تبیین حقوق عناصر زیست محیطی و انعکاس آن در تصاویر طبیعت شاهنامه شاه طهماسبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا حقوق عمومی، گروه حقوق، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.

2 دانشیار گروه حقوق دانشگاه پیام نور مرکز، تهران، ایران

3 استادیار گروه حقوق، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان ایران

10.22034/ias.2020.248703.1352

چکیده

طبیعت و محیط زیست در ادیان و آیین‌های گوناگون بشر به دلیل اهمیت حیاتی و جایگاه قدسی آن، همواره مورد تقدیس بوده است. در دوره معاصر و با ظهور تجدد، ابداعات و فناوری‌های بی‌پایان آن، شاهد چالش عظیم بحران محیط زیست هستیم. به همین خاطر، ادیان و آیین‌های مختلف، به طرق گوناگون درصدد بازیابی طبیعت و برقراری نظم طبیعی بوده‌اند. به دلیل اهمیت تصاویر طبیعت و نیروهای آن در تفکر شاه طهماسبی، یکی از نقش‌مایه‌های کهن ایرانی درخت زندگی است. این نقش همراه با سیر تفکر انسانی از تمدنی به تمدن دیگر انتقال یافته است. در هنر ایران آثار تصاویر طبیعت شاید فراگیرترین اسناد و مدارک هنری ایران و همچنین جزء کهن‌ترین و اصیل‌ترین آثار هنر اسلامی باشند. حق بر محیط‌زیست سالم، یکی از حقوق بنیادین بشر در دنیای امروز است که حساسیت و توجه به آن به علت پیشرفت علم و فناوری از رشد بی­رویه صنایع و فعالیت­های توسعه­ای کنترل‌نشده، افزایش جمعیت کره­ی زمین و تغییر الگوی مصرف در جهان نشأت گرفته است، تاآنجاکه حفاظت از آن یکی از مهم‌ترین مسائل اواخر قرن بیستم به‌شمار می‌آید. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از این است که حفظ محیط زیست به عنوان یک حق بشری در آموزه­های اسلامی و حقوق بشری به کررات دیده شده و تحقق این حق یک مسؤلیت جمعی در قالب مسؤلیت حقوقی برای حفظ آن ایجاد می­کند، لذا محیط­زیست حق دارد که از آن بهره­برداری شود و حق دارد که از آن سوء‌استفاده نشود، چراکه کل کائنات در خدمت انسان و برای انسان است.
اهداف پژوهش:
1.شناخت حقوق عناصر زیست‌محیطی و حقوق انسان بر طبیعت.
2.بررسی عناصر زیست‌محیطی در تصاویر شاهنامه شاه طهماسبی.
سؤالات پژوهش:
1.رابطۀ حقوق عناصر زیست‌محیطی بر انسان و حقوق انسان بر طبیعت چگونه است؟
2.عناصر زیست‌محیطی چه جایگاهی در تصاویر شاهنامه شاه طهماسبی دارند؟
اهداف پژوهش:
1.شناخت حقوق عناصر زیست‌محیطی و حقوق انسان بر طبیعت.
2.بررسی عناصر زیست‌محیطی در تصاویر شاهنامه شاه طهماسبی.
سؤالات پژوهش:
1.رابطۀ حقوق عناصر زیست‌محیطی بر انسان و حقوق انسان بر طبیعت چگونه است؟
2.عناصر زیست‌محیطی چه جایگاهی در تصاویر شاهنامه شاه طهماسبی دارند؟

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the rights of environmental elements and its reflection in nature images of Shah Tahmasebi Shahnameh

نویسندگان [English]

  • Eefan Mirbalochzahi 1
  • Askar Jalalian 2
  • Behroz Behbodian 3
1 PhD Student in Public Law, Department of Law, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Law, Zahedan Branch, Islamic Azad University, Zahedan Iran
چکیده [English]

The right to a healthy environment is one of the fundamental human rights in the world today, the sensitivity and attention to which, given the advancement of science and technology from the uncontrolled growth of industries and uncontrolled development activities, increasing the Korean population The earth and the pattern of consumption in the world have originated, so much so that its conservation is one of the most important issues of the late twentieth century. According to the teachings of Islam, preserving nature and not destroying it is a divine duty. Many narrations explain the rights of environmental elements in different ways and oblige human beings to preserve those rights. Therefore, in this article, using the documentary method, it tries to answer the question of what is the analysis of the third generation of human rights in Islamic jurisprudence with emphasis on the right to a healthy environment. The results show that the protection of the environment as a human right is repeatedly seen in Islamic teachings and human rights and the realization of this right creates a collective responsibility in the form of legal responsibility for its protection,
Research question:
1. How to protect the environment as a human right in Islamic teachings and human rights
2- How to use the rights of environmental elements and reflect the images of nature
Research purpose:
1- Study of environmental protection as a human right in Islamic teachings and human rights
2- Examining the rights of environmental elements in nature images

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environment
  • the right to a healthy environment
  • human rights
  • Islamic jurisprudence
ادهمی، عبدالرضا و الهام اکبرزاده. (1390). بررسی عوامل فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط­زیست شهر تهران (مطالعه موردی: مناطق 18و 5 تهران)»، مجله تخصصی جامعه­شناسی، شماره۱.
اژدری، افسون. (1382). «توسعۀ فرهنگی و محیط­زیست»، فصلنامه علمی سازمان حفاظت محیط­زیست، شماره 39.
امین‌زاده، بهناز. (۱۳۸۱).  جهان­بینی دینی و محیط زیست درآمدی بر نگرش اسلام به طبیعت، محیط‌شناسی، دوره ۲۸، شماره ۳۰.
باهنر، محمدجواد. (۱۳۷۸). انسان و خودسازی، به نقل از: صادق اصغری لفمجانی؛ مبانی حفاظت از محیط‌زیست در اسلام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی و سازمان حفاظت محیط‌زیست.
بروجردی، آقاحسین. (۱۳۸۶). جامه احادیث شیعه، جلد۲۳۹، تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. (1364). درآمدی بر حقوق اسلامی، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ربانی، محمد. (۱۳۷۸). بهره‏گیری شایسته از محیط زیست با الهام از تعالیم اسلام، مجموعه مقالات همایش اسلام و محیط‌زیست، تهران: سازمان حفاظت محیط‌زیست.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۷). اسلام و محیط زیست، مجله اسرا، شماره ۲.
رحمت‌الهی، ح و شیرزاد، امید. (۱۳۹۳). حق بر محیط‌زیست سالم در رویۀ قضایی دیوان عدالت اداری، دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی.
رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین؛ شفیق فرد،حسن. (۱۳۹۵). «توسعه پایدار و حق بر محیط‌زیست سالم: چشم‌انداز نسل‌های آینده». فصلنامه علمی- پژوهشی سیاست جهانی، دوره ۵، شماره ۱.
زیاران، بزرگمهر. (۱۳۷۳). توسعۀ حقوق بین­الملل محیط‌زیست، مسؤلیت دولت‌ها و حل مسالمت­آمیز اختلاف­ها«، مجلۀ سیاست خارجی، شماره­ ٣.
سیدفاطمی، سیدقاری.  (۱۳۸۸). حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم، تهران: شهر دانش.
سلیمانی، ایران؛ راعی، مسعود، واعظی، سیدحسین. (۱۳۹۵). «مبانی حق بر محیط‌زیست در فقه امامیه». اخلاق زیستی. دوره۶. شماره ۱۹.
شکرپور، شهریار؛ ازهری، فریبا. (1400). «ماهیت چندمعنایی نشانه‌های تصویری در آثار نگارگری ایرانی (بررسی موردی چهار اثر از شاهنامه طماسبی موجود در موزه آقاخان». پژوهش‌نامه نقد ادبی و بلاغت. ش3، صص56-80.
عباسی، بیژن. (۱۳۹۰). حقوق بشر و آزادی­های بنیادین، تهران: نشر دادگستر.
فتحی وارجگاه، کوروش و فرمیهنی فراهانی، محسن. (۱۳۸۲). دانش زیست‌محیطی زنان برای توسعۀ پایدار، تهران: انتشارات شهیدبهشتی.
فیروزی، مهدی. (۱۳۸۸). «مبانی حق بهره‌مندی از محیط‌زیست سالم در قرآن کریم»، رواق اندیشه، شماره ۴۲.
قدیر، محسن. (۱۳۹۴). «حق بر محیط‌زیست از منظر حقوق بشر بین‌الملل و اسلام»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۲.
قاسمی، ناصر. (1384). حقوق کیفری محیط‌زیست، تهران: انتشارات جمال‌الحق.
قوام، میرعظیم. (۱۳۷۵). حمایت کیفری از محیط زیست، تهران: انتشارات سازمان حفاظت محیط‌زیست.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۱). مقدمه­ی علم حقوق، تهران، شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا.
کلینی، محمدبن یعقوب. (1374). اصول کافی، ج5، قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
کیانی سلمی، صدیقه و همکاران. (۱۳۹۶). شناسایی عوامل اجتماعی -فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط­زیست (مطالعه موردی: شهروندان کاشان). فصلنامه آموزش و محیط زیست و توسعه پایدار.
گروه صلح کرسی حقوق بشر. (1389).  صلح و دموکراسی یونسکو، دانشگاه تهران: حقوق زیست‌محیطی بشر، نشر دادگستر.