بررسی رتوریک و زیباشناسی آوایی در غزلی از مولانا و انعکاس آن در قالی صفوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، واحد ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ساوه، ایران.

2 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه

10.22034/ias.2019.101954

چکیده

رتوریک را مترجمان اغلب به بلاغت، معانی و بیان، خطابه و سخنوری ترجمه کرده‌اند. یونانیان فن خطابه را «رتوریکا» و خطیب را «Rhetor»، می‌نامیدند. همان‌گونه که زیباییِ حاصل از یک معماری، مجموعۀ زیبایی بخش‌های گوناگون آن است، زیبایی و رتوریک شعر هم حاصل زیبایی واحدهای ساختاری آن از جمله توجه به ساختار آوایی و استفاده از فنون و روش‌هایی است که تأثیرات زیبایی‌شناختی آوای کلام را برجسته‌تر و بیشتر می‌سازد. در غزلیّات مولانا چنان آفرینش‌های شاعرانه و پردازش‌های هنرمندانه و ظرایف گوناگون هنری دیده می‌شود که چیرگی مولانا را هم در بیان مفاهیم و هم در به کارگیری زبان به‌خوبی نشان می‌دهد؛ تسلط مولانا بر زبان سهم به‌سزایی در هنرمندی و خلاقیت ادبی او دارد.  مولانا به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین شاعران و عارفان ایرانی از عوامل و عناصر آوایی زبان در جهت موسیقایی ساختن کلام خود و در نتیجه تأثیر بیشتر آن بر مخاطب، بسیار هنرمندانه بهره برده است، وی با شناخت ظرفیت‌های زبانی به‌ویژه در حوزۀ آواشناسی ضمن خلق تصاویر و تناسب موسیقیایی به انتقال مفاهیم به‌خوبی توجه کرده است. تا جایی که می­توان مشخصۀ بارز شعر او را، گزینش و انتخاب عناصر صوری مناسب در جهت القای معنای شعری، دانست؛ به‌گونه‌ای که غزل او نه تنها ابزاری مناسب و کارآمد برای انتقال مفاهیم والا در اندیشۀ عرفانی اوست، بلکه محملی زیبا و موسیقیایی برای تحت‌تأثیر قرار دادن احساسات و عواطف زیبایی‌پسند مخاطب است. نتایج این پژوهش که به شیوۀ کتابخانه‌ای و براساس روش توصیفی- تحلیلی صورت پذیرفته است، حاکی از آن است که مولانا خوشه‌های آوایی را در تمام سطوح واجی، واژگانی و نحوی به‌صورت مناسب و به‌جا به کار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Rhetoric and Phonetic Aesthetics in Rumi’s Sonnet

نویسندگان [English]

  • Kobra Mirkamali 1
  • Mohammad Farokhzad 2
  • Reza Heydari Nouri 2
1 Corresponding Author.Department of Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Saveh Branch, Iran
2 Assistant Professor, Islamic Azad University, Saveh Branch
چکیده [English]

Translators often translate rhetoric as rumor, semantics, sermon, or eloquence.  Romans called oratory and orator as rhetorica and rhetor respectively. As the beauty of an architecture is the product of the exquisiteness of its different parts, rhetoric and aesthetic aspects of poetry is also the result of the aesthetics of its structural units, including the attention to the phonetic structure and the use of techniques and methods that enhance the aesthetic effects of the vocal of speech more and more. Jalal ad-Din Muhammad Rumi (Mawlana)’s skill in expressing concepts and using language is shown in his sonnets by utilizing poetic creations and artistic processing as well as various figures of speech. The mastery of Mawlana on language has a great contribution to his artistic personality and literary creativeness. As one of the most prominent Iranian poets and mystics in Iran, Rumi has skillfully used the phonological elements of the language to musically create his own words and, as a result, has had a greater impact on the addressee. By using his knowledge of language capacities especially in the field of phonology, he has not only made music and formed pictures but also has paid special courtesy to transfer the necessary concepts to the addressee. Hence, Mawlana’s prominent and distinguishing feature in this field is his selection of appropriate formal elements in order to induce his poetic meanings in a way that his sonnets are not only regarded as a suitable tool to transfer the supreme concepts of his mystic thought, but also as a kind of musical tool to impress the aesthetic emotions of the addressee. Results of this research, which are based on a bibliographic and descriptive-analytical method, show that Rumi has used phonetic clusters at all phonological, lexical and syntactical levels appropriately.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rhetoric
  • Aesthetics
  • sonnets
  • Rumi
  • Phonetic Structure
  • Safavid Carpet