موسسه مطالعات هنراسلامی مطالعات هنر اسلامی 1735-708X 20 49 2023 05 22 The place of Izad Mehr in ancient religious texts and ancient dynasties of Iran and its reflection on Islamic paintings جایگاه ایزد مهر در متون آیینی کهن و سلسله های باستانی ایران و انعکاس آن بر نگاره های اسلامی 138 152 149476 10.22034/ias.2022.331150.1880 FA محمدرضا باوندپور گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران 0000-0003-4759-3117 ناصر جدیدی گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. شکوه السادات اعرابی هاشمی گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. Journal Article 2022 02 23 از زمان‌های بسیار کهن ایزد مهر مورد پرستش اقوام آریایی بود. صفات منحصربه‌فردی که برای این ایزد برشمرده‌اند؛ مانند، دوستی، نور، فروغ، خورشید، عهد و میثاق، وی را خدایی خاص و محبوب برای پرستش قرار داده است. در تاریخ اسطوره‌های ایرانی نیز نقش‌آفرینی در پیروزی فریدون بر ضحاک در هفتمین‌ماه سال و یا آغاز پادشاهی وی را در ماه مهر می‌توان پیدا کرد. مهر خدایی آرام‌بخش، نیکخواه و پشتیبان اعمال و مناسبات شرافتمندانه بوده و برخلاف خدای ورونه که دهشتناک و خشن معرفی شده است، دشمن خشونت و تندی است. مهر ایرانی نیز همان مفاهیم لطف و مهربانی مهر هندی را دربردارد. نام او همواره با مظاهر آسمانی چون خورشید و ستارگان و ماه پیوند خورده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای به رشتۀ تحریر درآمده است. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که ایزد مهر در میان قوم آریایی‌های باستان به‌عنوان خدای بزرگ عهد و پیمان و فروغ روشنایی خورشید از منزلت و مقام سترگی برخوردار بود؛ به‌طوری‌که جایگاه والای این ایزد پس از مهاجرت آنان به هند و ایران در کنار سایر خدایان حفظ گردید. در منابع ودایی ایزد مهر دارای صفات و کارکردهای منحصربه‌فردی است که این ویژگی‌های در مراتب و اشکال دیگری در منابع زرتشتی نمود یافته است و جایگاه ویژه‌ای را برای وی در سلسله‌های هخامنشی تا ساسانیان ترسیم کرده است. نماد مهر در هنر اسلامی به‌خصوص در نگارگری اسلامی نیز تداوم یافته است.<br /><strong>اهداف پژوهش:</strong><br /><br />بررسی نقش ایزد مهر در ایران باستان.<br />بررسی جایگاه ایزد مهر نگاره‌های دورۀ اسلامی.<br /><br /><strong>سؤالات پژوهش:</strong><br /><br />جایگاه ایزدمهر در سلسله‌های هخامنشی تا ساسانیان چگونه بوده است؟<br />انعکاس جایگاه ایزدمهر بر نگاره‌های اسلامی چگونه است؟ https://www.sysislamicartjournal.ir/article_149476_d4ce0a59ab5f16d882add3ca7d577356.pdf