مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی نکات اشتراک و افتراق دو نگاره به قلم سلطان محمد و صادقی بیک افشار در دوره صفویه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
افسانه رجائیان 1
اکبر نیکان پور 2
مصطفی ندرلو 3
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد هنر، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران.
2 دکتری تخصصی، استادیار دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر تهران، پردیس فارابی، تهران، ایران.
3 دکتری تخصصی، استادیار، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایران.
10.22034/ias.2020.248963.1378
چکیده
هنر نگارگری از آغاز سلسله صفوی با اصول و قراردادهای حاکم، توسط نگارگران زبده به اوج شکوه و تکامل رسیده است. از آثار شاخص پدیدآمده در این عصر می‌توان به شاهکار شگفت‌انگیز شاهنامه ‌طهماسبی به مدیریت سلطان‌محمد نقاش پایه‌گذار مکتب دوم تبریز اشاره کرد. صادقی‌بیک افشار ازجمله نگارگران پیشرو در شکل‌گیری مکتب قزوین بوده است که آثار نو و شگرفی را در هنر نگارگری به‌یادگار گذاشته است. وی خالق نسخه دست‌نویس مصور شخصی خود، به‌نام انوار سهیلی صادقی می‌باشد. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. در این پژوهش به بررسی نقاط اشتراک و دو نگاره پرداخته شده است. نتایج حاصل از مقایسه تطبیقی نگاره ـکشتن هوشنگ دیو سیاه را» به قلم سلطان‌محمد و نگاره «زاهد و گاو نذری‌اش» از صادقی‌بیک افشار، ما را به دو جریان سیاسی و اجتماعی متفاوت متصل می‌کند. که روند شکل‌گیری عناصر و ترکیب‌بندی در نگاره‌ها را متحول کرده است. تفاوت‌های بارز نگاره کتاب شاهنامه‌طهماسبی با انوار سهیلی صادقی در بینش اسلامی حامیان اثر و نوع سلیقه حاکم بر یک نسخه سفارشی درباری و یک نسخه دست‌نویس شخصی بوده است، لیکن نقطۀ اشتراک اصلی نیز در نیروی جسارت و بازنمایی دو نگارگر می‌باشد. در هر دو نگاره بازتاب جلوه‌هایی نو، دیونگاری و خلق تصاویر مرتبط به انسان‌ها و داشتن دغدغه‌های آنان با پرداختن به مردم‌واری و واقع‌گرایی پیرامونشان عنوان شده است.
اهداف پژوهش:

بررسی نکات اشتراک دو نگاره به قلم سلطان‌محمد و صادقی‌بیک افشار.
بررسی نکات افتراق دو نگاره به قلم سلطان‌محمد و صادقی‌بیک افشار.

سؤالات پژوهش:

نگاره‌های سلطان‌محمد و صادقی‌بیک افشار دورۀ صفویه دارای چه نقاط اشتراکی است؟
نگاره‌های سلطان‌محمد و صادقی‌بیک افشار دورۀ صفویه دارای چه نقاط افتراقی است؟
کلیدواژه‌ها
مطالعه تطبیقی
شاهنامه طهماسبی
انوار سهیلی
مکتب تبریز
مکتب قزوین

عنوان مقاله English

Investigating the Differences and Similarities between the Two Paintings by Sultan Mohammad and Sadeghi Beik Afshar in the Safavid Period

نویسندگان English

Afsaneh Rajaeian 1
Akbar Nikanpour 2
Mostafa Naderloo 3
1 MA in Art, Tehran University of Arts, Tehran, Iran.
2 PhD, Assistant Professor, Faculty of Visual Arts, Tehran University of Art, Farabi Campus, Tehran, Iran.
3 PhD, Assistant Professor, Faculty of Visual Arts, Tehran University of Art, Tehran, Iran.
چکیده English

From the beginning of the Safavid dynasty, the art of painting has reached the peak of glory and evolution by the best painters with the governing principles and conventions. The interest of kings in Ferdowsi's mythical and epic poems to cultivate the spirit of heroism in the people along with maintaining the Islamic school, has led to the creation of Shahnameh writing in this period. One of the significant works created during this period is the amazing masterpiece of Shahnameh of Shah Tahmasp under the management of Sultan Mohammad Naghash. Sadeghi Beik Afshar is one of the leading painters in the formation of Qazvin school. After different consideration of the two paintings, the reasons for their commonalities and differences have been discussed, and the results of a comparative comparison of the painting “Houshang Killing the Black Demon” by Sultan Mohammad and the painting “The ascetic, the thief and the demon” by Sadeghi Beik Afshar, It connects us to two different political and social currents. The obvious differences between the painting of Shahnameh Tahmasebi and Soheili’s Anvar Sadeghi in the Islamic view have been the supporters of the work and the type of taste that governs a custom court copy and a personal manuscript, but the main common denominator is in the power of courage and representation of two painters. In both paintings, the reflection of new manifestations, demonography and the creation of images related to human beings and their concerns are addressed by addressing the populism and realism around them.

کلیدواژه‌ها English

Comparative Study
Tahmasabi's Shahnameh
Anwar Sohaili
Tabriz school
Qazvin School
آژند، یعقوب. (1394). مکتب نگارگری تبریز و «قزوین-مشهد». تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».
 آفرین، فریده. (1389). «تحلیل واقع‌گرایی در نگارگری ایرانی از دوره تیموری تا قاجار». دو فصلنامه علمی و پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، دوره 7، شماره 12، 22-1.
پاکباز، رویین. (1384). نقاشی ایران: از دیرباز تا امروز. تهران: زرین و سیمین.
تابعی، محمدرضا. (1398). بررسی تطبیقی عناصر شیعی در نگاره‌های معراج مربوط به آثار احمد موسی، میرحیدر، فرهاد و سلطان محمد. همایش ملی خوشنویسی و نگارگری. ایران، اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان.
 تاکی، شادی؛ حاجی اسماعیلی، هانیه. (1394). مطالعۀ تطبیقی دو نگاره از مکاتب تبریز و مشهد دورۀ صفوی. همایش ملی نقش خراسان در شکوفایی هنر اسلامی. ایران، مشهد: مؤسسه آموزش عالی فردوس.
تقاء، احمدرضا. (1389). نقاشی ایرانی نسخه نگاره‌های عهد صفوی. تهران: فرهنگستان هنر، نشر آثار هنری متن.
رضایی، فاطمه؛ حیدری، مرتضی. (1396). «بررسی تطبیقی نگاره‌های شاهنامه طهماسبی صفویان و اکبرنامه گورکانیان از دید نشانه‌شناسی». فصلنامه علمی - پژوهشی نگره، ش44، 145-131.
رفیعی، مهتاب؛ بشروتنی، هستی و حسینی، پریناز. (1387). گزیده تاریخ هنر ایران. تهران: چارسوی هنر.
صدری، مینا؛ ضرغام، ادهم و قاسم‌نژاد، مرجان. (1398). نگاره‌های پندآموز، نگاره‌های انوارسهیلی صادقی‌بیک افشار، تهران: انتشارات آروَن.
عبداللهی، سوری. (1398). «بررسی تطبیقی پیکر زنان در آثار جنید و بهزاد. نخستین کنفرانس ملی علوم انسانی و توسعه». شیراز: دانشگاه پیام نور استان فارس.
گرابر، اولک. (1384). مروری بر نگارگری ایرانی. تهران: فرهنگستان هنر.
میرزاخانی، رضا؛ رستمی، مصطفی. (1394). «مقایسه تطبیقی دو نگاره در دوره صفوی با تأکید بر تأثیر حاکمان بر مجموعه‌ها». اولین همایش بین‌المللی نوآوری و تحقیق در هنر و علوم انسانی. ترکیه، استانبول: مؤسسه سفیران فرهنگی مبین.
میرمحمودی، فاطمه. (1397). «مطالعه تطبیقی پیرامون نگاره‌های آیینی با موضوع جشن در نگاره‌های عصر صفوی». همایش ملی جلوه‌های هنر اسلامی در فرهنگ، علوم و اسناد. گیلان.
نصری، امیر. (1385). «نقاشی ایرانی به روایت صادقی‌بیک ‌افشار». مجله زبان و ادب، 10(27)، 76-91.
یوسفی، حسن. (1398). «سبک هنری صادقی‌بیک افشار و تحولی در مکتب نقاشی قزوین». همایش ملی خوشنویسی و نگارگری. اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان.
Abbas Zadeh, F., & Akbari, M. (2015). Considering Light and Dark Concepts in Shahnameh. International Journal of Humanities and Cultural Studies, 1523-1531.
Afzal Tusi, E.-A.-S., & Moravej, E. (2016). A Review on Seventh Labor Portrait in Three Shahnameh: Ilkhanate, Baysonqor, Tahamasbi. International Journal of Humanities and Cultural Studies, 3(2), 1763-1777.
aghakhanmusum. (2020, 8 20). Retrieved from www.aghakhanmusum.org
Ahmadian, S., Mehdipour, P., & Ahmadi Dehrashid, K. (2016). THE ANALYSIS OF COLOURS USED IN THE TAHMASBI SHAHNAMEH FOR THE SECOND PERIOD OF TABRIZ SCHOOL. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 2735-2745. doi:10.7456/1060NVSE/078
Farokh Far, F., & Pourjafar, M. (2008`). The Comparative Study Between Two Tabriz and Mughal- School Paintings in 16 Century. HONAR-HA-YE-ZIBA, 1(35), 115-124.
Hoseini, S., & Sepasi, Z. (2018). A Comparative Study of Safavid Fabric Designs with Miniatures in School of Second Tabriz. Journal of History Culture and Art Research, 7(5), 274-290.
Nazarnia, A., & Torabi, Z. (2015). The Impact of the Physical Elements of Persian Garden on the Persian Painting: A Selection of Tabriz’s Second School Paintings as the Case Study. Current World Environment, 10(1), 979-989. doi:http://dx.doi.org/10.12944/CWE.10.Special-Issue1.117
Noori, Z., & Mahmoodabadi, M. (2020). The Effect of Safavid Painting on Reconstruction of Iranian Mythological Stories Tahmures Divband as narrated by Tahmasbi Shahnameh. Journal of Iranian Studies, 18(36).
Pakzad, Z. (2017). Color Structure in the Persian Painting. Review of European Studies, 9(1).