موسسه مطالعات هنراسلامی مطالعات هنر اسلامی 1735-708X 23 61 2026 03 21 Re-reading of Mystical and Symbolic Concepts in the Painting "Badehnoshi" (Wine-Drinking) by Reza Abbasi: Based on Analysis with a Peircean Semiotic Approach بازخوانی مفاهیم عرفانی و نمادین در نگاره باده‌نوشی، اثر رضا عباسی: بر مبنای تجزیه و تحلیل با رویکرد نشانه‌شناسی پیرس 83 107 243704 10.22034/ias.2026.558438.2438 FA مریم عظیمی نژاد گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0003-4766-0287 شیما کشتکار گروه هنر اسلامی. دانشکده هنر. دانشگاه بیرجند. بیرجند، ایران 0009-0001-9754-472X Journal Article 2025 11 08 Reza Abbasi, one of the most prominent Persian painters of the Safavid period, holds a distinguished place in the history of Persian painting by combining the tradition of Behzad's realism with attention to the emotional and intellectual dimensions of humanity. In the painting "Badehnoshi" from the illustrated version of Hafez's Divan, a profound manifestation of the connection between Persian painting and Islamic mysticism is observed; a connection that has gained particular importance in some historical periods, especially in the art of book illumination. This research aims to examine the degree of Reza Abbasi's fidelity to the mystical concepts of Hafez's poetry and the methods of conveying these concepts in the visual structure of the work. The study is organized with a descriptive-analytical approach within the framework of Peirce's triadic semiotics (Icon, Index, and Symbol), and the painting itself has been considered as the main community and tool of analysis. In this process, the visual signs present in the painting were extracted and analyzed based on their semiotic function and mystical implications to reveal how key mystical concepts of Hafez, including divine love, separation, spiritual journey, liberation, and unity, are represented in the pictorial form. The findings indicate that Abbasi, through the conscious selection of visual elements, the precise use of composition, and the integration of symbols and colors, has been able to artistically and perceptibly translate Hafez's mystical worldview into the language of image for the audience. This demonstrates that the painting "Badehnoshi" is not only a pictorial reflection of Hafez's poetry but also a visual interpretation of his mystical experience. Research Objectives: This research examines Reza Abbasi's fidelity to the mystical concepts of Hafez's poetry in the painting "Badehnoshi" and the methods of conveying these concepts in the visual structure of the work. This research attempts to clarify the relationship between mystical poetry, painting, and semiotics, and to examine how mystical meanings are reflected in Persian visual art. Research Questions: What is the degree of Reza Abbasi's adherence to the mystical concepts of Hafez's poetry? What signs and symbols are used in this painting to convey mystical concepts? رضا عباسی، از برجسته‌ترین نگارگران ایرانی دوره صفوی، با تلفیق سنت واقع‌گرایی بهزاد و توجه به ابعاد عاطفی و اندیشگانی انسان، جایگاهی ممتاز در تاریخ نگارگری ایران دارد. در نگاره «باده‌نوشی» از نسخه مصور دیوان حافظ، جلوه‌ای عمیق از پیوند میان نگارگری ایرانی و عرفان اسلامی دیده می‌شود؛ پیوندی که در برخی دوره‌های تاریخی، به‌ویژه در هنر کتاب‌آرایی، اهمیتی ویژه یافته است. این پژوهش با هدف بررسی میزان وفاداری رضا عباسی به مفاهیم عرفانی شعر حافظ و شیوه‌های انتقال این مفاهیم در ساختار بصری اثر انجام شده است. مطالعه با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و در چارچوب نشانه‌شناسی سه‌گانه پیرس (شمایل، نمایه و نماد) سامان یافته و خود نگاره به‌عنوان جامعه و ابزار اصلی تحلیل مورد توجه قرار گرفته است. در این فرایند، نشانه‌های بصری موجود در نگاره استخراج و بر اساس کارکرد نشانه‌ای و دلالت‌های عرفانی آن‌ها تحلیل شدند تا نحوه بازنمایی مفاهیم کلیدی عرفان حافظ از جمله عشق الهی، هجران، سلوک، رهایی و وحدت در قالب تصویر آشکار گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که عباسی با گزینش آگاهانه عناصر بصری، استفاده دقیق از ترکیب‌بندی، و تلفیق نمادها و رنگ‌ها، توانسته است جهان‌بینی عرفانی حافظ را به‌گونه‌ای هنرمندانه و قابل ادراک برای مخاطب به زبان تصویر ترجمه کند. این امر بیانگر آن است که نگاره «باده‌نوشی» نه‌تنها بازتابی تصویری از شعر حافظ، بلکه تفسیری بصری از تجربه عرفانی اوست. اهداف پژوهش: 1. این پژوهش به بررسی وفاداری رضا عباسی به مفاهیم عرفانی شعر حافظ در نگارة باده‌نوشی و روش‌های انتقال این مفاهیم در ساختار بصری اثر می‌پردازد. 2. این پژوهش تلاش می‌کند رابطة میان شعر عرفانی، نگارگری و نشانه‌شناسی را روشن‌تر کند و نحوة بازتاب معانی عرفانی در هنر تصویری ایرانی را بررسی نماید. سوالات پژوهش: 1. میزان پایبندی رضا عباسی به مفاهیم عرفانی شعر حافظ چگونه است؟ 2. چه نشانه‌ها و نمادهایی در این نگاره برای انتقال مفاهیم عرفانی به‌کار رفته‌اند؟

https://www.sysislamicartjournal.ir/article_243704_0574fe07b8da29c136d03d0fe12f54b7.pdf