موسسه مطالعات هنراسلامی مطالعات هنر اسلامی 1735-708X 23 62 2026 06 22 Examining the Principles of Formal Aesthetic in the Architecture of the Qajar and Pahlavi Periods Based on Gestalt Theory بررسی اصول زیبایی شناسی فرمی معماری دوره قاجار و پهلوی براساس نظریه گشتالت 7 25 178063 10.22034/ias.2023.407795.2252 FA فریبا امینی دانشجوی دکتری تخصصی معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. 0000-0003-1717-5969 قاسم مطلبی دانشیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-6548-7911 سمانه دباغچی استادیار گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. 0000-0002-4693-6715 Journal Article 2023 04 17 Aesthetics, with an empirical-analytical approach based on sensory perception and a psychological perspective aimed at achieving the process of "conformity" in the experience of beauty, is influenced by Gestalt theory. Gestalt theory of perception is among the prominent theories of the late nineteenth and twentieth centuries. Given the influence of modern architecture on contemporary Iranian architecture, examining its application in contemporary modern buildings in Iran is deemed necessary. The aim of this research is to explain the formal aesthetics of contemporary Iranian architecture (from the late Qajar period to the second Pahlavi era) from the Gestalt perspective. In this research, to determine the criteria of formal aesthetics with an approach based on deductive-inductive reasoning, survey methods and correlational research have been employed. The Kolmogorov–Smirnov statistical test and Pearson correlation were used to determine the relationship between the components, and accordingly, the priority of application of each component in the case studies is determined. Subsequently, the research is re-validated using the "case-based reasoning" method. The results indicate that the most important perceptual components in the design of architectural form, with an internal correlation coefficient of 0.663, fall within a single category of Gestalt principles, revealing a reciprocal and bilateral relationship between them. Research Objectives: Explaining the formal aesthetics of architecture from the Gestalt perspective. Explaining the formal aesthetics of contemporary Iranian architecture from the Gestalt perspective. Research Questions: What is the formal aesthetics of architecture from the Gestalt perspective? What is the formal aesthetics of contemporary Iranian architecture from the Gestalt perspective? علم زیبایی‌شناسی با رویکردی تجربی – تحلیلی، مبتنی بر ادراک حسی و با دیدگاهی روانشناختی در جهت رسیدن به فرایند «هم‌شکلی» از تجربۀ زیبایی، متأثر از نظریه گشتالت می‌باشد. نظریۀ ادراک گشتالت ازجمله نظریه‌های مطرح در اواخر سده نوزدهم و قرن بیستم بوده که بنابه تأثیرپذیری معماری معاصر ایران از معماری مدرن، بررسی کاربرد آن در بناهای مدرن معاصر ایران ضروری می‌نماید. هدف این پژوهش تبیین زیبایی‌شناسی فرمی معماری معاصر ایران (اواخر قاجار تا پهلوی دوم) از دیدگاه گشتالت می‌باشد. در این پژوهش، جهت تعیین معیارهای زیبایی‌شناسی فرمی با رویکردی مبتنی بر استدلال قیاسی – استقرایی؛ از روش‌های پیمایشی و تحقیق همبستگی بهره برده است. از آزمون آماری کولموگرف – اسمیرنف و همبستگی پیرسون جهت تعیین رابطه بین مؤلفه‌ها استفاده شده و بر این اساس، اولویت کاربرد هر مؤلفه در نمونه‌های موردی مشخص می‌شود. در ادامه با روش «استدلال بر مبنای نمونه» اعتبارسنجی مجدد پژوهش انجام می‌گیرد. نتایج نشان می‌دهدکه مهم‌ترین مؤلفه‌های ادراکی در طراحی فرم معماری با ضریب همبستگی درونی، 0.663 در یک دسته از قوانین گشتالت جای دارند که می‌توان به ارتباط متعامل و دوسویه این دو پی برد. اهداف پژوهش: 1. تبیین زیبایی‌شناسی فرمی معماری از دیدگاه گشتالت. 2. تبیین زیبایی‌شناسی فرمی معماری معاصر ایران از دیدگاه گشتالت. سؤالات پژوهش: 1. زیبایی‌شناسی فرمی معماری از دیدگاه گشتالت چگونه است؟ 2. زیبایی‌شناسی فرمی معماری معاصر ایران از دیدگاه گشتالت چگونه است؟

https://www.sysislamicartjournal.ir/article_178063_25c2e6ec33495b06d8ff37425d610870.pdf