مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

منزلت دبیران و نقش کنیزان در سیاست و هنر دوره سامانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران
2 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران
3 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران
10.22034/ias.2023.395413.2195
چکیده
کاتبان و دبیران ایرانی در بین دولت‌های متقارن اسلامی بهترین جایگاه و منزلت را در زمان حکمرانان سامانی داشته‌اند. علاوه‌بر سعی و جدیت آنان در احیای فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی، دولت‌مردان سامانی خود مشوق آنان در این راه بوده‌اند. کنیزان نیز قطع‌نظر از گوناگونی کار و مشاغل آن‌ها، چه در دربار و چه در جامعۀ آن روز، صِرف عنصر زن بودن، نقش بسیار گسترده‌ای در توسعۀ فرهنگ و تمدن داشته‌اند. با روش توصیفی و تحلیلی که در این مقاله انجام گرفته، شفاف ساختن کار دبیران، کنیزان و دولت‌مردان و تعامل آن‌ها با یکدیگر در این راستا مدنظر می‌باشد. سؤال این است که آیا علاوه‌بر کاردانی و لیاقت حکومتگران سامانی، دبیران و کنیزان نیز در دوام و بقای دولت سامانی نقش مؤثری داشته‌اند؟ وضعیت هنر دوره سامانی چگونه بود؟ هدف در تبیین مطالب مقاله، آشکار ساختن این نکته است که با توجه به اینکه سامانیان با خلفای بغداد مشکلی را ابراز نکردند و خلفای مزبور چندان نظر خوبی نسبت به عناصر ایرانی نداشته‌اند، چگونه سازگار ساختن فرهنگ و تمدن ایرانی با فرهنگ اسلامی برای آنان میسر گردیده است؟ نتیجه، نوآوری و حرف جدید در نوشتار کنونی این است که دبیران و کنیزان از چه روشی برای ایجاد محبوبیت دولت سامانی در میان اقشار مختلف مردم استفاده نموده‌اند. همچنین هنر دوره سامانی در زمینۀ نقاشی، سفال و معماری پیشرفت قابل‌توجهی داشت.
اهداف پژوهش:

واکاوی منزلت دبیران و کنیزان دوره سامانی.
بررسی هنر دوره سامانی.

سؤالات پژوهش:

منزلت دبیران و کنیزان دوره سامانی چگونه بود؟
وضعیت هنر در دوره سامانی چگونه بود؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Status of Scribes and the Role of Maidservants in Politics and Art during the Samanid Period

نویسندگان English

Askar Karimi Sharafshadeh 1
Mahboob Mahdavian 2
Parviz Ali Asl 3
1 PhD student, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Khoy Branch, Islamic Azad University, Khoy, Iran
2 History and Civilization of Islamic Nations, Khoy Branch, Islamic Azad University, Khoy Iran
3 , Department of History and Civilization of Islamic Nations, Orumiyeh Branch, Islamic Azad University, Orumiyeh, Iran
چکیده English

Among contemporary Islamic states, Iranian scribes and secretaries enjoyed their highest status and position during the rule of the Samanid dynasty. In addition to their diligent efforts in reviving Islamic-Iranian culture and civilization, Samanid statesmen actively encouraged them in this endeavor. Maidservants, regardless of the diversity of their roles and occupations both in the court and in society at large, played an extensive role in the development of culture and civilization simply by virtue of their presence as women. Through the descriptive-analytical method employed in this article, we aim to clarify the functions of scribes, maidservants, and statesmen, as well as their mutual interactions in this context. The research questions are: Did scribes and maidservants play an effective role in the endurance and survival of the Samanid state, in addition to the competence and merit of Samanid rulers? What was the state of art during the Samanid period? The objective of this article is to reveal how the Samanids managed to reconcile Iranian culture and civilization with Islamic culture, considering that they expressed no conflicts with the Baghdad caliphs, despite the latter's generally unfavorable view of Iranian elements. The novelty of the current study lies in its examination of the methods scribes and maidservants employed to foster the Samanid government's popularity among various social strata. Furthermore, Samanid art made significant advancements in the fields of painting, pottery, and architecture.
Research Objectives:

To analyze the status of scribes and maidservants during the Samanid period.
To examine the characteristics of art during the Samanid period.

Research Questions:

What was the status of scribes and maidservants during the Samanid period?
What was the state of art during the Samanid period?

 

کلیدواژه‌ها English

scribes
maidservants
Samanid rulers
public interaction
Islamic-Iranian culture and civilization
ابن‌مسکویه رازی، ابوعلی. (1389). تجارب‌الأمم فی اخبار ملوک العرب و العجم. ترجمه: ابوالقاسم امامی، ج1، چ دوم، تهران: انتشارات سروش.
اتینگهاوزن، ریچارد؛ گرابار، الگ. (1392). هنر و معماری اسلامی. ترجمه: یعقوب آژند، تهران: سمت.
اتینگهوزن، ریچارد. (1386). هنر سامانی و غزنوی. ترجمه: یعقوب آژند، تهران: مولی.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم بن‌محمد. (1889). المسالک‌و‌الممالک. چاپ لیدن.
باسورث، ادموند کلیفورد. (1377). تاریخ سیستان از برآمدن تازیان تا برآمدن دولت صفاریان. ترجمه: حسن انوشه، تهران: انتشارات امیرکبیر.
بذرمنش، حلیمه؛ بحرانی‌پور، علی. (1394). «جایگاه و نقش غلامان و بردگان ترک در حکومت سامانیان». فصل‌نامه‌ جندی‌شاپور، شماره 3، 22-1.
بیرونی، ابوریحان محمدبن‌احمد. (1363). تحقیق ماللهند. ترجمه: منوچهر صدوقی سها. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
بیهقی، ابوالفضل محمدبن‌حسین. (1375). تاریخ بیهقی، تاریخ مسعودی؛ به تحقیق، منوچهر دانش‌پژوه. ج1، تهران: انتشارات هیرمند.
پورداود، ابراهیم. (1356). فرهنگ ایران باستان. جلد1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
پیرنیا، حسن و اقبال آشتیانی، عباس. (1380). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله‌ قاجاریه. چ نهم، تهران: خیام.
تفضلی، احمد. (1386). تاریخ هنر و معماری اسلامی تا دوره مغول. مشهد: سخن گستر.
 جهشیاری، محمدبن‌عبدوس. (1357). الوزراء و الکتاب، به کوشش، احمد حنفی، قاهره.
خواندمیر، غیاث‌الدین بن‌همام‌الدین. (1380). حبیب‌السیر فی اخبار افرادالبشر (حبیب‌السیر) با مقدمه، جلال‌الدین همایی، جلد2، چاپ 4، تهران: انتشارات خیام.
دهخدا، علی‌اکبر. (1362). لغت‌نامه. زیر نظر، محمد معین. تهران: چاپخانه‌ وزارت ارشاد اسلامی.
دیاکونوف، میخائیل میخائیلوویچ. (1384). تاریخ ایران باستان. ترجمه: روحی ارباب، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ستاریان، سامان و همکاران. (1396). «میراث اداری ساسانیان در ایران دوره‌ سامانی». مجله‌ پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شماره 20، 108-81.
سمعانی، ابی سعد عبدالکریم. (1382). الأنساب. تصحیح و تعلیق، عبدالرحمن یمانی، طبع وزارت تحقیقات علمی الثقافة للحکومة الهندیه.
فرای، ریچاردنلسون. (1379). تاریخ ایران از فروپاشی دولت ساسانیان تا آمدن سلجوقیان، ترجمه: حسن انوشه، جلد چهارم، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
فردوسی، ابوالقاسم. (1395). شاهنامه. براساس نسخه چاپ مسکو. تهران: کمال اندیشه.
کریستن سن، آرتور. (1368). ایران در زمان ساسانیان. ترجمه: رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
گردیزی، ضحاک‌بن‌محمود. (1363). تاریخ گردیزی؛ تصحیح، عبدالحی حبیبی. تهران: ناشر دنیای کتاب.
مرعشی، سیدظهیرالدین بن‌سید نصیرالدین. (1361). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران. چاپ چهارم، تهران: انتشارات شرق.
نرشخی، ابوبکر محمد‌بن‌جعفر. (1351). تاریخ بخارا. تلخیص و تصحیح، مدرس رضوی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.