مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی تطبیقی مولفه‌های طراحی معماری در نمای شهری به‌منظور دستیابی به جداره مطلوب در شهر ایرانی اسلامی (نمونه موردی جداره‌های منتخب خارج از ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی، گروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه ازاد اسلامی، تهران. ایران.
2 دکتری معماری، دانشیار گروه معماری دانشگاه پیام نور تهران، تهران. ایران.
3 استادیار گروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه ازاد اسلامی، پردیس، ایران.
4 استادیار گروه معماری دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران.
10.22034/ias.2023.409206.2260
چکیده
جداره‌های شهری نقش مهمی در افزایش کیفیت بصری شهر و رسیدن به لذت بصری دارند، به همین دلیل نقش نماهای شهری به‌عنوان عناصر اصلی تشکیل‌دهندۀ جداره، به‌وضوح دیده می‌شود. عناصر و اجزای نماهای شهری، در کنار روش‌های طراحی، ساختار یک تک‌نما و در نهایت با کنار هم قرارگرفتن نماها یک جداره را شکل خواهند داد. پژوهش حاضر از نوع کیفی و توصیفی است. ابتدا به کمک استدلال استقرایی و جمع‌آوری نوشتار نظریه‌پردازان، مؤلفه‌های طراحی را مشخص می‌نماید. سپس به کمک مصاحبه ساختاریافته باز به تحلیل روابط بین مؤلفه‌ها می‌پردازد تا ابزار دقیق‌تری برای گزینش نماها به‌دست آورد و در پایان به کمک ۸ نمونه منتخب خارجی به گزینش میزان اهمیت هر یک از مؤلفه‌ها پرداخته شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تشابه، ترکیب‌بندی و سبک معماری نمای جانبی همچنین سادگی مصالح یا رنگ نماها در کنار یکدیگر بیشترین مقدار اهمیت را در مطلوبیت جداره‌های شهری داراست و رعایت تمام مؤلفه‌ها برای رسیدن به مطلوبیت، موردنیاز نیست. تنها داشتن 30 درصد از مؤلفه‌ها برای رسیدن به جدارۀ مطلوب کافی است.
اهداف پژوهش:

دسته‌بندی و مشخص‌کردن مؤلفه‌های طراحی نماها و روش‌های طراحی برای رسیدن به جدارۀ مطلوب.
تطبیق مؤلفه‌های طراحی معماری در نمای شهری به‌منظور دستیابی به جدارۀ مطلوب در شهر ایرانی-اسلامی.

سؤالات پژوهش:

مؤلفه‌های تأثیرگذار طراحی نمابر جدارۀ شهر کدام‌اند؟
مؤلفه‌های طراحی معماری در نمای شهری به‌منظور دستیابی به جدارۀ مطلوب در شهر ایرانی-اسلامی کدام‌اند؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Architectural Design Components in Urban Facades to Achieve Optimal Streetscape in Iranian-Islamic Cities (Case Study: Selected International Streetscapes)

نویسندگان English

Roja Arjomandnia 1
Heidar Jahanbakhsh 2
Maryam Cheshme Ghasabani 3
Mohhad Reza Mehrabani Golzar 4
1 PhD student, Department of Architecture, Pardis Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Architecture, Faculty of Art and Architecture, University of Payamnoor,
3 Assistant Professor, Department of Architecture, Pardis Branch, Islamic Azad University, Pardis, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Art and Architecture, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

Urban streetscapes play a significant role in enhancing the visual quality of a city and achieving visual pleasure; therefore, the role of urban facades as the primary elements forming the streetscape is clearly evident. The elements and components of urban facades, alongside design methods, shape the structure of a single facade and ultimately, by placing facades side by side, form a streetscape. The present research is qualitative and descriptive in nature. First, using inductive reasoning and gathering the writings of theorists, it identifies the design components. Then, with the help of open structured interviews, it analyzes the relationships between components to obtain a more precise tool for selecting facades, and finally, using 8 selected international samples, the importance level of each component has been selected. The results of this research indicate that similarity, composition, and architectural style of side facades, along with the simplicity of materials or color of facades placed together, hold the highest importance in the desirability of urban streetscapes, and adhering to all components to achieve desirability is not necessary. Having only 30 percent of the components is sufficient to achieve a desirable streetscape.
Research Objectives:


Categorizing and specifying the design components of facades and design methods to achieve an optimal streetscape.


Comparing architectural design components in urban facades to achieve an optimal streetscape in Iranian-Islamic cities.


Research Questions:


What are the influential design components of facades on the city's streetscape?


What are the architectural design components in urban facades to achieve an optimal streetscape in Iranian-Islamic cities?

کلیدواژه‌ها English

Architectural Design
Urban Facade
Optimal Streetscape
Iranian-Islamic City
ارجمندفر، مسعود. (1388). «بررسی مقایسه‌ای ترجیحات محیطی مردم و گروه‌های مؤثر در حوزه نماهای مسکونی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.
اخگری سنگ‌آتش، زهره؛ میرکریمی، سیدحامد؛ محمدزاده، مرجان و سلمان ماهینی، عبدالرسول. (1398). «تبیین معیارهای کیفیت بصری منظر خیابانی با روش طبقه‌بندی کیفیت بصری و ماتریس دستیابی به اقدامات، مطالعه موردی: مسیرهای پیاده مشهد و گرگان». فصلنامه علمی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری. شماره 2، پیاپی20، 76-57.
بایبوردی، پریسا؛ یاقوتی، سیمین و بایبوردی، مهسا. (1392). «تأثیر نمای بناهای مسکونی بر منظر شهری در ایران». همایش ملی معماری، فرهنگ و مدیریت شهری، کرج.
بنتلی، ای‌ین. (1385). محیط‌های پاسخ‌ده، کتاب راهنمای طراحان. ترجمه: مصطفی بهزادفر، چاپ دوم، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
بهزادفر، مصطفی. (۱۳۹۰). هویت شهر نگاهی به هویت شهر تهران. تهران: نشر شهر.
توسلی، محمود. (1390). طراحی شهری: هنر نو کردن ساختار شهر همراه با چهار نمونه موردی. ناشر: محمود توسلی. جهانبخش، حیدر. منصوری، سیدتاج الدین. (1398). ارتباط غیرکلامی، زبان گویای فضای شهری. قزوین: جهاد دانشگاهی واحد قزوین.
پورجعفر، محمدرضا؛ اسمعیلیان، سحر. (1392). «در جستجوی معیارهای شکل‌دهندۀ شبکه فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران؛ نمونه موردی: اصفهان، دردشت». مدیریت شهری، دوره 11، شماره 31، 81-65.
روشنی، پریسا؛ حبیبی، کیومرث و سعیده زرآبادی، زهرا سادات. (1396). «ارائه الگوی مفهومی انسجام‌بخشی شبکه فضای شهری و به‌کارگیری آن در منطقه 6 شهر تهران». باغ نظر، شماره 48، 42-31.
جم، فاطمه؛ عظمتی، حمیدرضا؛ قنبران، عبدالحمید و صالح صدق‌پور، بهرام. (1398). «شناسایی و دسته‌بندی الگو ذهنی معماران در قضاوت زیبایی‌شناسانه نمای ساختمان‌های مسکونی». دوفصلنامه اندیشه معماری، شماره پنجم، 141-154.
جهانبخش، حیدر؛ هاشمی فشارکی، سیدجواد و دل‌زنده، علی. (1397). نظام مدیریت فرهنگی در شهر اسلامی -ایرانی (بر پایه مبانی نظری و فرایند فکری سازنده شهر اسلامی). قزوین: جهاد دانشگاهی واحد قزوین.
جهانبخش، حیدر؛ زند، صابر و لطفی‌پور، مرتضی. (1399). مباحث اجرایی طراحی شهری (درآمدی بر تحقق‌پذیری طرح‌های طراحی شهری). تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌نور.
جهانبخش، حیدر؛ منصوری، سیدتاج‌الدین. (1400). نظریه و روش‌های طراحی برنامه‌ریزی، برنامه‌دهی و روش‌شناسی طراحی معماری». تهران: انتشارات دانشگاه پیام‌نور.
حسین‌زاده، ریحانه؛ قریشی خوراسگانی، سیدجواد. (1393). «بازاندیشی در نماهای شهری به‌عنوان عاملی تعیین‌کننده در تحقق زیباسازی  شهر فردا». اولین همایش ملی در جستجوی شهر فردا، تهران، 17-1.
خلوصی، امیرحسین؛ بهزادفر، مصطفی؛ محمدی، مریم. (1393). «تبیین عوامل مؤثر و طراحی بدنه خیابان مبتنی بر دلالت‌های زیبایی‌شناسانه نمونه موردی: خیابان بهار، منطقه 7 شهرداری تهران». معماری و شهر پایدار، شماره اول، 27-42.
سعیدی رضوانی، نوید؛ خطیبی، سیدمحمدرضا و دمرچلی، عباس. (1400). «ارتباط اندیشه‌های زیباشناختی با ساخت فضاهای شهری (نمونه موردی: میدان نقش‌جهان اصفهان و میدان سنت پیتر رم)». فصل‌نامه آمایش محیط، شماره 52، 101-121.
شاملو، شبنم. تقی‌زاده، محمد. حبیب، فرح. (1397) . واکاوی رویکردها و زمینه‌های نظری و تدوین چارچوب مفهومی منظر شهر. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، شماره 23. 209- 197.
صیادی، سید احسان؛ مداحی، محمد. (1390). معماری پایدار. تهران: انتشارات لوتوس.
عباسی، زهرا. (1396). «معیارهای زیبایی‌شناسانه نما و بدنه‌های مطلوب شهری با تأکید بر هویت بومی». مدیریت شهری، شماره 47، 276- 255.
عبداله‌زاده طرف، اکبر؛ فرهودیان، نازنین. (1400). «طراحی منظر لبه مهران‌رود مجاور بازار تاریخی تبریز با کاربست تکنیک ترجیح بصری VPT». فصلنامه علمی پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، شماره 2، شماره پیاپی24، 49-66.
غضنفری، پیمان؛ ارزه،  آزاده. (1397). «شناسایی عوامل مؤثر بر طراحی بدنه‌های شهری با تأکید بر ابعاد زیبایی‌شناسی و کیفی نمونه موردی: بوستان ولایت، شهرسازی». معماری‌شناسی، شماره 2.
کاشی، حسین؛ عطارد، فرانک. (1396). «عناصر تشکیل‌دهندۀ نماها و جداره‌های شهری». معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، شماره 21، 192-173.
کارمونا، متیو؛ تیزدل، استیون، (1390). خوانش مفاهیم طراحی شهری. ترجمه: کامران ذکاوت و فرناز فرشاد، تهران: انتشارات آذرخش.
کریر، راب. (1383). فضاهای شهری. ترجمه: خسرو هاشمی‌نژاد، اصفهان: نشر خاک، انتشارات ادبیات معماری- شهرسازی.
کریمی آذر، امیررضا؛ صفرنژاد، مهسا. (1395). «شناسایی مؤلفه­های عینی و ذهنی مؤثر در طراحی نما در جهت ارتقای هویت منظر شهری و افزایش حس تعلق شهروندان». دوفصلنامه پژوهش‌های منظر، شماره 6 ، 106-89.
گروتر، یورگ کورت. (1386). زیبایی‌شناسی در معماری. ترجمه: جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون، چاپ دوم، تهران: انتشارات مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
لنگ، جان. (1381). آفرینش نظریه معماری. ترجمه: علیرضا عینی‌فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
معین مهر، صدیقه. (1397). بنیان‌های حیاط پایدار در معماری محله. قزوین: جهاد دانشگاهی واحد قزوین.
نقی‌زاده، محمد؛ زمانی، بهادر و کرمی، اسلام. (1389). «ملاحظات فرهنگی در شکل­دهی به نماهای شهری باتکیه‌بر ساختار نماهای شهری ایرانی در دوران اسلامی». نشریه هویت شهر، شماره 7، 74-61.
نقی‌زاده، محمد. (1379). رابطه هویت سنت معماری ایران با مدرنیسم و نوگرایی». هنرهای زیبا، شماره7.
ویتیک، آرنولد. (1392). زیبایی‌شناسی: برگرفته از دانشنامه برنامه‌ریزی شهری. ترجمه: علی‌اصغر ملک‌افضلی، تهران: انتشارات یغمایی.
یزدان‌پناه عبدالملکی، انیس؛ محمدی قهیاری، امیر. (1392). «طراحی خیابان شهری باتوجه‌به کالبد و جداره». همایش ملی معماری، فرهنگ و مدیریت شهری، کرج.
Brolin, B, C. (1980). Architecture in context: fitting new buildings with old 1-160
Carmona, M. Heath, T. Oc, T. Tiesdell, S. (2003). Public Places-Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design. London: Architectural Press.
Cullen, G. (2003). The Concise Townscape. (M. Tabibian, Trans.). Tehran: Tehran University Co. Cullen, G. (2007). Townscape: Introduction. Urban Design Reader, Matthew Carmona and Steve Tiesdell, (Ed); Oxford: Architectural Press.
Gehl, J. (2002). Public Spaces and Public Life. Adelaide: Adelaide City Council Press.
Gjerde M. (2017). Informing design review: Discussion of the findings of a visual preference study in New Zealand. Urban Transitions Conference, Shanghai, September 2016. Procedia Engineering 198. 562 - 569
Hillier, B. (2004). Designing Safer Streets: An Evidence-Based Approach. Planning in London. 48. 45-49.
Hillier, B. (2007). Space is the Machine, A Configurational Theory of Architecture. Space Syntax.
Hillier, B. & Hanson, J. (1984). The Social Logic of Space. New York: Cambridge University Press.
Hillier, B. Penn, A. Hanson, J. Grajewski, T. Xu, J. (1993). Natural Movement: Or. Configuration and Attraction in Urban Pedestrian Movement. Environment and Planning B: Planning and Design, 20, 29-66.
Hume, David. A Treatise of Human Nature, Oxford: Clarendon Press, 1978.
Jin, X. Wang, J. (2021). Assessing Linear Urban Landscape from dynamic visual perception based on urban morphology.
Lang, J. (2004). Creating Architectural Theory: The Role of the Behavioral Sciences in Environmental Design. (A. Einifar, Trans.). Tehran: Tehran University Co.
Lynch, K. (2002). The Image of the City. (M. Mozayeni, Trans.). Tehran: Tehran University Co.
Mostafavi, M. Doherty, G. (Eds). (2010). Ecological Urbanism. Basel: Lars Müller Publishers, 17-50.
Sitte, C. (2006). Cin Planning According to Artistic Principles. (F. Gharib. Trans.). Tehran: Tehran University Co.
Tibbalds, F. (1992). Making People-Friendly Towns: Improving the Public Environment in Towns and Cities. Spon Press.
Trancik, R. (1986). Finding Lost Spuces: Theories of Urban Design. New York: Van Nostrand Reinhold Co.
Windle, P. E. (2004). Delphi technique: assessing component needs. Journal of Peri Anesthesia Nursing, 19(1), 46-47.