نقد و بررسی رخدادهای خارق العاده پس از رویداد عاشورا با تکیه بر کتاب روضه الشهدا ء ملاحسین کاشفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، ایران

2 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

3 گروه معارف اسلامی، واحد تهران، دانشگاه امام حسین(ع)، تهران، ایران

10.22034/ias.2021.271820.1535

چکیده

قیام امام حسین (ع) یکی از رویدادهای مهم تاریخی در سده­ی اول هجری می باشد و تأثیر شگرفی در شکل­گیری جنبش­های آزادی­خواه و عدالت­طلب در قلمرو اسلامی داشته است. لذا واقعه­ی عاشورا همیشه مورد توجه مؤلفان و نویسندگان در طول سده­های گذشته بوده است. یکی از جلوه­های رویداد مهم عاشورا، حوادث خارق­العاده­ای  بود که بعد از شهادت امام حسین‌( ع ) پیش آمد. کتاب روضه­الشهدا از ملاحسین کاشفی یکی از آثاری است که به واقعه عاشورا پرداخته است. او به حوادث نُه گانه و خارق­العاده­ی طبیعی بعد از عاشورا، در کتاب خود پرداخته است. مسئله­ای که اینجا مطرح می­گردد میزان صحت و اهمیت این رویدادها است. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی با تکیه به منابع کتابخانه­ای انجام شده است. در این اثر به بررسی اخبار، اسناد و روایاتی پرداخته شده که نویسنده­ی روضه­الشهداء به عنوان حوادث خارق­العاده ذکر کرده تا بتواند روایاتی که به­طور متواتر گزارش شده­اند و همچنین آن دسته از روایاتی که با اهداف خاصی بیان شده­اند را مشخص نماید. یافته­های پژوهش نشان از آن دارد که برخی از موارد مندرج در این کتاب، قابل تأیید و اختصاص به شیعیان نداشته و در میان اهل سنت نیز حالت فراگیر دارد و از طرفی برخی از روایاتی که در این کتاب گزارش شده، در منابع تاریخی نیامده و از جعلیاتی است که کاشفی در کتاب خود آورده است.
اهداف پژوهش:
1.بررسی حوادث خارق­العاده­ی طبیعی بعد از واقعه عاشورا در کتاب روضه­الشهداء ملاحسین کاشفی و میزان انطباق آن­ها با منابع  معتبر شیعه و سنی.
2.بررسی میزان اهمیت حوادث خارق­العاده­ کتاب روضه­الشهدا در منابع اسلامی.
سوالات پژوهش:
1.حوادث خارق­العاده طبیعی بعد از عاشورا در کتاب روضه­الشهدا از ملاحسین کاشفی تا چد حد با منابع معتبر شیعه و سنتی منطبق است؟
2.در منابع اسلامی چه اشاره­ای به حوادث خارق­العاده طبیعی بعد از واقعه عاشورا شده است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critique of extraordinary events after the Ashura event based on the book Rawdah al-Shuhada by Mullah Hussein Kashefi

نویسندگان [English]

  • Hojjat Ebadaskari 1
  • Ardeshir Asadbeigi 2
  • Mohammad Hossein Rajabi Davani 3
1 Department of History and Civilization of Islamic Nations, Mashhad Branch, Islamic Azad University of Mashhad, Iran
2 Department of History and Civilization of Islamic Nations, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
3 Department of Islamic Education, Tehran Branch, Imam Hossein University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The uprising of Imam Hussein (AS) is one of the most important historical events in the first century AH and has had a tremendous impact on the formation of freedom and justice movements in the Islamic realm. What is examined in this study based on the citation of authentic historical documents is to provide an answer to this fundamental question; The extraordinary natural events that took place after the event of Ashura and quoted by Mullah Hussein Kashfi in the book Rozah- al-Shuhada, first of all, to what extent can it be confirmed in authentic Shiite and Sunni sources? Secondly, which of them is a symbol of more importance and approval in Islamic sources? This study examines the news, documents and narrations that the author of Rozah al-Shuhada mentions as extraordinary events in order to be able to identify the narrations that have been reported repeatedly and also those narrations that have been narrated with specific purposes The method of collecting data and reviewing credible sources has an approach with a descriptive-analytical approach and the findings of this article show that some of the items in this book can not be verified and assigned to Shiites and are widespread among Sunnis. On the other hand, some of the narrations reported in this book do not appear in historical sources and are among the forgeries that Kashfi has mentioned in his book.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imam Hussein (AS)
  • Ashura
  • the shrine of the martyrs
  • Kashfi
  • extraordinary events
ابن اثیر،  عزالدین. (بی­تا). اسد الغابه، دار الکتاب العربی، بیروت: لبنان.
ابن اعثم، ابو محمد احمد. (1411). الفتوح، بیروت: دارالاضواء.
ابن اعثم، ابو محمد احمد. (1372). الفتوح، ترجمه محمد بن احمد مستوفى هروى، تحقیق غلامرضا طباطبائى مجد، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامى.
ابن جوزی، علی. (1407). زاد المسیر، تحقیق  محمد بن عبد الرحمن عبد الله، قم: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
ابن حمزه طوسی، محمد بن علی. (1412). الثاقب فی المناقب، تحقیق نبیل رضا علوان، قم: مؤسسة أنصاریان للطباعة والنشر.
ابن شهر آشوب. (1376). مناقب آل ابی طالب، تحقیق لجنة من اساتذه النجف الاشرف، نجف: نشر  مطبعة الحیدریه، النجف الاشرف.
ابن طاوس، رضی­الدین. (1380).  لهوف، مترجم ابوالحسن میر ابوطالبى‏، قم: انتشارات دلیل ما.
ابن طاوس، رضی­الدین. (1348). اللهوف على قتلى الطفوف‏، تهران:  انتشارات جهان.
ابن طاوس، رضی­الدین. (1411). الملاحم والفتن، قم: مؤسسة صاحب الأمر.
ابن عبدالبر. (1412). الاستیعاب، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت: دارالجیل.
ابن عدیم، عمر بن أحمد العقیلی الحلبی. (1408). بغیة الطلب فی تاریخ حلب، تحقیق سهیل زکار ، بیروت: مؤسسة البلاغ، بیروت.
ابن عساکر. (1415). تاریخ مدینه دمشق، بیروت: دارالفکر.
ابن عماد حنبلی، عبدالحی. (بی­تا). شذرات الذهب فی أخبار من ذهب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن قتیبه. (بی­تا). المعارف، تحقیق ثروت عکاشه، قاهره: دارالمعارف.
 ابن قولویه، جعفر بن محمد . (1356). کامل الزیارات‏، نجف: دارالمرتضویة.
ابن کثیر، عماد الدین. (1408). البدایه و النهایه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن کثیر، عماد الدین. (1412). تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزیع.
ابی مخنف، لوط بن یحی. (1367).  مقتل­الحسین و مصرع اهل بیته و اصحابه فی کربلا، قم: انتشارات شریف الرضی.
اربلى‏، علی بن عیسی. (1421). کشف­الغمة فی معرفة الأئمة، قم: انتشارات رضی.
بحرانی، عبدالله. (1365). عوالم العلوم، تحقیق مدرسه امام مهدی (ع)، قم: انتشارات امیر.
بحرانی، هاشم. (1414). مدینة معاجز الائمه الاثنی عشر و دلائل الحجج على البشر، قم: انتشارات مؤسسة المعارف الإسلامیة.
بغدادی، عبداللطیف. (1419). التحقیق فی الإمامة و شؤونها، عراق: بی­نا.
بغوی، تفسیر البغوی. (بی­تا). تحقیق خالد عبد الرحمن العک، بیروت: دار المعرفة.
بیرجندی، عبداللطیف. (1384). فضائل و مناقب اهل بیت علیهم السلام، تحقیق علی ربانی گازاری، قم: انتشارات نور گستر.
بیهقی، ابو بکر. (بی­تا). السنن الکبری، بیروت: دارالفکر.
تستری، قاضى نورالله. (1909). احقاق الحق و ازهاق الباطل‏، قم: مکتبة مرعشی.
تنکابنی، محمد بن سلیمان. (بی­تا). اکلیل المصائب فی مطائب الاطایب، ترجمه حسین درگاهی،  قم: ناشر عالمه.
 تهرانی، آقا بزرگ. (بی­تا). الذریعه، بیروت: دار الاضواء.
جزایری، نعمت الله. (1427). ریاض­الأبرار فی مناقب الأئمة الأطهار، بیروت: مؤسسة التاریخ العربى.
جعفریان، رسول. (1386). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران: نشر علم.
جعفریان، رسول. (1374). ملا حسین واعظ کاشفی و کتاب روضة الشهداء، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، مجله آینه پژوهش ، شماره 33، صص23-10.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (بی­تا).  المستدرک، تحقیق یوسف عبدالرحمن المرعشلی، بی­جا: بی­نا. حلی، ابن نما. (1416). ذوب النضار، تحقیق فارس حسون کریم، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
خرسان، محمد مهدی. (1427). المحسن السبط مولود أم سقط، قم: نشر دلیل ما.
خوارزمی، موفق بن احمد. (1423). مقتل الحسین، قم: انتشارات انوار الهدی.
خواند میر، غیاث­الدین بن همام الدین. (1380). تاریخ حبیب­السیر. تهران: انتشارات خیام‏.
دعبل خزائی،  ابو علی. (1417). دیوان دعبل الخزاعی، تحقیق ضیاء حسین الاعلمی، بیروت:  مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
دینوری، ابو حنیفه احمد بن داوود . (1960). اخبار الطوال، قم: دار احیاء الکتب العربی.
ذهبی، شمس­الدین. (1407). تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبد الله تدمُری، بیروت: دار الکتاب العربی.
ذهبی، شمس­الدین. (1413). سیر اعلام النبلاء، تحقیق حسین الاسد، بیروت: موسسه الرساله.
راوندی، قطب­الدین. (1409). الخرائج و الجرایح، قم: مؤسسه الامام مهدی (ع).
زرندی شافعی. (بی­تا). معارج الوصول إلى معرفة فضل آل الرسول، تحقیق ماجد بن أحمد العطیة ، بی­جا: بی­نا.
زمخشری، محمود بن عمر. (1412). ربیع­الأبرار ونصوص الأخبار، تحقیق عبد الأمیر مهنا، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
سپهر، محمدتقی بن محمدعلی. (1427). ناسخ التواریخ (حیاة الإمام سید الشهداء الحسین( ع)، قم: نشر مَدیَن.
سیوطی، جلال­الدین. (بی­تا).  دُرّ المنثور، بیروت: دارالمعرفه ، بیروت.
شافعی، ابراهیم بن سعدالدین. (1400). فرائد السمطین فی فضائل المرتضى و البتول و السبطین و الأئمة من ذریتهم علیهم السلام‏ ، بیروت: مؤسسة المحمود.
شامی، جمال الدین یوسف. (1420). الدر النظیم فی مناقب الائمه، قم: انتشارات جامعه مدرسین‏.
شبلنجی، مؤمن بن حسن. (بی­تا). نور الأبصار فی مناقب آل بیت النبی المختار صلى الله علیه و آله و سلم‏ ، قم: انتشارات رضی.
طباطبایی میرجهانی، محمد حسن. (بی­تا). کتاب البکاء للحسین علیه السلام، تحقیق حامد فدوی اردستانی، قم:  ناشر نسیم کوثر.
طبری، ابن جریر. (1415).  جامع البیان، تحقیق خلیل المیس، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر والتوزیع.
طبری، ابن جریر. (بی­تا). تاریخ الرسل و الملوک. بیروت: مؤسسه الاعلمی.
طبری، احمد بن عبد الله. (1356). ذخائر العقبى، قاهره: مکتبة القدسی.
طریحی، فخرالدین. (1428). المنتخب الطریحی، بیروت: لبنان.
طوسی،  محمد بن حسن. (1365). تهذیب الأحکام، تهران: دارلکتب الإسلامیة.
عسقلانی، ابن حجر. (1404).  تهذیب التهذیب، بیروت: دارالفکر.
فتال نیشابوری، محمد بن حسن. (بی­تا). روضه الواعظین، قم: منشورات شریف الرضی.
قاضی طباطبایی، محمدعلی. (1385). تحقیق دربارۀ اولین اربعین حضرت سید الشهداء، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قمی، عباس. (1421).  نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم و یلیه نفثة المصدور فیما یتجدد به حزن العاشور ، نجف: المکتبة الحیدریة.
قمی، عباس. (1381). نفس المهموم، ترجمه ابوالحسن شعرانی (دمع السجوم )، قم: هجرت‏.
قمی، محمد بن الحسن. (1381). العقد النضید والدر الفرید، تحقیق علی أوسط الناطقی، قم: دار الحدیث للطباعة والنشر.
قندوزی، سلیمان بن ابراهیم. (1422). ینابیع المودة لذو القربى‏، قم: انتشارات اسوه.
کاشفی سبزواری، حسین. (1382). روضة الشهداء. قم:  انتشارات نوید اسلام.
کرکی حائری ، محمد. (1418). تسلیة المجالس و زینة المجالس‏، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
کورانی عاملی، علی. (1427). جواهر التاریخ، قم: نشر دار الهدی.
مجلسی، محمد باقر. (1382). جلاء العیون‏، قم: انتشارات سرور.
مجلسی، محمد باقر. (1403). بحار الانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
مسعودی،  على بن حسین. (1426). إثبات الوصیة للإمام على بن أبى طالب‏، قم:  ناشر انصاریان‏.
مطهری، مرتضی. (1390). حماسه حسینی، تهران: انتشارات صدرا.
مظفریان، ولی‌الله. (1375). فرهنگ نام‌های گیاهان ایران، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
مفید، محمد بن محمدبن نعمان. (1414).  الاختصاص، علی أکبر الغفاری، بیروت: دارالمفید للطباعة والنشر والتوزیع.
مفید، محمد بن محمدبن نعمان. (1414). الإرشاد، بیروت: دارالمفید للطباعة و النشر و التوزیع
مقرم، عبدالرزاق. (1426). مقتل الحسین علیه السلام، بیروت: مؤسسة الخرسان للمطبوعات‏.
مقریزی، تقی­الدین. (1420). امتاع الاسماع، تحقیق محمد عبد الحمید النمیسی، منشورات محمد علی بیضون ، بیروت: دارالکتب العلمیة.
مناوی، زین­الدین محمد. (1415). فیض­القدیر شرح الجامع الصغیر، تحقیق  تصحیح أحمد عبد السلام،  بیرت: دارالکتب العلمیة.
هیثمی،  احمد. (1408). مجمع الزوائد. بیروت: دارالکتب العلمیة.
هیثمی الملکی، احمد بن حجر. (1385). الصواعق المحرقه فی الرد على اهل البدع والزندقة، بیروت: مکتبة القاهره لصاحبها علی یوسف سلیمان.