مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مبانی و شیوه های هنر خودشناسی(حکمت و هنر) از دیدگاه ابن عربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه عرفان اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه مطالعات تطبیقی عرفان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
3 گروه عرفان اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.
10.22034/ias.2021.265639.1495
چکیده
در مباحث عرفانی، یکی از مفاهیم درخور توجه، معرفت نفس یا همان خودشناسی است. ازجمله عرفایی که در این زمینه بسیار تلاش کرد، محی‌الدین ابن‌عربی، پدر علم عرفان نظری در قرن هفتم هجری بوده است. شناخت خود یا معرفت نفس مبنای شناخت تمام حقایق و شرط خروج از تحیّر و سرگردانی در این عالم است که با به اعتدال رساندن روح و مزاج طبیعی بدن امکان‌پذیر می‌باشد. ابن‌عربی، معرفت نفس را مبنایی برای معرفت ربّ می‌داند. در این مقاله با بررسی جهان‌بینی و درک معرفت نفس از دیدگاه او، برای رسیدن به این مهم به راهکارهایی همچون تزکیة نفس، ذکر، فکر، نفی خواطر و شناخت بیماری‌های نفوس؛ نیز درک تأثیرگذاری بیماری‌های مزاج در مسیر خودشناسی می‌توان دست یافت. از طرفی به بررسی موانع دستیابی به معرفت نفس پرداخته شده است. جایگاه هنر در منظومه فکری ابن‌عربی از دیگر مسائل مورد ارزیابی در این پژوهش است. در نهایت می‌توان گفت سنت عرفانی ابن‌عربی بر شناخت‌پذیری نفس برای رسیدن به معرفت رب تأکید دارد و برای این منظور، هم از درون انسان و هم از برون او کمک گرفته است. روش تحقیق این مقاله بر پایة مطالعة کتابخانه‌ای استوار است.
اهداف پژوهش:

بررسی مبانی هنر خودشناسی از دیدگاه عرفانی محی‌الدین ابن‌عربی.
بررسی هنر از دیدگاه عرفانی محی‌الدین ابن‌عربی.

سؤالات پژوهش:

مبانی هنر خودشناسی از دیدگاه عرفانی محی‌الدین ابن‌عربی چیست؟
ابن‌عربی چه دیدگاه‌هایی دربارۀ هنر دارد؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Foundations and Methods of Self-Knowledge Art (Wisdom and Art) from Ibn Arabi's Perspective

نویسندگان English

Fatemeh Mahmoudi 1
Hadi Vakili 2
Mohmad Taghi Fa'ali 3
1 Department of Islamic Mysticism, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Comparative Mysticism, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
3 Department of Islamic Mysticism, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

In mystical discourse, one of the most significant concepts is ma'rifat al-nafs (self-knowledge). Among the mystics who extensively explored this subject was Muhyiddin Ibn Arabi, the father of theoretical mysticism in the 13th century. Self-knowledge forms the basis for comprehending all truths and is the prerequisite for transcending confusion and bewilderment in this world, achievable through balancing the soul and the body's natural temperament. Ibn Arabi considers self-knowledge as the foundation for divine knowledge (ma'rifat al-Rabb). This article examines his worldview and understanding of self-knowledge, proposing practical methods such as soul purification (tazkiyat al-nafs), remembrance (dhikr), contemplation (fikr), negation of distractions, and recognizing spiritual ailments, while also addressing how temperamental disorders affect the path of self-knowledge. The study further explores obstacles to attaining self-knowledge and evaluates the position of art within Ibn Arabi's intellectual system. Ultimately, his mystical tradition emphasizes the knowability of the soul as a means to divine knowledge, employing both internal and external human faculties. The research methodology is library-based.
Research Objectives:
1.     Examining the foundations of self-knowledge art from Ibn Arabi's mystical perspective.
2.     Investigating art through Ibn Arabi's mystical worldview.
Research Questions:
1.     What are the foundations of self-knowledge art according to Ibn Arabi's mystical perspective?
2.     What are Ibn Arabi's views on art?

کلیدواژه‌ها English

Divine knowledge
Self-knowledge
Art of self-knowledge
Temperament
Art
قرآن کریم.
ابن‌عربی، محی‌الدین. (1293 ق). الفتوحات المکیّه. بولاق.
----------. (1388). تهذیب اخلاق. تهران: جامی.
----------. (1375). رساله وجودیه. مصحح: نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
-----------.(1381). ریاضت سالکین. به اهتمام: ع-ف. قم: آل علی(ع).
-----------. (1385). فصوص‌الحکم. ترجمه و تحلیل: محمد علی موحد و صمد موحد، تهران: کارنامه.
-----------. (1396). مجموعه رسائل عرفانی. تصحیح دکتر ابراهیم مهدی، تهران: جامی.
------------. (1397). نفائس‌العرفان. تحقیق: سعید عبدالفتاح، تهران: مولی.
پارسا، خواجه محمد. (1354). قدسیه. محقق: احمد طاهری عراقی، تهران: طهوری.
جندی، مؤیدالدین. (1366). نفحه الروح و تفحه الفتوح. محقق: نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
حکمت، نصراله. (1384). حکمت و هنر در عرفان ابن‌عربی (عشق، زیبایی و حسرت)، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
حکیم، سعاد. (1394). دانشنامه اصطلاحات ابن‌عربی. تهران: مولی.
راضی، مجم‌الدین.(1379). مرصادالعباد. تهران: علمی و فرهنگی.
سعیدی، گل بابا. (1392). فرهنگ جامع اصطلاحات عرفانی با تکیه بر آثار ابن‌عربی. تهران: زوار.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد. (1385). مصیبت‌نامه. تصحیح: محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ هفتم، تهران: سخن.
عمید، حسن. (1356). فرهنگ فارسی. تهران: نشر امیر.
قونوی، صدرالدین. (1417ق). اعجاز البیان فی تفسیر امّ‌القرآن. ترجمه: محمد خواجوی، تهران: مولی.
-----------. (1375). نفحات‌الهیه. تهران: مولی.
-----------. (1381). آفاق معرفت. محقق: نجف قلی حبیبی، قم: اشراق.
قیصری، داود. (1363). شرح قیصری بر فصوص‌الحکم. تهران: نشر بیدار.
-----------. (1387). شرح فصوص‌الحکم. تهران: حکمت.
کاشانی، عبدالرزاق. (بی‌تا). شرح منازل‌السائرین. تهران: بیدار.
کرد افشار، غلامرضا؛ محمدی کناری، حوریه؛ اسماعیلی، سعید و  مقیمی، مریم. (1393). تغذیه در طب ایرانی- اسلامی، تهران: نشر نسل نیکان.
مجلسی، محمد باقر. (1386). بحارالانوار. قم: ناشر اسلامیه.
مقری، احمد. (1388). نفح‌الطیب. به کوشش: احسان عباس، بیروت.
همدانی، سید علی. (1370). شش رساله. مصحح: محمد ریاض، پاکستان: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.