مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مقایسه دگردیسی نبرد قهرمانان در شاهنامه فردوسی در تطبیق با حماسه قهرمانان جهان: ایلیاد، ادویسه و رامایانا (با تأکید بر شاهنامه طهماسبی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی اسلامشهر، اسلامشهر، ایران
10.22034/ias.2022.374678.2104
چکیده
روایات اساطیری همواره با اشارات و دلالت‌های رمزگونه و رازآلود همراه بوده است. یکی از این امور شگفتی‌آفرین، دگردیسی موجودات و شخصیت‌هاست. دگردیسی‌ یکی از مهم‌ترین عناصر ادبیات حماسی و اسطوره‌ای محسوب‌ می‌شود. در ادبیات حماسی در پاره‌ای از موارد چهره‌های اسطوره‌ای دچار تغییر شکل و دگردیسی‌های چشم‌گیری شده‌‌اند. دگردیسی در شاهنامه و دیگر حماسه‌های دنیا باتوجه‌به تفاوت‌های جغرافیای و فرهنگی ایران و دیگر نقاط جهان، جلوه‌های گوناگون، و تفاوت‌ها و شباهت‌های زیادی دارد. در شاهنامه معمولاً شاهان، دیوان و جادوگران دگرگون‌ می‌شوند و قدرت دگرگونی دارند؛ در حماسه‌های یونان و هند نیز خدایان و ایزدان بیشتر دگرگون‌ می‌شوند. در پژوهش پیش رو تلاش شده است چگونگی، نحوه و انواع دگردیسی در شاهنامه، ایلیاد، ادیسه، و رامایانا بررسی، و با یکدیگر مقایسه شود. نتایج پژوهش نشان‌ می‌دهد بیشتر دگردیسی‌های شاهنامه در نبرد قهرمانان در خشکی و اغلب دگردیسی‌های ایلیاد و ادیسه در آب‌های بیکران به وقوع‌ می‌پیوندد. شکل دگردیسی در شاهنامه در هیئت آدمیان، سنگ، ابر و اژدها است، و در حماسه‌های ایلیاد و ادویسه و رامایانا معمولاً در هیئت پهلوانان و شاهزادگان و پرندگان است. دگردیس‌کننده‌ها و شونده‌ها پس از رسیدن به مقاصد خود، به شکل اصلی خود باز‌می‌گردند. هدف از دگردیسی‌ها‌ در همه حماسه‌ها بیشتر کمک، فریب، نجات و آزمایش است.
اهداف پژوهش:

بررسی چگونگی، نحوه و انواع دگردیسی در شاهنامه، ایلیاد، ادیسه و رامایانا.
بررسی دگردیسی نبرد قهرمانان در شاهنامه طهماسبی.

سؤالات پژوهش:

نحوه و انواع دگردیسی در شاهنامه، ایلیاد، ادیسه و رامایانا چگونه است؟
مختصات دگردیسی نبرد قهرمانان در شاهنامه طهماسبی چگونه است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparison of the metamorphosis of the battle of heroes in Ferdowsi's Shahnameh in comparison with the epic of heroes of the world: Iliad, Edvise and Ramayana (with emphasis on Tahmasbi's Shahnameh)

نویسنده English

Yadollah Taleshi
Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Islamshahr, Islamshahr, Iran

کلیدواژه‌ها English

Metamorphosis
Shahnameh
Iliad
Odyssey
Ramayana
اظهر دهلوی، عبدالودود. (1350). راماین کتاب مقدس هندوان. 2 جلدی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
بهار، مهرداد. (1352). اساطیر ایران. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
پانی پتی، سعدالدوله مسیح. (2009م). رامایانا. به اهتمام سید عبدالحمید ضیایی، سید محمدیونس جعفری، دهلی‌نو: مرکز تحقیقات فارسی رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران.
پین سنت، جان. (1380). اساطیر یونان. ترجمه: باجلان فرخی، تهران: اساطیر.
دهخدا، علی‌اکبر. (1373). لغت‌نامه. تهران: بی‌نا.
رامین، علی؛ فانی، کامران. (1389). دانشنامه دانش‌گستر. 18 جلدی، تهران، هرمس.
رستگار فسایی، منصور. (1379). پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
رضی، هاشم. (1371). آیین مهر (میتراییسم). ج1، تهران: بهجت.
صدیقیان، مهین‌دخت. (1386)،. فرهنگ اساطیری - حماسی ایران به روایت منابع بعد از اسلام. تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
صفارزاده، طاهره. (1391). مجموعه اشعار طاهره صفارزاده. تهران: پارس کتاب.
طبری، محمد جریر. (1352). تاریخ الرسل و ملوک، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
فردوسی، ابوالقاسم. (1375). شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
مدرسی، فاطمه؛ رستمی، فرشته. (1394). «دگردیسی چهره‌های نمادین در اشعار صفارزاده». نشریه فنون ادبی، دوره هفتم، شماره 2، 30-15.
هومر. (1378). ادیسه. ترجمه: سعید نفیسی. تهران: علمی فرهنگی.
هومر. (1393). ایلیاد. ترجمه: سعید نفیسی. تهران: آوای مکتوب
هیلنز، جان راسل. (1368). اساطیر ایران. ترجمه: ژاله آموزگار، احمد تفضلی، تهران: چشمه.