرآن للاعاجم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
امامی، صابر. (1380). اساطیر در متون تفسیری فارسی. تهران: گنجینه فرهنگ.
اوستا. (1389). تصحیح جلیل دوستخواه. ج 2، چ 15، تهران: مروارید.
بهار، مهرداد. (1393). پژوهشی در اساطیر ایران. چ 10. تهران: آگه.
بیرونی، ابوریحان. (1389). آثارالباقیه. ترجمۀ اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر.
پورداود، ابراهیم. (1391). ویسپرد. چ 2. تهران: اساطیر.
حمویه، سعدالدّین. (1363). المصباح فی التصوف. تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
دادگی، فرنبغ. (1378). بندهش. تصحیح مهرداد بهار، تهران: توس.
دلاشو، م.لوفر. (1386). زبان رمزی افسانه‌ها. ترجمۀ جلال ستاری، تهران: توس.
رازی، ابوالفتوح. (1365-1381). روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن. تصحیح محمّدجعفر یاحقّی و محمدمهدی ناصح، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
راوندی، قطب‌الدّین. (1368). قصص‌الانبیاء. تصحیح غلام‌رضا عرفانیان الایزدی، مشهد: آستان قدس رضوی.
سورآبادی، ابوبکر عتیق‌بن محمد. (1380). تفسیر التفاسیر. تصحیح علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: فرهنگ نشر نو.
شوالیه، ژان و آلن گربران. (1384). فرهنگ نمادها. ترجمۀ سودابه فضایلی، ج 2، چ 2، تهران: جیحون.
طبری، محمّدبن‌جریر. (1393). ترجمۀ تفسیر طبری. تصحیح: حبیب یغمایی، چ 3، انتشارات دانشگاه تهران.
کاویانی‌پویا، حمید و امیره امیری‌زند. (1397). «عصا و جایگاه نمادین آن در فرهنگ ها و باورهای باستانی». نشریۀ ادبیّات تطبیقی، ش19، 181-202.
کتاب مقدّس. 2016. انتشارات ایلام.
کزّازی، میر جلال‌الدین. (1372). رؤیا حماسه اسطوره. تهران: مرکز.
مقدسی، مطهربن طاهر. (1390). آفرینش و تاریخ. ترجمه و تعلیق: محمدرضا شفیعی کدکنی. ج 1-3، چ 4، تهران: آگه.
میبدی، ابوالفضل رشیدالدین. (1393). کشف‌الاسرار و عدة الابرار. تصحیح: علی‌اصغر حکمت. چ 9، تهران: امیرکبیر.
هال، جیمز. (1387). فرهنگ انگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی، چ 3، تهران: فرهنگ معاصر.
یاراحمدی، مریم و همکاران. (1397). «بررسی جایگاه و نقش عصا در اساطیر و ادیان». فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناخنی، ش 53، 186-155.