واکنش تعجب (انگشت به دندان/دهان گرفتن) در شعر و نگارگری ایرانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری فلسفه هنر، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه فلسفه، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه فلسفه‌، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22034/ias.2019.200593.1015

چکیده

انسان‌ها در مواجهه با برخی از پدیده­های اطراف خود دچار هیجان می‌شوند. یکی از صورت‌های بروز این هیجان‌ها تعجب است. انسان متعجب، واکنش­هایی از خود نشان می­دهد که ریشه­های فیزیولوژیکی و فرهنگی دارند. به نظر می­رسد که یکی از راه­های نشان­دادن فرد متعجب، در فرهنگ ایران، واکنش "گرفتن انگشت به دهان یا دندان" بوده که تابع مسائل فرهنگی است. در این مقاله می‌کوشیم با استفاده از روش توصیفی-تاریخی، پیشینه‌ی این عکس­العمل، تغییرات احتمالی آن در بستر زمان و چرایی استفاده از آن را در نگارگری ایرانی دریابیم. برای دستیابی به این هدف، موقعیت‌های تعجب در شعر فارسی را در گستره­ای نزدیک به هزار سال، از زمان رودکی تاکنون، مورد مطالعه‌ی کتابخانه‌ای و اسنادی قراردادیم. هم‌چنین نمونه­های تصویری آن، در نگارگری ایرانی را در تاریخی نزدیک به هفتصد سال بررسی کردیم. نتایج پژوهش حاکی از این است که این واکنش برای تعجب، در تاریخ فرهنگی ایران، نزدیک به هزار سال بدون تغییر در شکل و معنی، در تمامی سده­ها، حضوری چشم‌گیر داشته و راهی مناسب، برای نشان دادن فرد متعجب، توسط هنرمندی است که بنا به ضوابط و شیوه‌ی نگارگری، نبایست هیجانات چهره را بازنمایاند.
اهداف پژوهش

بررسی پیشینه‌ی اصطلاح « انگشت به دندان/دهان گرفتن» و تغییرات احتمالی آن در شعر و نگارگری ایران.
فهم دلیل استفاده از این اصطلاح ادبی در نگارگری ایران.

سوالات پژوهش

پیشینه‌ی اصطلاح « انگشت به دندان/دهان گرفتن» و تغییرات احتمالی در شعر و نگارگری ایران چیست؟
چرا این اصطلاح ادبی در نگارگری ایران به ­وفور قابل مشاهده است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Reaction of Surprise “angosht be dahān/dandān gereftan” in Persian Poetry and Miniature

نویسندگان [English]

  • Ahmad Zare Abarghouei 1
  • Seyyed Abbas Zahabi 2
  • Malek Hosseini 3
  • Hadi Samadi 3
1 PhD in Philosophy of Art, The Faculty of Law, Divinity and Political Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Philosophy, The Faculty of Law, Divinity and Political Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Philosophy, The Faculty of Law, Divinity and Political Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Humans show different emotions in reaction to various phenomena around them. One of these emotions is surprise that is expressed in reaction to impressive events. A surprised individual shows reactions that have physiological and cultural roots. One of these reactions is “angosht be dahān/dandān gereftan” (to put one’s curved index finger on one’s mouth) which seems to be specific to the Iranian culture. Applying a descriptive-historical approach, this study seeks to delve into the history of this reaction, its possible changes over time, and why it is used in Persian miniature. For this purpose, the expression of “angosht be dahān/dandān gereftan” was studied through the library and documentary method as a surprise reaction in Persian poetry from the time of Rudaki onward (nearly a thousand years). On the other hand, its visual examples in the Persian miniature in the past 700 years were examined. The findings show that this reaction has remained unchanged in its form and meaning over the centuries and has been present all the time in Iranian cultural history. It has always been a good way to represent a surprised individual by a miniature artist who, following the codes of Persian miniature, should not represent facial emotions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian Poetry and Miniature
  • Surprise Reaction
  • “angosht be dahān/dandān gereftan”