مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی میزان تجلی سنت و مدرنیته در خانه‌های تاریخی تبریز بر اساس دیدگاه معماران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران
2 گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
10.22034/ias.2023.382406.2150
چکیده
خانه به‌منزلۀ یکی از مهم‌ترین گونه‌های معماری، همواره موردتوجه بوده و بخش مهمی از تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه را می‌توان در آن مشاهده کرد. در دوره قاجار و پهلوی، معماری خانه‌ها در بیشتر شهرهای ایران به‌طور اساسی تغییر کرد. علی‌رغم توجه به خانه‌های تاریخی تبریز در سال‌های اخیر، مطالعات تحلیلی دقیق در مورد ماهیت معماری آن‌ها انجام نشده و بیشتر پژوهش‌ها به معرفی این خانه‌ها بسنده کرده‌اند. باتوجه‌به اینکه اکثر خانه‌های تاریخی موجود در تبریز مربوط به اواخر دوره قاجار و مصادف با جریان گذار از سنت به مدرنیته در ایران است، در این پژوهش، نحوۀ تأثیرگذاری این گذار بر تحول ماهیت خانه‌ها از دید معماران بررسی شده است. راهبرد اصلی این تحقیق، تحلیلی- تاریخی بوده و گردآوری اطلاعات به‌صورت ترکیبی از روش اسنادی، مشاهده و پیمایشی انجام شد. بدین‌منظور، پرسش‌نامه‌ای برای سنجش میزان تأثیر و تجلی سنت یا مدرنیته در پنج مؤلفه خانه‌های تاریخی تبریز شامل روابط فضایی، تزئینات داخلی، نمای اصلی، روش ساخت و مصالح به‌صورت طیف پنج‌مرحله‌ای لیکرت (کاملاً سنت‌گرا، نسبتاً سنت‌گرا، میانه، نسبتاً مدرن، کاملاً مدرن) تنظیم شده و در اختیار متخصصان معماری با شناخت کافی از ماهیت معماری این خانه‌ها قرار داده شد و پاسخ‌های جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزار Expert Choice و با تکنیک AHP  مورد تحلیل قرار گرفت. بر مبنای مؤلفه‌ای پنجگانه، خانه ساوجبلاغی‌ها با وزن نهایی 148 درصد بیش از سایر بناهای پژوهش به سطح کاملاً مدرن نزدیک است و در رتبه بعدی خانه‌های حاج شیخ و کلکته چی به‌ترتیب با وزن نهایی 122 درصد و 87 درصد قرار دارند و خانۀ بهنام با وزن نهایی 22 درصد در جایگاه آخر قرار دارد.
اهداف پژوهش:

ارزیابی و رتبه‌بندی بناهای تاریخی تبریز در گذار از سنت به مدرنیته.
بررسی مؤلفه‌های سنت و مدرنیته در خانه‌های تاریخی تبریز از دیدگاه معماران.

سؤالات پژوهش

رتبه‌بندی بناهای تاریخی تبریز در گذار از سنت به مدرنیته چگونه است؟
نحوۀ تأثیرگذاری سنت به مدرنیته بر تحول ماهیت خانه‌های تاریخی تبریز از دیدگاه معماران چگونه است؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of the Manifestation of Tradition and Modernity in the Historical Houses of Tabriz Based on the Views of Architects

نویسندگان English

Leila Firouzfar Aghaei 1
Mir Saeed Moosavi 2
Nima Valizadeh 3
Asadollah Shafizadeh 1
1 Department of Architecture, Ahar Branch, Islamic Azad University, Ahar, Iran
2 Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
3 , Department of Architecture., Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.

کلیدواژه‌ها English

Home
tradition
modernity
architecture Decorations
آجودانی، لطف‌الله. (1390). رؤیای تجدد در ایران. روزنامه شرق.
آوری، پیتـر. (1386). تاریـخ معاصر ایـران. ترجمه: محمد رفیعـی مهرآبادی، تهران: نشر نو.
افشاری، محسن و پوردیهیمی، شهرام و صالح صادق‌پور، بهرام. (۱۳۹۴). «سازگاری محیط با روش زندگی انسان یک چارچوب نظری، یک مطالعه موردی». مسکن و محیط روستا، (۱۵۲)، ۳-۱۶.
افشاری، محسن؛ پوردیهیمی، شهرام. (۱۳۹۵). «مقیاس‌های روش زندگی در مسکن». مسکن و محیط روستا،  (۱۵۴)، ۳-۱۴.
باشلار، گاستن. (۱۳۹۱). بوطیقای فضا. ترجمه: مریم کمالی و محمد شیربچه. تهران: نشر روشنگران و مطالعات زنان.
پوراعتصامی، زهره. (1399). «مقدمه‌ای بر تحلیل تأثیر نفوذ فرهنگی غرب بر معماری مسکونی معاصر ایران در دوران قاجار و پهلوی». پژوهش در هنر و علوم‌انسانی، 5 (3)، 1.
پوردیهیمی، شهرام. (۱۳۹۰). «فرهنگ و مسکن». مسکن و محیط روستا، (۱۳۴)، ۳-۱۸.
رمضان جماعت، مینا و نیستانی، جواد. (۱۳۸۹). «جلوه‌های سنت و تجدد در فضاهــای ورودی خانه‌های تهران دوره قاجار». نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی، شماره ۴۴، ۶۵-۷۵.
جلیلی، تورج؛ اکبری، سروش. (1394). «بررسی تحولات پلان‌های مسکونی از دوره قاجار تا پهلوی دوم». کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، مؤسسه معماری و شهرسازی سفیران راه مهرازی.
حایری مازندرانی، محمدرضا. (۱۳۸۸). خانه، فرهنگ، طبیعت. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
حبیبی، سید محســن. (1378). مکتب اصفهان، دولت قاجار و سبک تهران. مجموعــه مقــالات دومیــن کنگــره تاریــخ معمــاری و شهرســازی ایــران. ج1، کرمان: ارگ بــم کرمان.
حق‌جو، امیر؛ سلطان‌زاده، حسین؛ تهرانی، فرهاد و آیوازیان، سیمون. (1398). «سیر تحول اندام‌های اصلی خانه‌های تبریز از دوره قاجار تا دوره پهلوی دوم». صفه، شماره 86، 12.
حیدری، علی‌اکبر؛ محمدحسینی، پریسا. (۱۳۹۸). «تحلیل ارتباط میان مؤلفه‌های فرهنگ و ابعاد محیط مصنوع، نمونه موردی: خانه‌ای تاریخی در تبریز». دوفصلنامه اندیشه معماری، شماره ششم، 95-76.
خاکپور، مژگان؛ انصاری، مجتبی؛ شیخ مهدی و طاووسی، محمود (1394). "«ویژگی‌های اجتماعی فرهنگی مسکن بومی». مسکن و محیط روستا، شماره 1۴۹، 23.
سجادی، فریبرز؛ رستمی، محسن؛ و رستمی، ثریا. (1393). «ریشه‌های تاریخی چالش سنت و تجدد در معماری معاصر قاجاریه (1925-1785 میلادی)». نقش‌جهان، 4(2)، 76-85.
علی‌الحسابی، مهران و کرانی، نعیمه. (139۲). «عوامل تأثیرگذار بر تحول مسکن از گذشته تا آینده». مسکن و محیط روستا، شماره 141، 4.
قبادیــان، وحیــد. (۱۳۸۳). معمــاری در دارالخلافه ناصری (ســنت و تجدد در معماری معاصر تهران)، تهران: انتشارات پشوتن.
کالینز، پیتر. (1375). تاریخ تئوری معماری: دگرگونی آرمان‌ها در معماری مدرن. ترجمه: حسین حسن‌پور، تهران: قطره.
کیانی، مصطفی. (1386). معماری دوره پهلوی اول. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ ایران.
کیانی، مصطفی. (1382). «معماری معاصر ایران و مکتب مدرن». نشریه معماری و فرهنگ، 5(15 و 16)، 5.
گروت، لیندا؛ وانگ، دیوید. (1384). روش‌های تحقیق در معماری. ترجمۀ علیرضا عینی‌فر، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
مختاری، اسکندر. (1390). میراث معماری مدرن ایران. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
مداحی، سید مهدی و معماریان، غلامحسین. (۱۳۹۷). خوانش پیوند سازمان فضایی خانه و شیوه زندگی در معماری بومید (مطالعه موردی: شهر بشرویه). مسکن و روستا محیط، (۱۶۴): ۶۹-۸۵.
نوربرگ - شولتز، کریستیان. (۱۳۸۲). گزیده‌ای از معماری: معنا و مکان. ترجمه: ویدا نوروز برازجانی، تهران: نشر جان و جهان.
یزدان‌فر، سیدعباس؛ ضرابی الحسینی، مهسا. (۱۳۹۴). «تأثیر شیوه زندگی بر سازمان فضایی خانه، مطالعه موردی: شهرستان ارومیه». انجمن معماری و شهرسازی ایران، (۱۰)، ۴۵-۶۱.
Asifa، Nayeem؛ Utabertab، Nangkula؛ Sabila، Azmal Bin & Sumarni Ismaila. (2018). Reflection of cultural practices on syntactical values: An introduction to the application of space syntax to vernacular Malay architecture. Frontiers of Architectural Research (7): 521–529.
Cooper_Marcus، C. (1995). House as a Mirror of Self: Exploring the Deeper Meaning of Home. Berkeley: Conari Press.
Gauvain، M. & AItman، I. & Fahim، H. (1983). Homes and Social Change: a Cross Cultural Analysis، In Environmental Psychology: Directions and Perspectives. York: Praeger.
Lawrence، R. J. (1995). Deciphering home: an integrative historical perspective. In: Benjamin and Stea.
Rainwater، L. (1966). Fear and the House as Haven in the Lower Class. Journal of the American Institute of Planner (12): 23-31.