تحلیل، گونه‌‌‌شناسی و تاریخ‌‌گذاری گچ‌بُری‌‌های کاخ کوه‌‌خواجه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دوران تاریخی. دانشگاه مازندران

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه مازندران

10.22034/ias.2019.101789

چکیده

«کوه اوشیدا» (کوه‌خواجه) در دشت سیستان، به‌دلیل موقعیت استراتژیک و منحصر‌‌به‌فردی که دارد، از دیرباز تا به امروز، به‌صورت متناوب مورد استفاده قرار گرفته است. در دامنۀ جنوب‌شرقی این کوه، آثارِ قلعه‌ای مشاهده می‌شود که پس از ورود و استیلای مسلمانان بر منطقه، به «قلعۀ کافران» شهرت پیدا کرده است. بر‌اساس کرونولوژی نسبی انجام‌‌شده بر‌روی نمونه‌های سفالین دو دورۀ استقراری در این قلعه مشخص شد، دورۀ نخست از سدۀ سوم قبل میلاد تا پایان دورۀ ساسانی را در‌بر می‌گیرد و دورۀ دوم مربوط ‌به سدۀ ششم تا هشتم هجری قمری است.
در پژوهش پیشِ‌رو که از نوع تحقیقات توصیفی-تحلیلی است، وضعیت گچ‌بُری‌های کاخ کوه‌خواجه، که از­لحاظ شکل به سه گروه مدوّر، مربع و کنگره‌‌دار تقسیم می‌‌شوند. بر‌اساس گزارش‌های باستان‌شناسی مورد بررسی قرار گرفتند. یک تاریخ متقّن و مورد‌قبول، برای این گچ‌بُری‌‌ها وجود ندارد و از سوی دیگر مطالعۀ تطبیقی جامعی نیز پیرامون آن‌ها صورت نگرفته است؛ علاوه ‌بر مطالعۀ معماری، بیش‌از صدها گچ‌بُری از محوطه‌‌های مختلفِ دوران تاریخی، مورد مشاهده، بررسی و مقایسۀ گونه‌شناختی قرار گرفتند و مشخص شد که این گچ‌بُری‌‌ها شباهت بسیار زیادی به گچ‌بُری‌‌های محوطه‌‌های ساسانی بیشاپور، حاجی‌آباد و کیش دارند. نکتۀ دیگری که باید بدان توجه شود، الحاقی‌بودن رواق‌‌های بخش شمالی حیاط است که گچ‌بُری‌‌های کاخ کوه‌‌‌خواجه بر‌روی آن‌ها قرار گرفته که مطمئناً در دورۀ دوم ساخت‌و‌ساز در کاخ کوه‌خواجه، به بنا اضافه شده‌اند؛ این موضوع گواه و شاهدی محکم بر ساسانی‌بودن این گچ‌بُری‌هاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis, Typology, and Chronology of Stuccos in the Palace of Kuh-e Khwajeh

نویسندگان [English]

  • Zahir Waqs Abbasi 1
  • Reza Mehr Afrin 2
  • Seyed Rasoul Mousavi Haji 2
1 PhD student of archeology in the historical era. University of Mazandaran
2 Associate Professor of Archeology, Faculty of Art and Architecture, Mazandaran University
چکیده [English]

"Oshida Mountain" (Mount Khajeh) has been used intermittently in the Sistan Plain because of its unique strategic position. In the southeastern slope of the mountain, there is a fortress trace that became known as the "Castle of the Disbelievers" after the arrival and conquest of the region. Based on the relative chronology of the pottery specimens of the two settlements in this castle, the first period dates from the third century BC to the end of the Sasanian period, and the second period is from the sixth to the eighth century AH.
In the present study that follows a descriptive-analytical type of research, the stucco casts of the Khajeh Mountain Palace, which are divided into three groups: circular, square and congressional are investigated on the basis of archaeological reports. There is no plausible history for these stucco designs and no comprehensive comparative study has been carried out; in addition to architectural studies, more than hundreds of stucco art from various historical sites have been observed, identified and compared. These artworks were found to be very similar to the plaster castings of Bishapour of the Sassanid era, Hajiabad and Kish. Another point to note is the addition of porches on the north side of the courtyard on which the Khajeh Palace stucco designs are mounted and they were certainly added during the second phase of construction and this embarks the fact that they were added during the Sassanid era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Oshida (Mount Khajeh)
  • the Khajeh Mountain Palace
  • Stucco designs
  • Typology
  • Dating
  • Sassanid Period