مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

رابطه بین معناشناسی هویتی و آرایه‌های متأثر از جهان‌بینی اسلامی در معماری ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 گروه معماری، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
10.22034/ias.2021.228503.1235
چکیده
معماری هنری است که با سبک زندگی افراد، روحیات، فرهنگ، دین و آداب و سنن یک ملت کاملاً عجین است. بدین ترتیب، تمامی ابعاد بینشی و دانشی یک ملت در کالبد معماری آن‌ها - یا حداقل در مقطعی از زمان- در آن بروز پیدا می‌کند. در جهت پاسخ به سؤالات پژوهش حاضر با استفاده از روش پژوهش کمی و کیفی و پس از مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی به روش تحلیل محتوا، مؤلفه‌های شاخص معناشناسی در کالبد معماری و هویت‌مداری به‌دست آمد. مشخص گردید مؤلفۀ «هندسه و وحدت» با انطباق عناصر هویت‌ساز کالبدی با بیشترین میانگین وزنی 0.370955 و  0.266496 مشخص و بر این اساس، رابطۀ هندسه و وحدت با انطباق بافت و زمینه، وحدت و یگانگی و خلاقیت و نوآوری تعریف گردید. براساس نتایج به‌دست آمده از پژوهش دو مؤلفه «وحدت و هندسه» منتج از اصول معماری اسلامی در قالب کالبد با کاراکترهای «خلاقیت و انطباق با پس‌زمینه و بافت» ارتباط معنادار برقرار کرده‌اند. بر همین مبنا، معماری را باید همچون خودِ انسان دارای مراتب خاصی دانست. لذا لازم است به جهت رسیدن به معماری­ای با بالاترین درجه، که همان معماری پایا و جاویدان است، معرفت وجودی معمار نیز با بنا و اثر خود مرتبط شود.
اهداف پژوهش:

بررسی رابطه میان معناشناسی هویتی و آرایه های جهان بینی اسلامی است.
بررسی معناشناسی هویتی از منظر معماری اسلامی.

سؤالات پژوهش:

چه رابطه‌ای میان معنا شناسی هویتی و آرایه‌های متأثر از جهان‌بینی اسلامی در معماری وجود دارد؟
معناشناسی هویتی از منظر معماری اسلامی چیست؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Relationship Between Identity Semantics and Motifs Influenced by the Islamic Worldview in Iranian Architecture

نویسندگان English

Ali Asgari 1
Saeed Azemati 2
1 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Department of Architecture, East Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Architecture is an art form deeply intertwined with the lifestyle, temperament, culture, religion, and customs of a nation. Thus, all the cognitive and epistemic dimensions of a people are manifested in their architecture—or at least in certain historical periods. In response to the research questions, this study employed both quantitative and qualitative methodologies. Following a comprehensive literature review and document analysis using content analysis methods, key components of semantic identity in architectural form and identity orientation were identified. The findings reveal that the component of "geometry and unity," through the alignment of identity-forming physical elements, has the highest weighted averages of 0.370955 and 0.266496, respectively. Accordingly, the relationship between geometry and unity is defined by the integration of context and background, unity and oneness, and creativity and innovation. The results indicate that the two components of "unity and geometry," derived from the principles of Islamic architecture, establish a significant relationship in the built environment through the characteristics of "creativity and adaptation to context and background." Based on this, architecture, much like the human being, must be regarded as possessing distinct levels of existence. Therefore, to achieve the highest level of architecture—namely, enduring and timeless architecture—the existential knowledge of the architect must also be connected to their work.
Research Objectives:

To examine the relationship between identity semantics and motifs influenced by the Islamic worldview.
To analyze identity semantics from the perspective of Islamic architecture.

Research Questions:

What is the relationship between identity semantics and motifs influenced by the Islamic worldview in architecture?
What constitutes identity semantics from the perspective of Islamic architecture?

کلیدواژه‌ها English

Identity semantics
Islamic worldview
principles of Iranian architecture
unity and geometry
احمدی، بابک. (1391). از نشانه‌های تصویری تا متن. تهران: نشر مرکز.
ابن‌سینا، حسین بن عبدا... (1404 ق.)، الشفاء. تصحیح: سعید زاید، قم: انتشارات آیت ا... مرعشی نجفی.
باقری، خسرو. (1384). اندیشه‌های اسلامی 1 (جزوه درسی).. گروه دروس عمومی و معارف اسلامی. تهران: دانشگاه هنر تهران.
بلخاری قهی، حسن. (1384). مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی. دفتر اول و دوم: وحدت وجود و وحدت شهود، کیمیای خیال. تهران: انتشارات سوره مهر.
تاجیک، محمدرضا. (1384). روایت غیریت و هویت در میان ایرانیان. تهران: فرهنگ گفتمان.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸1). شریعت در آینه معرفت - بررسی و نقد نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت. قم: مرکز نشر اسراء.
سجادزاده، حسن؛ موسوی؛ الهام. (۱۳۹3). «ابعاد چیستی‌شناسی و هستی‌شناسی شهر اسلامی از منظر متون اسلامی». شهر ایرانی اسلامی، 5 ، ۵- 17.
سجودی، فرزان. (۱۳۸۷). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: نشر علم.
شیرازی، ملاصدرا. (1368). الحکمت المتعالیه فی الاسفارالعقلیه الاربعه. جلد اول تا هشتم، قم: انتشارات مصطفوی.
صلیبا، جمیل. (۱۳۶۶). فرهنگ فلسفی. (منوچهر صانعی دره بیدی، مترجم). تهران: انتشارات حکمت.
علیزاده، عبدالرضا. (1388). جامعه‌شناسی معرفت. چاپ سوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قطبی، علی‌اکبر. (1387). «مفهوم هویت و معماری امروز ایران». آینه خیال، شماره 10.
فن مایس، پیر. (1384). عناصر معماری: از صورت تا مکان. ترجمه: فرزین فر دانش. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
گوهرین، سید صادق. (1388). شرح اصطلاحات تصوف. جلد اول. چاپ اول. انتشارات زوّار.
مجلسی، محمدتقی. (۱۴۰۳ه.ق). بحارالانوار، جلد۱. بیروت: نشر وفاء.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۷۹). آموزش فلسفه. جلد اول. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1359). تماشاگه راز. قم: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1361). عدل الهی. قم: انتشارات اسلامی قم.
مهدوی‌نژاد، محمدمهدی؛ بمانیان، محمدرضا و خاکسار، ندا. (1389). «هویت معماری، تبیین معنای هویت در دوره‌های پیشامدرن، مدرن و فرامدرن». نشریه هویت شهر، شماره 7، 2.
میرمقتدایی، مهتا. (1383). «معیارهای شناخت و ارزیابی هویت کالبدی شهرها»، هنرهای زیبا، شماره 19، 6.
نصر، سید حسین. (۱۳۸۹). هنر و معنویت اسلامی. (رحیم قاسمیان، مترجم). تهران: انتشارات حکمت
نقی‌زاده، محمد. (1385). م‍ع‍م‍اری‌ و ش‍ه‍رس‍ازی‌ اس‍لام‍ی‌ (م‍ب‍ان‍ی ‌ن‍ظری‌). به کوشش سازمان نظام مهندسی ساختمان استان اصفهان و با همکاری واحد علوم و تحقیقات دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی. اص‍ف‍ه‍ان‌: انتشارات راه‍ی‍ان‌.
نقره‌کار، عبدالحمید؛ و رئیسی، محمدمنان. (۱۳۹2). «هستی‌شناسی معنا در آثار معماری». هویت شهر، 24، 15-5.
نقره‌کار، عبدالحمید؛ و رئیسی، محمدمنان. (۱۳۹۱). «تحقق‌پذیری هویت اسلامی در آثار معماری». مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ۷، ۵-۱۲. ۳۲.
واعظی، احمد. (۱۳۹۰). نظریه تفسیر متن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
Carroll , L . ( 1983 ) . Complete Works . London.
Johansen, J. D., & Larsen, S. E. (2002). Signs in Use. London: Routledge.
Rorty, R. (1982). Consequences of Pragmatism. Minneapolis: University of Minnesota Press.