مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

قواعد رفتاری ارکان اخوانیات در ادب فارسی: با تاکید بر عناصر تزیینی اخوان نگاری خاقانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران، دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان،
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران. دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر
10.22034/ias.2022.345994.1986
چکیده
یکی از انواع ادب غنایی، اخوانیات است. اخوانیات، نامه‌های خصوصی و دوستانه‌ای است که توسط دبیران و منشیان برای دوستان و آشنایان نوشته یا سروده می‌شد. نخستین متون اخوانی که پس از اسلام به‌دست ما رسیده است، به قرن پنجم هجری بازمی‌گردد. نثر و نظم  فارسی در گذر زمان و در ادوار مختلف به لحاظ سبک و شیوۀ بیان، تغییرات قابل‌توجهی را به خود دیده است و این تغییرات در سبک و انشاء و ساختار اخوانیات نیز تأثیرگذار بوده است. این پژوهش در نظر دارد ساختار ارکان اخوانیات منثور و منظوم فارسی را از میانۀ قرن پنجم تا دورۀ معاصر به اجمال بررسی کرده و سیر تطور ارکان اصلی و فرعی اخوانیات را مورد ارزیابی قرار دهد. روش انجام کار براساس تحقیقات کتابخانه‌ای صورت گرفته است. نتیجۀ حاصل از این تحقیق نشان می‌دهد که در ساختار اخوانیات منثور و منظوم فارسی ازگذشته تا به امروز تغییرات چشمگیری حاصل شده است. متقدمین به الگوهای ارائه‌شده بسیار پایبند بوده‌اند و متأخرین تا حدود زیادی خود را از قیدوبند ساختار و ارکان نامه‌ها خارج کرده‌اند. همچنین، شاعران در سرودن اخوانیات منظوم به دلیل محدودیت‌های قالب‌ها و ساختمان شعری الزام کم‌تری به رعایت ارکان اصلی و غرعی اخوانیات داشتند.
اهداف پژوهش:

بررسی ساختار ارکان اخوانیات منثور و منظوم فارسی از میانۀ قرن پنجم تا دورۀ معاص.
بررسی سیر تطور و تحول در اخوانیات از میانۀ قرن پنجم تا دورۀ معاصر.

سؤالات پژوهش:

ساختار ارکان اخوانیات منثور و منظوم فارسی از میانۀ قرن پنجم تا دورۀ معاصر چگونه است؟
سیر تطور و تحول در اخوانیات از میانۀ قرن پنجم تا دورۀ معاصر چگونه بوده است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Behavioral rules of the pillars of the Brotherhood in Persian literature: with emphasis on the decorative elements of the Khaghani Brotherhood

نویسندگان English

Parvin Zia Khodadadian 1
Ali Asghar Babasafari 2
Enayatullah Sharifpour 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Sirjan Branch, Islamic Azad University, Sirjan, Iran.
2 Department of Persian Language and Literature, Sirjan Branch, Islamic Azad University, Sirjan, Iran, Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Department of Persian Language and Literature, Sirjan Branch, Islamic Azad University, Sirjan, Iran. Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran

کلیدواژه‌ها English

Brotherhood
prose
order
structure
character
آهن‌جان، فیروزه و همکاران. (1401). «تأثیرپذیری حافظ از خواجوی کرمانی در مضامین مصور عاشقانه و عارفانه، براساس نظریه بینامتنیت ژرار ژنت». هنر اسلامی، دوره 19، شماره 46، 56-39.
اصفهانی، هاتف. (1362). دیوان هاتف اصفهانی. به کوشش محمد عباسی، تهران: چاپخانۀ دوستی.
بغدادی، بهاءالدین محمدبن‌مؤید. (1385). التوسل الی الترسل. به تصحیح استاد احمد بهمنیار، تهران: اساطیر.
بلخی، جلال‌الدین. (1356). مکتوبات مولانا جلال‌الدین. احمد رمزی، تهران: چاپخانۀ اسلامبول.
بهار، محمدتقی. (1387). دیوان اشعار ملک‌الشعرای بهار. چاپ دوم، تهران: نگاه.
رستگار فسایی، منصور. (1389). انواع نثر فارسی. چاپ دوم، تهران: سمت.
راوندی، مرتضی. (1382). تاریخ اجتماعی ایران. جلد8، چاپ دوم، تهران: نگاه.
جوینی، منتجب‌الدین بدیع‌اتابک. (1329). عتبه‌الکتبه. به تصحیح محمد قزوینی و عباس اقبال، تهران: شرکت سهامی چاپ.
خطیبی، حسین. (1366). فن نثر در ادب فارسی. چاپ اول، تهران: زوار.
جامی، نورالدین عبدالرحمن‌بن‌احمد. (1378). به تصحیح عصام‌الدین اورون بایف و اسرار رحمانوف، تهران: میراث مکتوب.
حائری، سید هادی. (1364). عارف قزوینی، شاعر ملی ایران. تهران: جاویدان.
خاقانی، افضل‌الدین بدیل‌بن‌علی. (1362). منشآت. به تصحیح محمد روشن، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
خاقانی، افضل‌الدین بدیل‌بن‌علی. (1346). مجموعۀ نامه‌های. تصحیح سید ضیاءالدین سجادی، تهران: انتشارات دانشسرای عالی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
خاقانی، بدیل‌الدین‌بن‌علی. (1373). دیوان خاقانی شروانی به تصحیح سید ضیاءالدین سجادی، چاپ چهارم، تهران: زوار.
سنایی غزنوی، مجدودبن آدم. (1388). دیوان حکیم ابوالمجد. به تصحیح مدرس رضوی، چاپ هفتم، تهران: سنایی.
سعد سلمان، مسعود. (1339). دیوان مسعود سعد سلمان. به تصحیح رشید یاسمی، تهران: پیروز.
صباحی بیدگلی. (1365). به کوشش احمد کرمی، چاپ اول، تهران: ما.
طالبی، مرتضی؛ قاری، محمدرضا و داوودآبادی فراهانی، محمدعلی. (1399). «تصویرسازی منظومه‌های غنایی در تطبیق با نگاره‌های خمسه شاه‌طهماسبی (با تأکید بر چهار منظومه: سلیم و سلمی، فیروز و نسرین، نل و دمن، ناز و نیاز). هنر اسلامی، 17(39)، 255-244.
فتوحی، محمود. (1395). سبک‌شناسی نظریه‌ها. چاپ سوم، تهران: سخن.
فراهانی، قائم‌مقام. (بی‌تا). منشآت قائم‌مقام. گردآورنده شاهزاده معتمدالدوله حاج فرهادمیرزا، تهران: کتابفروشی علمیۀ اسلامیه.
قیاسی، سید وهاب. (1394). مکاتبات منثور و منظوم شعرا و فضلای نامی ایران (اخوانیات و سلطانیات). چاپ اول، تهران: صراط.
قزوینی، قزوینی. (1390). نامه‌های عارف قزوینی. به کوشش مهدی نورمحمدی، چاپ اول، تهران: نگاه.
غلام‌زاده نیکجو، پریسا؛ کوشان، ایوب و امانی، رستم. (1400). «مفاهیم غنایی منظومه مجنون و لیلی امیر خسرو دهلوی با تأکید بر جلوه‌های مادی معشوق در تطبیق با لیلی و مجنون مصور خمسه نظامی». هنر اسلامی، 18(43)،430-446.
کاشانی، مشفق. (1368). خلوت انس. چاپ اول، تهران: پاژنگ.
محمدبن‌منور. (1377). اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی‌سعید. به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی، جلد2، چاپ چهارم، تهران: نگاه.
میبدی، قاضی حسین‌بن‌معین‌الدین. (1376). منشآت میبدی. به تصحیح نصرت‌الله فروهر، چاپ اول، تهران: نقطه.
یغمای جندقی، میرزا رحیم. (1339). کلیات یغمای جندقی  از روی طبع اعتمادالسلطنه، تهران: چاپ افست.
یوشیج، نیما. (1373). مجموعۀ کامل اشعار نیما یوشیج به فارسی و طبری، نیما. به کوشش سیروس طاهباز، چاپ سوم، تهران: نگاه.