مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تطبیق مفاخره در سبک بازگشت و دوران مشروطه و انعکاس آن در صحنه های مصور جنگ آوری و رشادت های قاجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
جواد گل آرا 1
حسین حاجی زاده 2
ایوب کوشان 3
ژیلا صراطی 4
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
4 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران.
10.22034/ias.2021.292648.1649
چکیده
مفاخره از گونه­های منظوم ادبیات فارسی است که شاعران ایرانی با تأسی از شعر عرب آن را به خدمت گرفته­اند. در مسیر چندین صدسالۀ ادبیات فارسی، دیوانِ اغلب شاعران در تمام سبک­های ادبی مزیّن به این نوع ادبی بوده است. هر شاعری تحت‌تأثیر شرایط حاکم بر جامعۀ خود از مفاخره برای دست­یابی به اهداف خود یاری می­جوید. شاعران بر حکم ذوق و قریحۀ شاعرانه برای بیان احساسات و عواطف خود از آن استفاده کرده­اند و تلاش کردند تا توانایی­ها، برتری­ها و آن­چه را که می­پسندند و در وجودشان نهادینه شده است به مخاطب خود بیان کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی درصدد پاسخ به این سؤال است که مفاخره با عبور از سبک بازگشت و رسیدن به دورۀ مشروطه شاهد چه تغییراتی شده است. نتایج پژوهش حاکی از این است که مفاخره در آثار شاعران دورۀ مذکور جلوه­های گوناگونی دارد. شاعران هر دو دوره بیشتر به سخن و قریحۀ شعری خود می­نازند و خود را یکه­تاز میدان نظم می­دانند. اما تفاخر به عشق و عاشقی مختص دورۀ بازگشت و فخر به وطن نوع ادبی متعلق به دورۀ مشروطه است. این مضامین در نسخ مصور دورۀ قاجار نیز قابل ردیابی و بررسی است.
اهداف پژوهش

بررسی مفاخره در سبک بازگشت و دوران مشروطه و انعکاس آن در صحنه‎های مصور جنگ‌آوری و رشادت‌های قاجاری

2و تطبیق مفاخره در سبک بازگشت و دوران مشروطه و انعکاس آن در صحنه‎های مصور جنگ‌آوری و رشادت‌های قاجاری.
سؤالات پژوهش:

مفاخره در سبک بازگشت و دوران مشروطه چگونه بوده است؟
مفاخره چه انعکاسی در صحنه‎های مصور جنگ‌آوری و رشادت های قاجاری داشته است؟

 
کلیدواژه‌ها
شعر
مفاخره
خودستایی
سبک بازگشت
دوره مشروطه

عنوان مقاله English

The Evolution of Self-Praise Poetry (Mofākharah) from the "Return" Style to the Constitutional Era and its Reflection in Qajar Pictorial Battle Scenes and Heroism

نویسندگان English

Javad Golara 1
Hossein Hajizadeh 2
Ayoob Kooshan 3
Zhila Serati 4
1 PhD Student in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran
3 Department of Persian Language and Literature, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
4 Department of Persian Language and Literature, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran.
چکیده English

Mofākharah (self-praise poetry) is a genre of Persian verse that Iranian poets adopted from Arabic poetry. Throughout centuries of Persian literature, the divans of most poets across all literary styles have featured this genre. Each poet, influenced by their societal context, employed mofākharah to achieve specific aims. Guided by poetic taste and talent, poets used it to express emotions, showcasing their abilities, superiorities, and internalized values to their audience. This descriptive-analytical study investigates how mofākharah evolved as it transitioned from the "Return" style to the Constitutional era. Findings reveal that mofākharah manifests diversely in poets of both periods: while poets of both eras pride themselves on their verbal artistry and claim supremacy in versification, love-themed self-praise is distinctive to the Return period, whereas patriotic self-praise belongs to the Constitutional era. These themes are traceable in illustrated Qajar manuscripts depicting warfare and heroics.
Research Objectives
1.     Examining mofākharah in the Return style and Constitutional era, and its reflection in illustrated Qajar battle and heroism scenes.
2.     Comparing mofākharah across these periods and its representation in Qajar pictorial narratives of combat and valor.
Research Questions
1.     How did mofākharah manifest in the Return style versus the Constitutional era?
2.     How is mofākharah reflected in illustrated Qajar battle and heroism scenes?

کلیدواژه‌ها English

Poetry
Mofākharah (self-praise)
Boasting
Return Style
Constitutional Era
امیری خراسانی، احمد. (1377). تاریخ تحلیلی شعر نو. ج2، تهران: مرکز
------------------. (1383). مفاخره در شعر فارسی. کرمان: دارالهدی.
ایرج‌میرزا. (1353). دیوان کامل. به اهتمام دکتر محمدجعفر محجوب، تهران: چاپ افست گلشن.
آذربیگدلی، لطفعلی­بیگ. (1366). دیوان. به کوشش و اهتمام غلامحسین بیگدلی، تهران: چاپ­خانه­ی علمی (جاویدان).
باباصفری، علی‌اصغر و شعبانی، الهه. (1393). «تفاخرهای تعلیمی مسعود سعد». پژوهش­نامه­ ادبیات تعلیمی، شماره 24، 32-1.
بهار، محمدتقی. (1387). دیوان کامل. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
تجلیل، جلیل. (1368). نقشبند سخن یا مجموعه  مقالات ادبی، تهران: شرکت اشراقیه.
جلیلی، سیامک. (1396). مفاخره در سبک بازگشت ادبی، پایان­نامه مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
خاتمی، احمد. (1373). تاریخ ادبیات ایران در دوره­ بازگشت ادبی. ج1و2، تهران: مؤسسه­ فرهنگی و انتشاراتی پایا.
دهخدا، علی­اکبر. (۱۳۷۲). لغت­نامه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رزمجو، حسین. (1370). انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی.
رستگارفسایی، منصور. (1380). انواع شعر فارسی (مباحثی در صورت­ها و معانی شعر کهن و نو فارسی)، شیراز: نوید.
ریپکا، یان. (1385). تاریخ ادبیات ایران (از دوران باستان تا قاجاریه). ترجمه­: عیسی شهابی، تهران: علمی فرهنگی.
زرین­کوب، غلام­حسین. (1363). شعر بی­دروغ، شعر بی­نقاب. تهران: جاویدان.
سپانلو، محمدعلی. (1369). چهار شاعر آزادی. تهران: انتشارات نگاه.
سروش اصفهانی، میرزا محمدعلی­خان. (۱۳۴۰). دیوان اشعار. تهران: امیرکبیر.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۸۲). ادبیات فارسی (ازجامی تا روزگار ما). ترجمه: حجت­الله اصیل، تهران: نشر نی.
شمس لنگرودی، محمد. (1372). مکتب بازگشت (بررسی دوره­های افشاریه، زندیه، قاجاریه). تهران: مؤلف.
شمیسا، سیروس. (۱۳۸۲). سبک­شناسی شعر. تهران: انتشارات فردوس.
شهاب ترشیزی، عبدالله. (1392). دیوان. به کوشش همایون باختریانی، تهران: انتشارات کتب بیهقی.
صبا، محمودخان ملک­الشعراء. (۱۳۲۹). دیوان اشعار. سال بیست و سوم مجله ارمغان، تهران: چاپخانه چهر.
عبداللهی، رضا. (1388). خودستایی در شعر شاعران. ج1، تهران: آفرینش.
عوفی، سدیدالدین محمد. (1324). لباب­الالباب. ج1، به تصحیح ادوارد براون، لیدن: مطبعه بریل.
غلامرضایی، محمد. (1381). سبک­شناسی شعر پارسی از رودکی تا شاملو. تهران: مؤلف.
الفاخوری، حنا. (1385). الجامع فی تاریخ الأدب العربی. قم: ذوی القربی.
فراهانی، محمدصادق‌خان. (۱۳۱۲). دیوان کامل، به تدوین و تصحیح و حواشی وحید دستگردی، تهران: مطبعه ارمغان.
فرشیدورد، خسرو. (1363). درباره­ ادبیات و نقد ابی. تهران: امیرکبیر.
قاآنی شیرازی، میرزاحبیب‌الله. (۱۳۳۶). دیوان اشعار. با تصحیح و مقدمه محمدجعفر محجوب، تهران: مؤسسه­ مطبوعاتی امیرکبیر.
قیس رازی، شمس­الدین محمد. (1314). المعجم فی معاییر اشعار العجم. به همت محمد رمضانی و به تصحیح عبدالوهاب قزوینی، تهران: مطبع مجلس.
فیاض، مهدی و گلرخ ماسوله، اسماعیل. (1398). «مفـاخره؛ جلوه‌‌ای از نقد شعر در ادب فارسی». پژوهش­نامه­ ادب غنایی. شماره­ 33، 256-233.
کافی، غلامرضا. (1392). «بررسی گونه­های فخر در دیوان طالب آملی». شعرپژوهی بوستان ادب دانشگاه شیراز، شماره­ 2، 130- 103.
گیلانی، سیداشرف‌الدین. (۱۳۲۶). کتاب نسیم شمال. بمبئی: چاپخانه سلطانی.
مجمر اصفهانی، سید حسین. (۱۳۴۵). دیوان اشعار. مقدمه به قلم محمد محیط طباطبایی، تهران: انتشارات کتابفروشی خیام.
مشتاق اصفهانی، میرسید علی. (بی­تا). دیوان غزلیات و قصائد و رباعیات، با مقدمه­ حسین مکّی، تهران: انتشارات کتابفروشی مروج.
مؤتمن، زین­العابدین. (1364). شعر و ادب فارسی. تهران: زرین.
نشاط اصفهانی، عبدالوهاب. (۱۳۷۹). گنجینه­ دیوان. تهران: مؤسسه­ انتشارات نگاه.
نعمانی، شبلی. (1314). شعرالعجم یا ادبیات منظوم ایران. ترجمه­: سید محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: مطبعه مجلس.
هاتف اصفهانی، سید احمد. (۱۳۶۲). کلیات دیوان. تهران: چاپ­خانه رستم­خانی.
هدایت، رضاقلی­خان. (۱۳۳۶). مجمع­الفصحا. جلد اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
همایی، جلال­الدین. (1369). مقالات ادبی. تهران: هما.
Staff; Editorial, Kindersley Limited. (1998). Oxford Illustrated American Dictionary. Oxford: Dorling Oxford University Press.