مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

تبیین کارکردهای سیاسی هدیه و پیشکش در شاهنامۀ فردوسی و انعکاس آن در انگاره های اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران
10.22034/ias.2021.300869.1697
چکیده
شاهنامۀ فردوسی یکی از برجسته­ترین آثار زبان‌فارسی است که صرفاً بیان‌کنندۀ داستان­ها و روایت‌های حماسی یا اسطوره­ای نیست، بلکه در خلال آن، مجموعه­ای از آداب‌ورسوم ایرانیان باستان گنجانده شده است که نوع تفکّر و جهان­بینی آن‌ها را نشان می­دهد. هدف اصلی این پژوهش تبیین کارکردهای سیاسی هدیه و پیشکش در شاهنامه می­باشد. یافته­های این پژوهش نشان می­دهد، رسم «نثار»، «هدیه» و «پیشکش» در شاهنامۀ فردوسی، صرفاً جنبۀ ارج­داشت و بزرگ‌داشت ندارد، بلکه گاهی پذیرفتن هدیه و پیشکش از طرف دشمن، نشانۀ پذیرش آشتی و تسلیم است؛ گاهی فرستادن هدیه و پیشکش از ملزومات رای­زنی و گفت‌وگو برای ترک مُخاصمه است؛ گاهی تقدیم هدیه و نثار برای پیشگیری از آغاز جنگی مُحتمَل و نابرابر است و در مواردی فرستادن هدیه برای آزمودن زیرکی و هوش و کیاست طرف مقابل و گرفتن امتیاز از دشمن و لغو باج و خراج تحمیل شده است و در مواردی نیز تضمینی برای تحکیم پیوند و تجدید فرمان­برداری در برابر فرمان­روای قدر قدرت می­باشد. در نگاره‌های اسلامی نیز هدیه و پیشکش به تصویر درآمده است.
اهداف پژوهش:

بررسی کاربردهای هدیه و پیشکش در شاهنامه.
بررسی جایگاه هدیه و پیشکش در انگاره‌های اسلامی.

سؤالات پژوهش:

کاربردهای هدیه و پیشکش در شاهنامه چگونه است؟
جایگاه هدیه و پیشکش در انگاره‌های اسلامی چیست؟

 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining the Political Functions of Gifts and Offerings in Ferdowsi's Shahnameh and Their Reflection in Islamic Concepts

نویسندگان English

Farzad Dolatkhah 1
Ramin Sadeghinejad 2
Rasoul Ebadi 2
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Ahar Branch, Islamic Azad University, Ahar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Ahar Branch, Islamic Azad University, Ahar, Iran
چکیده English

Ferdowsi's Shahnameh is one of the most prominent works in Persian literature, which not only narrates epic and mythological stories but also encapsulates a collection of ancient Iranian customs that reflect their worldview and way of thinking. The main objective of this research is to explain the political functions of gifts and offerings in the Shahnameh. The findings of this study reveal that the tradition of "Nazar" (offering), "Hediye" (gift), and "Pishkesh" (tribute) in Ferdowsi's Shahnameh is not merely a gesture of respect and honor. At times, accepting gifts or offerings from an enemy signifies the acceptance of peace and surrender. In other instances, sending gifts or offerings is a prerequisite for negotiation and dialogue to cease hostilities. Sometimes, presenting gifts or offerings is a means to prevent the outbreak of a potential and unequal war. In certain cases, sending gifts serves as a test of the opponent's wit, intelligence, and shrewdness, aiming to gain an advantage or cancel imposed tributes and taxes. Additionally, gifts can act as a guarantee to strengthen alliances and reaffirm obedience to a powerful ruler. The concept of gifts and offerings is also depicted in Islamic art.
Research Objectives:


To examine the uses of gifts and offerings in the Shahnameh.


To explore the significance of gifts and offerings in Islamic concepts.


Research Questions:


What are the uses of gifts and offerings in the Shahnameh?


What is the significance of gifts and offerings in Islamic concepts?

کلیدواژه‌ها English

Offering
Shahnameh
Ferdowsi
Nazar
Gift
برایان، پراپ. (1386). تاریخ امپراتوری هخامنشیان (از کوروش تا اسکندر). ترجمۀ مهدی سمسار، تهران: زرّیاب
پروکوپیس، پ. (1382). جنگ­های ایران وروم. ترجمۀ محمد سعیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
تاریخ سیستان. (1344). تصحیح ملک‌الشعرای بهار، تهران: کلالۀ خاور.
دوستخواه، جلیل. (1384). اوستا، کهن­ترین سروده­های ایرانیان. 2 ج، تهران: جاویدان.
دهخدا، علی‌اکبر. (1391). امثال و حکم. 4 ج، تهران: امیرکبیر.
رضا، فضل‌الله. (1369). پژوهشی در اندیشه­های فردوسی. تهران: علمی و فرهنگی.
زرّین‌کوب، عبدالحسین. (1375). روزگاران، دنبالۀ روزگار ایران (از حملۀ اعراب تا پایان عصر تیموریان)، تهران: سخن.
سرّامی، قدمعلی. (1383). از رنگ گل تا رنج خار. تهران: علمی و فرهنگی.
سپنجی، مژده. (1383). بررسی آداب و رسوم در شاهنامه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، واحد مشهد.
سیّد صادقی، سیّد محمود؛ موسوی، سیّد عمادالدین. (1391). آداب و آیین در شاهنامۀ فردوسی، ششمین همایش پژوهش­های ادبی،
سیستانی، ملک شاه‌حسین. (1344). احیاءالملوک. به اهتمام منوچهر ستوده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
طبری، محمدبن‌جریر (1424ق). تاریخ الامم و الملوک، 5 ج، بیروت: دارالمکتبه الهلال.
عطّار نیشابوری، فریدالدین. (1382). تذکره‌الاولیاء، تهران: مالیا.
غفّاری، زهرا. (1388). آداب‌ورسوم دربار انوشیرون با تکیه بر شاهنامۀ فردوسی، پایان‌نامه ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد.
فردوسی، ابوالقاسم. (1384). شاهنامۀ فردوسی. کوشش سعید حمیدیان، 9 ج، تهرن: داد.
کرمانی، عبّاس. (1388). بررسی آداب و رسوم ایرانی و سرچشمه­های آن در شاهنامۀ فردوسی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد.
کویاجی، جهانگیر. (1393). پژوهشی در شاهنامه. جلیل دولتخواه، تهران: زنده‌رود.
مستوفی، حمدالله. (1364). تاریخ گزیده. تحقیق: عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
نظام‌الملک طوسی، حسن. (1374). سیرالملوک (سیاست‌نامه). تصحیح: هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.