مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تحلیل کاربست طرح واره های تصویر در داستان هفت شهر عشق منطق الطیر عطار موزه متروپولین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه ادبیات، ،واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، داشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
10.22034/ias.2023.415071.2284
چکیده
حرکت عرفانی  همواره یکی از موضوعات مطرح در عرفان و تصوف بوده است و عارفان برای تهذیب نفس به سلوک‌های طولانی می‌پرداختند. درواقع، عرفان و تصوف نوعی مسافرت و تجربه‌ای است که فرد در عین بی‌خویشی، خدا را در خود احساس می‌کند. بسیاری از چهره‌های نامدار تصوف، سیر آفاق ‌و انفس را با یکدیگر آمیخته‌اند. مفهومی که موجب تطابق دو حوزۀ مذکور می‌شود، «انگاشت» یا «انگاره» نامیده می‌شود. طرح‌واره‌های تصویری به سه دستۀ عمده تقسیم می‌شوند: 1) حرکتی؛ 2) حجمی؛ 3) قدرتی. به اعتقاد جانسون، انسان با مشاهدۀ حرکت خود و سایر پدیده‌های عینی و متحرک، ساخته‌ای مفهومی را در ذهنش به‌وجود می‌آورد. این ساخته حاصل تجارب فیزیکی انسان از جهان مادّی و متحرک هستند. طرح‌واره حرکتی، یکی از اقسام مهم و پرکاربرد طرح‌واره‌های تصوری در متون عرفانی است که با تحلیل آن می‌توان به علل اصلی توجه عطار به سفر سیمرغ و مسئله انتخاب عدد به‌عنوان راهبر پی برد. پژوهش حاضر که به روش تحلیلی – توصیفی انجام‌شده، به‌دنبال پاسخ این سؤال است که طرح‌واره‌های تصویری در ساختار و پیکره داستان منطق‌الطیر چگونه شکل‌گرفته‌اند؟ نتایج نشان می‌دهد که طرح‌واره‌های حرکتی، قدرتی، امتدادی و انتزاعی در داستان عارفانه در داستان عطار به‌کاررفته است.
اهداف پژوهش:

کشف و درک دقیق‌تر مفاهیم و معانی عرفانی در داستان‌‌های عطار.
بررسی طرح‌واره‌های حرکتی، قدرتی، امتدادی و انتزاعی در داستان عارفانه در داستان عطار با تأکید بر نسخه مترپولین.

سؤالات پژوهش: 

مفاهیم و معانی عرفانی در داستان‌های عطار چه جایگاهی دارد؟
طرح‌واره‌های حرکتی، قدرتی، امتدادی و انتزاعی در داستان عارفانه عطار چگونه است؟

 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Application of Image Schemas in the Story of the Seven Cities of Love in Attar’s The Conference of the Birds (Manteq al-Tayr) — The Metropolitan Museum Manuscript

نویسندگان English

Shokrolah Tatari 1
Farshad Mirzai Motlagh 2
Masood Sepahvandi 3
1 PhD student, Department of Literature, Khorramabad branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Literature, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Khorramabad Branch, Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
چکیده English

The mystical journey has consistently been a central theme in Sufism and Islamic mysticism, wherein mystics undertake prolonged spiritual travels for the purification of the self. Essentially, mysticism and Sufism represent a form of voyage and experiential process through which the individual, while transcending the ego, perceives the divine within. Numerous eminent figures in Sufism have intertwined the concepts of external (cosmic) and internal (spiritual) journeys. The conceptual mechanism that facilitates the alignment of these two domains is termed an “image schema” or “conceptual schema.” Image schemas are primarily categorized into three major types: (1) motion-based; (2) volumetric; and (3) force-based. According to Johnson, humans construct conceptual structures in their minds by observing their own movements and other tangible, dynamic phenomena. These structures emerge from human physical experiences of the material and kinetic world. Among these, the motion schema is a crucial and frequently employed conceptual framework in mystical texts. Analyzing this schema reveals the underlying reasons for Attar’s emphasis on the Simurgh’s journey and the symbolic selection of numbers as guiding principles. This study, conducted through an analytical-descriptive methodology, seeks to answer the question: How are image schemas formed within the structure and narrative of The Conference of the Birds? The findings indicate the presence and application of motion, force, extension, and abstraction schemas within Attar’s mystical narrative.
Research Objectives:

To uncover and more precisely comprehend the mystical concepts and meanings embedded in Attar’s narratives.
To examine the motion, force, extension, and abstraction image schemas within Attar’s mystical story, with a particular focus on the Metropolitan Museum manuscript.

Research Questions:

What is the status and role of mystical concepts and meanings in Attar’s stories?
How are the motion, force, extension, and abstraction image schemas manifested in Attar’s mystical narrative?

کلیدواژه‌ها English

Image diagram
Haft Shahr Eshgh
Al-Tayr logic
Attar
آباد، مریم. (۱۳۹۳). استعارۀ مفهومی عشق در غزلیات سنایی، عطار و مولانا، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، استاد راهنما: سیّد مهدی زرقانی، مشهد: دانشگاه فردوسی.
بـارسلونا، آنتونیو. (١٣٩٠). نظریه شناختی در باب استعاره و مجاز. ترجمه: تینا امراللهی، تهران: نقش‌جهان.
بـاقری خـلیلی، علی‌اکبر و محرابی کالی‌، منیره. (١٣٩٢‌). «طرح‌واره چـرخشی در غزلیات سعدی و حافظ شیرازی». فصلنامه علمی پژوهشی نقد ادبی، دوره ٦، ش٢٣، 148-125.
بهنام، مینا. (١٣٨٩). «استعاره مفهومی نور در دیوان شـمس». فـصلنامه نـقد ادبی، ش١٠، ‌123-122.
پورابراهیم، شیرین. (١٣٩٥). «بررسی روش‌های تـرجمۀ استعاره‌های مـبتنی بـر طـرحوارة حرکتی در نهج‌البلاغه». فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، دانشگاه بوعلی همدان، دوره ٤، ش١٤، 54-35.
پورنامداریان، تقی. (1382). دیدار با سیمرغ. تهران: انتشارات پژوهشکده‌ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
زرین‌کوب، عـبدالحسین. (1378). صـدای‌ بال‌ سیمرغ‌. تهران: انتشارات سخن.
زرین‌کوب، عبدالحسین.  (١٣٥٦). با کاروان حلِ. چاپ چهارم، تهران: جاویدان.
ساسانی، فرهاد. (1383). استعاره: مبنای تفکر و ابزار زیبایی‌آفرینی او مبر تو اکو، مایکل ردی، جورج لیکاف، جان رابرت تیلر، نوئل و، ریچارد مورد. تهران: سوره مهر.
سـهروردی، شـهاب‌الدین. (1364). عارف الم عارف. تـرجمه:‌ ابـومنصور اصفهانی، به اهـتمام قـاسم انصاری، چاپ دوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
صـفوی، کـوروش‌. (١٣٨٣)‌. درآمدی‌ بر معنی‌شناسی. چاپ دوم، تهران‌: سوره‌ مهر‌.
طاهری، قدرت‌الله. (١٣٨٧‌). «اصالت‌ تجربه‌ در غزل‌های سنایی». پژوهش‌های ادبی، س٦، ش٢٢‌، 99-81.
طـاهری، عارف. (١٣٩٣). بررسی طرح‌واره حرکتی در منطق‌الطیر عطار. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات‌ فارسی‌، دانشگاه‌ مازندران.
طبرسی، شیخ ابوعلی‌بن‌احسنی. (1365). مجمع‌البیان‌ فـی تـفسیر. تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طـوسی‌، ابـوجعفر محمدبـن‌حـسن. (1409). التـبیان فی التفسیر القرآن. ج2، بیروت: مکتب الاسلام اسلامی.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1378). منطق‌الطیر، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: محمدرضا شفیعی کدکنی. چاپ سوم، تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1380). مصیبت‌نامه. به اهتمام و تصحیح عبدالوهاب نورانی، چاپ پنجم، تهران: زوّار.
------------------------. (1383). منطق‌الطیر. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (۱۳۹۲). سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکرد‌ها و روش‌ها. تهران: سخن.
فروزان‌تر، بدیع‌الزمان. (1374). شرح‌ احوال‌ و نقد‌ و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عـطار نـیشابوری. چاپ دوم، تهران: انجمن آثار‌ و مفاخر‌ فرهنگی.
قادری نجف‌آبادی، سلیمان و توانگر، منوچهر. (١٣٩٢). «تحلیل شـناختی‌ پاره‌ای از استعاره‌های دل در بوستان سعدی». زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، س٥، ش١،51-21.
قشری، ابـوالقاسم. (1361). تـرجمه رسـاله قشیریه. به اهـتمام بـدیع‌الزمان فروزان‌تر، چاپ دوم، تهران: مرکز انتشارات‌ علمی‌ و فرهنگی‌.
کاشانی، عزالدین محمود. (1389). مصباح اله دایه و مفتاح، تصحیح و توضیحات: عفت کرباسی و محمدرضا برزگر خالقی، چاپ چهارم، تهران: زوّار.
کاشانی، ملّا‌ فتح‌الله.‌‌ (1351). مـنهج‌‌الصـادقین. تهران: انتشارات علمیه اسلامیِ.
لیکاف‌، جورج.‌ (١٣٨٣)‌. نظریه معاصر استعاره. ترجمه: فرزان سجودی. تهران: سوره مهر.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد. (1393). مثنوی معنوی (دفتر اول و دوم): آخرین تصحیح رین ولد.ا. نیکلسون و مقابله مجدد با نسخه قونیه (جلد 1). ترجمه: حسن لاهوتی و محمود امید سالار، تهران: مؤسسه نشر میراث مکتوب.
نجم رازی، نجم‌ ابوبکر‌بن‌محمد. (1374). مرصادالعباد. به اهتمام محمدامین ریاحی، چاپ ششم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هجویری‌، ابوالحسن علی‌بن‌عثمان. (1375). کشف‌المحجوب. تصحیح ژوکوفسکی، با مقدمه قاسم انصاری، چاپ‌ چـهارم، تهران: طهوری.