بررسی مولفه های زیبایی شناسی آثار هنر اسلامی بر اساس نظرات عرفانی ملا محسن فیض کاشانی و آبراهام مَزلو

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زاهدان

2 استادیاردانشگاه آزاد اسلامی ، واحد زاهدان، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زاهدان، ایران

10.22034/ias.2019.101559

چکیده

یکی از تغییرات بنیادین که در دو دهۀ اخیر در بررسی و تحلیل آثار هنری به ویژه شعر به وجود آمده، بهره­گیری از دستاوردهای دانش روان­شناسی است. در میان نحله­های متعدد این دانش، مکتب روانشناسی انسان­گرایانه اهمیت ویژه­ای دارد؛ زیرا به توصیف مؤلفه­های مثبت انسانی می­پردازد و الگویی برتر از نوع بشر و توانایی­های او ارائه می­دهد. در واقع، انسان‌گرایی، انسان و خودآگاهی را در مرکز توجه می‌داند و باور دارد که اشخاص حق آزادی، خودشکوفایی و رفتار اخلاقی دارند. در این میان، آبراهام مزلو که سرشناس­ترین شخصیت مکتب انسان­گرایی است، با نظریۀ خودشکوفایی تحولی ژرف در این گرایش به وجود آورد. تجربۀ اوج یا عرفانی، یکی از مؤلفه­های پانزده­گانۀ نظریۀ اوست که نمود آن در آثار ادبی ایی که بن­مایه­ای عرفانی دارند، به روشنی دیده می­شود. خوانش متون ادبی با عنایت به مؤلفۀ تجربۀ اوج، بخش­های پنهان سطح فکری مؤلفان آثار را آشکار می­کند و به جنبه­های مغفول­ماندۀ آن می­پردازد. ملامحسن فیض کاشانی یکی از شخصیت­های ادبی-عرفانی برجسته در گسترۀ ادب فارسی است که در آثار خود به ویژه دیوان اشعار به انسان و نیازهای او توجه شایانی نشان داده است. بازخوانی دیدگاه­های او بر اساس نظریۀ مزلو، در پی بردن به الگوی انسانی مورد نظر فیض کاشانی مؤثر است. نتایج تحقیق حاضر که با روش توصیفی-تحلیلی نگارش شده است، نشان می­دهد که شاخصه­هایی چون: «گشوده­شدن افق نامحدود در برابر دیدگان»، «وجد و حیرت شدید و احساسی فرامکانی و فرازمانی»، «احساس یکپارچگی و بی­خویشتنی» و «گرایش به شعر، عرفان و مذهب»، در آزمودنی­های مزلو و تجربه­های تبیین­شده از سوی فیض کاشانی مشابه بوده است. همچنین، تجلی این شاخصه ها در هنر اسلامی نمود بارزی یافته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Aesthetic Components of Islamic Art Based on the Mystical Views of Mullah Mohsen Feiz Kashani and Abraham Maslow

نویسندگان [English]

  • Gholamhossein Khammar 1
  • Habib Jadidolislami 2
  • Mustafa Salari 3
1 Ph.D. Student of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Zahedan Branch;
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Zahedan Branch;
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Zahedan Branch, Iran;
چکیده [English]

One of the fundamental changes that have taken place in the last two decades in the study and analysis of artworks, especially poetry, is the utilization of psychological knowledge gains. Among the many facets of this knowledge, the school of humanistic psychology is of particular importance because it describes positive human components and provides a superior model of humankind and its abilities. In fact, humanism sees humanity and self-awareness at the center and believes that individuals have the right to liberty, self-actualization, and moral behavior. In the meantime, Abraham Maslow, the most prominent figure in the school of humanism, made a profound change in this tendency with the theory of self-actualization. The mystical or spiritual experience is one of the fifteen components of his theory that are clearly seen in literary works that have such foundations. Reading the literary texts with regard to the component of peak experience reveals the hidden parts of the authors' intellectual level of work and deals with its neglected aspects. Mullah Moshsen Feiz Kashani is one of the prominent literary-mystical figures in Persian literature who has shown great interest in his works, especially the Divan of Poems to man and his needs. Reinterpreting his views based on Maslow's theory is effective in understanding the human model of Feiz Kashani. The results of the present study, written by a descriptive-analytical method, display such indicators as "unlimited horizons opening to the eyes", "intense ecstasy, transcendental and emotional astonishment", "sense of integrity and the unspeakable" and "tendency to poetry, mysticism and religion "have been similar in Maslow's subjects and the experiences explained by Feiz Kashani. Also, the manifestation of these characteristics in Islamic art has become prominent.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mullah Mohsen Feiz Kashani
  • Maslow
  • Humanism
  • Aesthetics
  • Islamic art
  • poetry