موسسه مطالعات هنراسلامی مطالعات هنر اسلامی 1735-708X 15 33 2019 03 21 Identification, classification and analysis of shir-sar motifs in Gorgan`s buildings in Quajarid period خاستگاه شناختی، طبقه‌بندی و تحلیل نقش‌های شیرسر بناهای قاجاری گرگان 98 123 91558 10.22034/ias.2019.91558 FA محبوبه بطیار کارشناسی‌ارشد پژوهش‌هنر، هنرآموز آموزش و پرورش شهرستان گرگان گروه پژوهش‌هنر، واحد علی‌آبادکتول، دانشگاه آزاد اسلامی علی‌آبادکتول، ایران غلامرضا حسنی گروه پژوهش‌هنر، واحد علی‌آبادکتول، دانشگاه آزاد اسلامی علی‌آبادکتول، ایران عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علی‌آباد کتول Journal Article 2018 11 22 Gorgan (astarabad), the area from which Quajarid dynasty was originated contains valuable buildings from this era. One type of art existing in some of the buildings is Shir-sar (The parts of under-ceiling) painitngs which like an illustrated book provide an arena to reflect the ancient beliefs and thought. The various motifs used in these Shir-sars have non- religious motifs and are considered to be a treasure of local and folk arts. Although they are not of a high artistic and visual quality, they are very useful when studying cultural atmosphere dominating astarabad`s inhabitants living in Quajarid era. In the present research, which was done in the field, the effective cultural and social factors to form the motifs were studied to identify the various types of the designs used on the Shir-sar and to analyze their motifs. As a result of the research, it has been clarified that the decorations in the buildings were completely depedent on the inhabitants` cultural elements, beliefs, social status, lifestyles and economic levels. In addition, since such motifs as Goodess, mythological animals and plants which are related to rain and fertility are portrayed in Shir-sar, we can find a meaningful relationship between these artistic works with Shir-sar`s functions. گرگان (استرآباد)، منطقه­ای که خاستگاه طایفه قاجار بوده و بناهایی ارزشمند از این دوره را در خود به یادگار دارد. یکی از هنرهای به‌جای مانده در تعدادی از این بناها، نقاشی‌های «شیرسر» است که همچون کتابی مصوّر در عرصه انعکاس تفکرات گذشته خودنمایی می­کنند. نقش‌­­هایی گوناگون با مضامینی غیرمذهبی که گنجینه‌ایی از هنرهای عامیانه‌ و بومی هستند. اگرچه از کیفیت بصری و هنری بالایی برخوردار نیستند، لیکن در مطالعه فضای فرهنگی حاکم بر زندگی ساکنان استرآباد در عهد قاجار بسیار مفید به نظر می­آیند. مقاله حاضر که به روش میدانی در پنج بنا انجام شده، بر این مسئله تأکید می­ورزد تا ضمن بررسی عوامل فرهنگی و اجتماعی مؤثر در شگل­گیری این نگاره­ها، به شناسایی و تحلیل مفاهیم انواع نقش­های استفاده شده بر سطح شیرسرها بپردازد­. نتیجه بدست آمده از پژوهش نشان داد که تزئینات این بناها با مؤلفه­های فرهنگی، اعتقادی، منزلت اجتماعی، شیوه­ معیشت و قدرت اقتصادی ساکنانشان بستگی تام داشته­اند؛ دیگر اینکه به سبب به تصویر در آمدن نمادهایی چون الهه­گان، حیوانات اساطیری و نباتات که در اغلب موارد مرتبط با باران، باران‌زایی، برکت و حاصلخیزی هستند، به رابطه معنادار این آثار با عملکرد شیرسرهای زیر سقف نیز پی می­‌بریم. https://www.sysislamicartjournal.ir/article_91558_ee01b547a72364a94b3f38bb419cf203.pdf