مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مطالعه تأثیر هنر مانوی بر نگارگری عصر تیموری بر اساس نظریه فرهنگ پذیری ماکس وبر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.
10.22034/ias.2023.408024.2257
چکیده
نگارگری دورۀ تیموری یکی از مراحل مهم و تأثیرگذار تاریخ هنر سرزمین ایران است؛ متعاقب آن نقش هنر مانوی و تأثیر مانویت بر تعالی هنر دوره تیموری و نقش هنر سرزمین ایران در دوره تیموری و عاملیت عنصر ترک و مغولی از مباحث مهم تاریخ ایران می‌باشد. حاکمیت ایلخانی-مغولی محدودیتی برای هنرمندان و دانشمندان برای ارائه دستاوردها و هنرهایشان قائل نشدند؛ در پی آن از هنر مانویان بهره بردند. هوشمندی مانویت در استفاده آگاهانه از هنرهای بصری و تجسمی اثر وسیعی بر جهان پیرامون گذاشت. شاخص‌ترین این هنرها، هنر نقاشی و نگارگری بود. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. دستاورد تحقیق طبق نظریه تأثیرگذاری فرهنگی، عوامل فرهنگی از اصول مهم اثرگذاری هنر مانویت بر نگارگری دوره تیموریان بوده است. این موضوع باعث رشد و تعالی هنر در این دوره در شکل نقاشی مینیاتور شد.
اهداف پژوهش:

بررسی چگونگی استفاده ابزاری و هوشمندانه مانویان از هنر طراحی و نقاشی.
بررسی چگونگی تأثیرگذاری فرهنگی هنر مانوی بر نگارگری تیموری.

سؤالات پژوهش:

مانویان چگونه از هنر به‌عنوان ابزاری هوشمندانه بهره بردند؟
با تکیه بر نظریه تأثیرپذیری فرهنگی، تأثیر هنر مانوی بر نگارگری عصر تیموری چگونه بود؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of the Influence of Manichaean Art on Timurid-Era Painting Based on Max Weber's Theory of Cultural Receptivity

نویسندگان English

Sepideh Zamanirad 1
Abdolaziz Movahed 2
Ghaffar Pourbakhtiar 2
1 PhD student , Department of history, Shoushtar Branch, Islamic Azad University, Shoushtar, Iran.
2 Assistant Professor, Department of history, Shoushtar Branch, Islamic Azad University, Shoushtar, Iran.
چکیده English

Timurid-era painting is one of the significant and influential stages in the history of art in Iran. Following this, the role of Manichaean art and the influence of Manichaeism on the advancement of art during the Timurid period, as well as the role of Iranian art during this era and the agency of Turkic and Mongol elements, are crucial topics in Iranian history. The Ilkhanid-Mongol rule did not impose restrictions on artists and scholars, allowing them to utilize Manichaean art. The intelligence of Manichaeism in the conscious use of visual and figurative arts had a profound impact on the surrounding world. The most notable of these arts were painting and miniature painting. This study was conducted using a descriptive and analytical method, relying on library resources. The findings of the research, according to the theory of cultural influence, indicate that cultural factors were essential in the impact of Manichaean art on Timurid-era painting, leading to the growth and advancement of art in the form of miniature painting.
Objectives of the Study:

Investigating how Manichaeans used design and painting as a tool in an intelligent manner.
Examining how Manichaean art culturally influenced Timurid-era painting.

Research Questions:

How did Manichaeans use art as an intelligent tool?
Based on the theory of cultural influence, how did Manichaean art influence painting in the Timurid era?

کلیدواژه‌ها English

Cultural influence
Manichaeism
miniature painting
Timurid era
Iranian history
اسماعیل­پور، ابوالقاسم. (1381). اسطوره آفرینش در آیین مانی. تهران: کارون.
اسماعیل­پور، ابوالقاسم. (۱۳۸۲). «مانی و مانویت در روایات کهن پارسی تا سدۀ 5ق». پژوهش‌نامة علوم‌انسانی، شماره 39.
اسماعیل­پور، گلشن. (1391). «بررسی اسلوب نگارگری مانی در قطعه ­134». مجله مطالعات ایرانی، شماره 21.
انگلیس، فرد. (۱۳۸۶). فرهنگ. تلخیص و ترجمه: محمود ارغوان، تهران: مرکز مطالعات جهانی‌شدن.
آدامووا، آ.ت. (1386). نگاره­های ­ایرانی ­گنجینه­ ارمیتاژ از سده پانزدهم تا نوزدهم. ترجمه: زهره فیضی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
آژند، یعقوب. (1387). مکتب نگارگری شیراز. تهران: فرهنگستان هنر.
آژند، یعقوب. (1389). نگارگری ایران. ج1، تهران: سمت.
بارتولد. (1366). الغ‌بیگ و زمان وی. ترجمه: حسین احمدی‌پور، تهران: کتاب‌فروشی چهره.
باقری، محمد. (1375). از سمرقند به کاشان. تهران: نشر علمی و فرهنگی.
بلر، شیلا، ام. ­بلو، جاناتان. (1382). هنر­ و­ معماری ­اسلامی­ در­ ایران­ و آسیای ­مرکزی – دوره­ ایلخانیان ­و تیموریان. رجم محمد موسی هاشمی گلپایگانی، ج1، تهران: سازمان چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
پاک‌باز، رویین. (1380). نقاشی ایران - از دیرباز تا امروز. تهران: زرین و سیمین.
پوپ، آرتوراپهام. (1378). سیر و صور نقاشی ایرانی. ترجمه: یعقوب آژند، تهران: مولی.
جهان‌بخش، فرهنگ. (1386). تاریخ اندیشه ایرانی در دو قرن سکوت. (بی­جا)، مؤلف.
خلج امیرحسینی، مرتضی. (1378). رموز نهفته در هنر نگارگری. تهران: کتاب آبان.
جهانبگلو، رامین. (1373). مجله کیان، شماره ۱۹.
حسن‌زاده، مهران. (1391). مکتب نگارگری در عصر تیموریان. پایگاه خبری هنر ایران.
ریاضی، محمدرضا. (۱۳۷۵). فرهنگ مصور و اصطلاحات هنر ایران. تهران: دانشگاه الزهرا.
سایت علمی رایشمند. (1395). فرهنگ‌پذیری چیست؟
شاهی، نظام‌الدین. (1363). ظفرنامه. تهران: بامداد.
شایسته‌فر، مهناز. (1382). «نقاشی مکتب شیراز». هنرهای تجسمی، شماره 20.
شایسته‌فر، مهناز. (1388). «مکتب نگارگری بغداد بر مضامین شیعی». دوفصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره 10.
شایسته‌فر، مهناز، نار ملالطیفیان. (1381). «بررسی ویژگی‌ها و مطالعه تطبیقی نگاره‌های ایرانی در دوران تیموری و صفوی - دو شاهنامه بایسنقری - شاه‌طهماسبی». فصلنامه مدرس هنر، دوره 1، شماره 2.
شریفی، سمیه؛ چیت‌سازیان، امیرحسین. (1397). «بررسی سیر تذهیب قرآن در دوره تیموری - صفوی و قاجار». دو ماهانه علمی تخصصی پژوهش در هنر و علوم‌انسانی، شماره 3.
شراتو، امبرتو؛ گرویه، ارنست. (1384). هنر ایلخانی و تیموری. ترجمه: یعقوب آژند، تهران: مولی.
شعبانی، رضا. (1389). مهاجرت هنرمندان ایرانی در دوره تیموری. تهران: علمی و فرهنگی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1372). فصلنامۀ هستی. تهران.
شیرازی، علی­اصغر؛ صادق‌پور فیروزآباد، ابوالفضل.­ (1391). «بررسی­ تأثیر ­تزیینات نگاره‌های ­بازمانده از مانویان تزئین قرآن‌های قرون اولیه اسلامی موجود رد موزۀ قرآن امام رضا (ع)». نشریه هنرهای زیبا هنرهای تجسمی، شماره 4.
فرش­های دوران ایلخانان و تیموریان. (1398). مرکز ملی فرش ایران.
فکوهی، ناصر. (۱۳۸۲). تاریخ اندیشه و نظریه­های انسان‌شناسی. تهران: نی.
قاضی، عبدالرحیم. (1377). نظام‌الملک ثانی علی شرنوایی. تاریخ‌ پژوهش.
کاوسی، ولی‌الله. (بی­تا). زمینه­های توسعه هنر در دوره تیموریان.
کلیم کایت، هانس یواخیم. (1373). هنر مانوی. ترجمه: ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: فکر روز.
کنبای، شیلا. (1381). نگارگری ایرانی. ترجمه: ­مهناز ­شایسته‌­فر، تهران: انتشارات­ مؤسسه ­مطالعات هنر اسلامی.
گیدنز، آنتونی. (­۱۳۸4). چشم‌اندازهای جهانی. ترجمه: محمدرضا جلایی‌پور، تهران: طرح نو.
مفهوم رنگ در مکتب هرات با بررسی نگاره یوسف و زلیخا. (1401). مدرسه ایده، بررسی مکاتب نگارگری ایران، پایگاه خبری یکتاپرست.
مرید حیدری، شیما. (1381). تجزیه‌وتحلیل و تحول در نگارگری قرن 8 تا 11ق، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران مرکزی.
معمارزاده، محمد. (1388). نقاشی مانویان - کتاب ماه و هنر.
میرجعفری، حسین. (1381). تاریخ تحولات سیاسی و فرهنگی دوره تیموریان. تهران: سمت.
میرفخرایی، مهشید. (1383). فرشته روشنی - مانی و آموزه‌های او. تهران: ققنوس.
ناصح، ناطق. (1357). بحثی دربارۀ زندگی مانی و پیام او. تهران: امیرکبیر.
وبر، ماکس. (1387). روش‌شناسی علوم اجتماعی. ترجمه: حسن چاووشیان، چ3، تهران: مرکز.
ویدن گرن، گئو. (1387). مانی و تعلیمات او. ترجمه: نزهت صفای اصفهانی، تهران: مرکز.
هامبی، لوئی، منوره، دو ویلا، گئو، ویدن­گرن. (1376). هنر مانوی و زردشتی. ترجمه: یعقوب آژند، تهران: مولی.
هروی، سیف بن محمد. (1381). تاریخ‌نامه هرات. به کوشش محمد آصف فکرت، تهران: بنیاد موقوفات.
یزدی، شرف‌الدین علی. (1336). ظفرنامه تیموری. تهران: امیرکبیر.
Boyce, M. (1975). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian, Leiden.
Gulacsi, Zsuzanna,(2005) Mediaeval Manichaean Book Art, Leiden.