نمادها و نقش مایه های کهن الگویی اسطوره های مذهبی در اشعار سیاوش کسرایی و سیمین بهبهانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تخصّصی زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه مازندران

2 دانشیار و عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه مازندران.

10.22034/ias.2020.104191

چکیده

چکیده
کهن­الگوها یکی از بخش‌های مهم دانش اسطوره­شناسی است که مطالعۀ آن­ها زمینۀ واکاویِ اشتراکات ذهن بشر در تمامی‏ اعصار را ممکن ‌می­سازد و با بررسی این کهن­الگوها می‌توان بین خودآگاه و ناخودآگاه ذهن بشر که آبشخور اسطوره‌هاست، ارتباط برقرار کرد. آنیما کهن‌الگویی بسیار مشهور در ادبیات فارسی است که ابتدا توسط روان‌شناسانی چون یونگ مطرح شد. کهن‌الگوی آنیما نیمۀ زنانه در وجود مردان است. این کهن‌الگو تحت تأثیر حضور مادر و پدر در وجود هر شخص شکل می‌گیرد و تحت شرایط اجتماع و زندگی هر شخص می‌تواند دچار تغییر و تحول شود. این تصویر بارها توسط پژوهشگران در اشعار شاعران مختلف بررسی شده است. هوشنگ ابتهاج (ه. الف. سایه) و سیاوش کسرایی از شاعران معاصری به­ شمار می­آیند که کهن­الگوها در شعرشان مجال بروز و ظهور فراوان یافته ­است و یکی از دلایل اقبال عمومی به شعر آن­ها استفادۀ فراوان از موتیف‌ها، تصاویر و واژگانی­ است که در حافظه‏ی قومی مردم وجود دارد. زن از وابسته­های جدایی­ناپذیر شعر فارسی‌ست که در ادوار مختلف از آن سخن گفته شده است و گاه در مقاطعی، به ­تنهایی سنگ‌ بنایِ شعر فارسی گشته ­است؛ از این رو بررسی کهن­الگوی آنیما در اشعار ابتهاج و کسرایی می­تواند به نقد و تحلیل افکار این دو شاعر کمک شایانی بکند. در این پژوهش که به شیوه توصیفی‌ـ‌‌تحلیلی صورت گرفته است، روش تحلیل داده‌ها کیفی است و برای استدلال نیز از روش استدلال استقرایی (از جزء به کل) استفاده شده‏ است. نتایج پژوهش در بردارندۀ این مطلب است که در اندیشۀ شعری ابتهاج و کسرایی، به­دلیل ویژگی‌های خاصِّ زمانی و اجتماعی روزگارشان، این کهن­الگو اشکال گوناگونی به ­خود گرفته ­است که قوام آن در دو هیئت کلّی آنیمای خیالی/ انتزاعی و عشق به طبیعت، بازنمودی از این تصویرگری­های رمزآلوده است.
 
اهداف پژوهش:

بررسی نقش ویژۀ کهن‌الگوی آنیما (زن و معشوق) برمبنای اندیشه‌های روان‌شناختی.
پرداختن به اندیشۀ ورایِ افکار شعری ابتهاج و کسرایی و بررسی کهن‌الگوی «آنیما» (روان زنانۀ مردان) و اشکال مختلف بروز و ظهور آن در کلام این دو شاعر.

سوالات پژوهش:

چگونه می‌توان بین مبحث کهن‌الگوی آنیما با مباحث روان‌شناسی ارتباطی هماهنگ ایجاد کرد؟
کهن‌الگوی «آنیما» (روان زنانۀ مردان) به چه شیوه‌ایی در افکار شعری ابتهاج و کسرایی بروز و ظهور یافته است؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Symbolic Motifs of Religious Mythologies Based on Psychological Thoughts in Poetry by Siavash Kasare and Simin Behbahani

نویسندگان [English]

  • Arab Khazaeli 1
  • Masoud Rouhani 2
  • Ahmad Qanipur 2
1 PhD student of Persian literature, Mazandaran University
2 Associate Professor of Persian literature, Mazandaran University
چکیده [English]

Abstract
Archetypes are one of the significant sections of mythological knowledge in which studying such features permits the analysis of the commonalities of the human mind in all ages; hence, by examining such archives, one can distinguish between the conscious and the unconscious mind, the essence of mythology. Anima is a famous archetype in Persian literature first introduced by psychologists like Jung. The ancient pattern of anima is semi-feminine in the presence of men. This archetype is shaped by the presence of the mother and father in every person's existence, and can evolve under the circumstances of one's life and society. This image has been repeatedly depicted by scholars in the poetry of various poets. Houshang Ebtehaj (H.F. Sayeh) and Siavash Kasraie are considered among contemporary poets in which archetypes have manifested in their poetry. The increase in public reputation in their literary works is due to the great deal of use of motifs, images, and words existing in people's ethnic memory. Since the role of a woman is an inseparable affiliate of Persian poetry which has been mentioned in various eras and at times has been the cornerstone of Persian poetry single-handedly, studying Anima's archetypes in the poems of Ebtehaj and Kasraie can aid to critique and analyze the thoughts and views of the two stated poets. In this descriptive-analytical study, data analysis method is qualitative and inductive reasoning method (from component to total) is used for reasoning. The results of this study suggest that due to the specific temporal and social characteristics of the poems of Ebtehaj and Kasraie, these archetypes take on various forms including significant features such as Anima of abstract/ imaginary and admiration towards nature which are reflections of these mysterious illustrations.
Research aims:
1. Investigating the distinctive role of the Anima archetype (woman and lover) based on psychological thoughts.
2. To think beyond the ideas of the poetry of Ebtehaj and Kasraie to study the archetype of "Anima" (the feminine psyche of men) and its various forms of appearance and presence in the words of these two poets.
Research questions:
1. How can one harmonize the ancient discourse of the Anima model with the topics of psychology?
2. In what way has the “Anima” (feminine psyche of men) archetype manifested in the poetic thoughts of Ebtehaj and Kasraie?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: psychology؛ symbols؛ motifs
  • Simin Behbahani؛ Siavash Kasraie