مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی رابطه میان ویژگی‌های کالبدی، معنایی و عملکردی فضای باز مجموعه‌های مسکونی و نقش آن در طراحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکترا گروه معماری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران
2 استادیارگروه معماری،واحد دامغان ، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران
3 استادیارگروه معماری، واحد چالوس، دانشگاه آزاد اسلامی، چالوس، ایران
10.22034/ias.2024.412085.2272
چکیده
امروزه تقریباً کسانی که در مراکز شهری زندگی می‌کنند به‌طور غریزی فقدان چیزی را در زندگی خود احساس می‌کنند. این احساس مستقیماً به‌خاطر ایجاد محیطی مصنوعی است که تا سرحد امکان طبیعت از آن حذف شده است. فضای مطلوب، جاذب و افراد را به درون فضا دعوت می‌کند. رابطۀ متقابل اجتماعی برای پاسخ به نیازهای انسان به پیوندجویی و احساس تعلق به مکان یک ضرورت است. در صورت نادیده انگاشتن معیارهای فضای مناسب از دید کاربران، نقش اصلی فضا که نشأت گرفته از حضور افراد در آن است از بین می‌رود. دقت و بازنگری در رابطۀ انسان و فضا می‌تواند به راهکارهای ارتقای کیفیت این رابطه منجر شود. فضای باز در مجتمع‌های مسکونی بیرونی‌ترین فضای خانه‌ها و مفصل ارتباط با فضای شهری است و به لحاظ کاربری به‌عنوان بخشی بیرونی به حساب می‌آید و به‌نوعی محفل شکل‌گیری فعالیت‌های بازتر و مشترک است. امروز مجموعه فضاهای باز در مجتمع‌های مسکونی به فضاهای بسته و محدود بالکن‌ها محدود شده‌اند. ضرورت این تحقیق به ضعف مبانی نظری در زمینۀ اقدامات صورت پذیرفته درخصوص متناسب‌سازی محیط برای تعاملات در فضاهای مسکونی در ایران باز می‌گردد که منجر به برخوردی ساده‌اندیشانه با موضوع شده است. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطۀ میان ویژگی‌های کالبدی، معنایی و عملکردی فضای بازمجموعه‌های مسکونی و نقش آن در طراحی است. روش پژوهش پیمایشی و پرسش‌نامه‌محور است و جامعۀ آماری تحقیق حاضر شامل کلیه ساکنان ده مجتمع مسکونی منتخب تهران می‌باشد. پس از دسته‌بندی و گزینش نمونه‌های موردی، اقدام به تهیه پرسش‌نامه و جمع‌آوری داده‌ها گردید. طبق نتایج به‌دست‌آمده سازمان فضایی مناسب می‌تواند به سطح مناسبی از ارتباطات منتج شود. همچنین آمارها نشان می‌دهد عوامل کالبدی بیشترین تأثیر و عوامل عملکردی کم‌ترین تأثیر را در مقایسه با سایر عوامل در افزایش تعاملات اجتماعی ساکنین مجموعه‌های مسکونی داشتند.
اهداف پژوهش:

بررسی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تعاملات اجتماعی در ساختمان‌های مسکونی بلندمرتبه.
افزایش تعامل اجتماعی در مجتمع‌های مسکونی.

سؤالات پژوهش:

چه مؤلفه‌های محیطی در مجتمع‌های مسکونی امکان تعاملات اجتماعی ساکنین را فراهم می‌‌کند؟
عوامل تقویت‌کننده تعلاملات اجتماعی در مجتمع‌های مسکونی چیست؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Functional Characteristics of Open Spaces in Residential Complexes and Their Role in Design

نویسندگان English

Morteza Ghorbani 1
Gholamhossein Naseri 2
Ali Asgharzadeh 3
1 PhD student, Department of Architecture, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Damghan Branch, Islamic Azad University, Damghan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Architecture, Chalous Branch, Islamic Azad University, Chalous, Iran
چکیده English

In contemporary urban environments, individuals residing in city centers often experience an intrinsic sense of deficiency in their lives. This sentiment arises directly from the creation of artificial environments that have systematically removed natural elements. An ideal space is one that is inviting, drawing individuals into its embrace. The necessity for reciprocal social interaction is paramount to fulfill human needs for connection and a sense of belonging to a place. Neglecting the criteria for suitable spaces from the users' perspective undermines the primary function of these spaces, which is rooted in human presence. Careful examination and reconsideration of the relationship between humans and their spatial environments can yield strategies to enhance the quality of this relationship. Open spaces within residential complexes serve as the outermost areas of homes and act as critical junctions connecting residents to urban settings. Functionally, these spaces are considered external components and serve as venues for fostering more open and communal activities. However, today, the availability of open spaces in residential complexes has been largely restricted to enclosed and limited balcony areas.
The impetus for this research stems from a deficiency in theoretical foundations regarding measures taken to adapt residential environments for social interactions in Iran, which has led to a simplistic approach to this issue. The objective of this study is to investigate the relationship between the physical, semantic, and functional characteristics of open spaces in residential complexes and their implications for design. The research methodology is survey-based, utilizing questionnaires administered to residents of ten selected residential complexes in Tehran. Following the classification and selection of case studies, questionnaires were developed, and data were collected. The findings indicate that effective spatial organization can facilitate meaningful communication among residents. Furthermore, statistical analyses reveal that physical factors exert the most significant influence on social interactions, while functional factors have a comparatively lesser impact.
Research Aims:

To examine the components influencing social interactions within high-rise residential buildings.
To enhance social interaction within residential complexes.

Research Questions:

What environmental components within residential complexes facilitate social interactions among residents?
What factors reinforce social interactions in residential complexes?

 

کلیدواژه‌ها English

Residential complex
physical characteristics
open space
semantic characteristics
functional characteristics
پاکزاد، جهانشاه. (1385). مبانی نظری و فرایند طراحی شهری. تهران: انتشارات شهیدی.
------------. (1386). سیر اندیشه‌ها در شهرسازی، از آرمان تا واقعیت. تهران: نشر شرکت عمران شهرهای جدید.
------------. (1386). سیر اندیشه‌ها در شهرسازی، از کمیت تا کیفیت. تهران: انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی.
------------. (1391). سیر اندیشه‌ها در شهرسازی؛ از فضا به مکان. تهران: انتشارات شهیدی.
پوردیهیمی، شهرام. (1382). «فضاهای باز در مجموعه‌های مسکونی». نشریه صفه. دوره 13. شماره 36 ، 36-51.
پورجعفری، محمدرضا و تقوایی، علی‌اکبر و صادقی، علیرضا. (1388). «خوانش تأثیر ساماندهی محورهای بصری بر ارتقاء کیفیت محیط فضاهای عمومی شهری (نمونه موردی: خیابان آزادی تهران)». دوفصلنامه مدیریت شهری. شماره 24، 80-65.
ترنسیک، راجر. (1399). یافتن فضای گمشده: نظریه‌های طراحی شهری. ترجمه: مریم محمدی و سیاوش روزبه، تهران: نشر دانشگاه هنر.
حبیب، فرح. (1386). «رویکرد پایداری در متن شهرسازی». فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 9(1)، 111-120.
دانشپور، سید عبدالهادی و چرخچیان، مریم. (1388). «بررسی مؤلفه‌های طراحی فضاهای عمومی پاسخگو». جغرافیا و برنامه‌ریزی (دانشگاه تبریز)، 14 (30)، 53-86.
عینی‌فر، علیرضا. (1391). نقش غالب الگوهای عام اولیه در طراحی محله‌های مسکونی معاصر. تهران: انتشارات نشریه‌ی هنرهای زیبا.
قاسمی، مروارید. (1383). اهل کجا هستیم، هویت‌بخشی به بافت‌های مسکونی. تهران: نشر روزنه.
لینچ، کوین. (1383). سیمای شهر. منوچهر مزینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مجیدی خامنه، بتول و کولیوند، حجت‌الله. (1391). «تحلیل ساختار فضایی محله شهری بر مبنای توسعه پایدار اجتماع محور (مطالعه موردی محله دارآباد تهران)». شماره19، 74-47.
Alexander, Ch., Ishikawa, S. &Silverstein, M. (2008). A Patter language which Generates Multi-Service center.
Lang, J. (2005). Urban Design: American experience. New York: Van nostrand Reinhold.
Lowson, B. (2001). The language of space. Oxford: Architectural press Newman, Oscar 1996. Creating Defensible Space, Washington, D.C., U.S. Dept. of Housing and Urban Development, Office of Policy Development and Research.
Renne, John Luciano  & Porta, Sergio .(2005). Linking urban design to sustainability: Formal indicators of social urban sustainability field research in Perth, Western Australia, URBAN DESIGN International 10(1):51-64