مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

ارزیابی عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در خیابان‌های پیاده محور (مطالعه موردی: خیابان پیاده محور چهارباغ عباسی اصفهان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد،ایران.
2 استادیار، گروه معماری، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران. استادیار، گروه معماری، واحد شاهین شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهین شهر، ایران.
3 استادیار، گروه هنر، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد ایران.
10.22034/ias.2021.303932.1718
چکیده
توسعۀ اجتماعی فضاهای شهری با میزان استفاده و حضور انسان در فضا در ارتباط است؛ به همین منظور ارتقاء تعاملات اجتماعی از مهم‌ترین جلوه‌های فضاهای شهری موفق است که تنها به‌واسطۀ آن، ابعاد ناملموس حیات مدنی، امکان ظهور به‌دست می‌آورند. اما در عصر حاضر استفاده روزافزون از اتومبیل و سلطۀ تدریجی حرکت سواره بر پیاده باعث کاهش تمایل به حضور و مشارکت­های اجتماعی در فضاهای شهری شده است. این موضوع ضمن پرداختن به اهمیت تعاملات اجتماعی در زندگی شهری، ضرورت بازگشت به مقولۀ پیاده­مداری را مطرح می‌کند. با در نظر گرفتن اهمیت مسئله مطرح‌شده، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارزیابی عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در خیابان­های پیاده‌محور پایه‌ریزی شده است که به‌صورت مطالعه موردی در خیابان پیاده‌محور چهارباغ عباسی اصفهان انجام گرفته است. این پژوهش از نوع کاربردی و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است؛ تلاش شده است با احصای معیارها و شاخص‌های مؤثر، میزان اهمیت هریک با استفاده از نظر خبرگان مشخص شود. از این‌رو، 22 معیار مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی، ذیل سه مؤلفه کالبدی، اجتماعی و فعالیتی-عملکردی شناسایی شد. سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و نرم‌افزار Expert Choice، به تعیین ضرایب اهمیت معیارها، زیرمعیارها و اولویت‌بندی آن‌ها اقدام شد. جامعۀ مورد پژوهش را کارشناسان تشکیل داده­اند که در پاسخ‌گویی به سؤالات پرسش‌نامه به‌صورت تصادفی انتخاب شده­اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که از میان معیارهای اصلی، معیار کالبدی با وزن0.31  نسبت به بقیه معیارها از اهمیت بیشتری برخوردار است. در میان معیارهای فرعی، معیارهای تنوع بصری و نفوذپذیری از معیار اصلی کالبدی با وزن 0.29 بیشترین ضریب اهمیت را در فرآیند ارتقاء تعاملات اجتماعی از منظر متخصصین به خود اختصاص داده است.
اهداف پژوهش:

شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در خیابان­های پیاده‌محور.
ارزیابی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر در ارتقاء تعاملات اجتماعی خیابان پیاده‌محور چهارباغ عباسی.

سؤالات پژوهش:

عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در خیابان­های پیاده‌‍محور کدام است؟
کدام عامل در ارتقاء تعاملات اجتماعی خیابان پیاده‌محور چهارباغ عباسی از اهمیت بیشتری برخوردار است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation of Factors Influencing the Enhancement of Social Interactions in Pedestrian-Oriented Streets(Case Study: Chaharbagh Abbasi Pedestrian Street in Isfahan)

نویسندگان English

Sara Davari 1
Abouzar Majlesi Koupaei 2
Zahra Fanaei 3
1 Ph.D Student, Department of Architecture, Advancement in Architecture and Urban Planning ResearchCenter, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran. Assistant Professor, Department of Architecture, Shahin Shahr Branch, Islamic Azad University, Shahin Shahr, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Art, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran.
چکیده English

The social development of urban spaces is related to the extent of human use and presence in the space; therefore, enhancing social interactions is one of the most important manifestations of successful urban spaces, through which alone the intangible dimensions of civil life gain the possibility of emergence. However, in the present era, the increasing use of automobiles and the gradual dominance of vehicular movement over pedestrians have reduced the inclination for presence and social participation in urban spaces. This issue, while addressing the importance of social interactions in urban life, raises the necessity of returning to the concept of pedestrian-orientation. Considering the importance of the mentioned issue, the present research is founded on the goal of identifying and evaluating factors influencing the enhancement of social interactions in pedestrian-oriented streets, which has been carried out as a case study on Chaharbagh Abbasi Pedestrian Street in Isfahan. This research is applied in nature and employs a descriptive-analytical method; an attempt has been made to determine the importance of each factor by using expert opinions through enumerating effective criteria and indicators. Consequently, 22 criteria affecting the enhancement of social interactions were identified under three components: physical, social, and activity-functional. Then, using the Analytical Hierarchy Process (AHP) and Expert Choice software, the importance coefficients of the criteria, sub-criteria, and their prioritization were determined. The research population consisted of experts who were randomly selected to answer the questionnaire questions. The research results indicate that among the main criteria, the physical criterion with a weight of 0.31 holds greater importance compared to the other criteria. Among the sub-criteria, visual diversity and permeability from the main physical criterion, with a weight of 0.29, have been allocated the highest importance coefficient in the process of enhancing social interactions from the experts' perspective.
Research Objectives:


Identifying factors influencing the enhancement of social interactions in pedestrian-oriented streets.


Evaluating and prioritizing factors influencing the enhancement of social interactions in Chaharbagh Abbasi Pedestrian Street.


Research Questions:


What are the factors influencing the enhancement of social interactions in pedestrian-oriented streets?


Which factor holds greater importance in enhancing social interactions in Chaharbagh Abbasi Pedestrian Street?

کلیدواژه‌ها English

Social Interactions
Urban Space
Pedestrian-Oriented Street
Chaharbagh Abbasi Street in Isfahan
پاکزاد، جهانشاه. (1389). مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری. چاپ چهارم، تهران: انتشارات شهیدی.
پاکزاد، جهانشاه. (1390). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. تهران: انتشارات شهیدی.
پورمحمدی، محمدرضا و کوشانه، روشن. (1392). «ارزیابی و تحلیل فضاهای عمومی شهری با استفاده از مدل تاپسیس (مطالعه موردی: شهر تبریز)». مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، (17)، 37-52.
تبریزی، امید مختاباد امرئی، مصطفی، و فیضی، محسن. (1393). «اثرات طراحی فضاهای شهری و معماری جمع‌گرا بر تعاملات و ارتباطات اجتماعی. مدیریت شهری. شماره 37. 272-257.
تیبالدز، فرانسیس. (1383). شهرسازی شهروندگرا. ترجمه: محمد احمدی‌نژاد. اصفهان: نشر خاک.
راهنما، محمدرحیم. (1388). برنامه‌ریزی مناطق مرکزی شهرها. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
راستبین، ساجد؛ جعفری، یاسر و دارم، یاسمن. (1391). «رابطه همبستگی بین کیفیت‌های محیطی و تداوم حیات شهری در عرصه‌های عمومی (نمونه موردی: جلفای اصفهان)». فصلنامه باغ نظر، (21)، 35-46.
رنجبر، احسان و رییس اسماعیلی، فاطمه. (1389). «سنجش کیفیت پیاده‌راه‌های شهری در ایران». فصلنامه هنرهای زیبا، شماره 42، 93-83.
زبردست، اسفندیار. (1380). «کاربرد فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای». هنرهای زیبا. شماره 10، 2.
جیکوبز، جین. ( 1388). مرگ و زندگی در شهرهای بزرگ آمریکایی. ترجمه: حمیدرضا پارسی- آرزو افلاطونی، تهران: دانشگاه تهران.
خاکی، غلامرضا. (1388). روش تحقیق با رویکردی به پایان‌نامه‌نویسی. تهران: انتشارات بازتاب.
حبیبی، کیومرث؛ بهزادفر، مصطفی و جابری، آیرین. (1390). «پیاده‌راه، محرک توسعه در بافت کهن شهری، بررسی نقش محور استروگت در شهر کپنهاگ». فصلنامه منظر، شماره 15، 61-55.
حقیقی بروجنی، سمر؛ یزدانفر، سید عباس و بهزادفر، مصطفی. (1394). «احیای فضای شهری با استفاده از کافه‌های فضای باز (نمونه موردی: خیابان چهارباغ اصفهان)». نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، دوره 22  (20)، 42-31.
خاک زند، مهدی و بقالیان، آلاله. (1394). «بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء تعامات اجتماعی در فضای باز و نیمه‌باز مجتمع­های مسکونی (مطالعه موردی: مجتمع مسکونی منطقه 22)». نشریه علمی-پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره 11، 28-19.
ستارزاده، داریوش؛ تقی‌زاده، محمد و حبیب، فرح. (1387). «فضای شهری، اندیشه‌ای اجتماعی». فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره دوازدهم، (4)، 173-183.
شیخی، حجت و رضایی، محمدرضا. (1396). «ارزیابی کیفیت محیطی فضاهای شهری پیاده‌مدار و پاسخ‌دهی اجتماعی (نمونه موردی: خیابان فردوسی شهر ایلام)». نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، (29)، 83-93.
طبیبیان، منوچهر. (1379). «شهر و فضاهای شهری». تهران، فصلنامه معماری و فرهنگ، شماره 6، 1.
قدسی‌پور، س.ح. (1392). «مباحثی در تصمیم‌گیری چند معیاره: فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی». دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران.
قربانی، رسول و جام کسری، محمد. (1389). «جنبش پیاده گستری، رویکردی نو در احیاء مراکز شهری؛ مورد مطالعه: پیاده راه تربیت تبریز». مجله مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، (6)، 55-72.
قلمبردزفولی، مریم و نقی‌زاده، محمد. (1392). «طراحی فضای شهری به‌منظور ارتقاء تعاملات اجتماعی (مطالعه موردی: بلوار بین‌محله‌ای)». فصلنامه هویت شهر، شماره هفدهم، 24-15.
کاشانی‌جو، خداداد. (1389). پیاده‌راه‌ها، از مبانی طراحی تا ویژگی‌های کارکردی. تهران: انتشارات آذرخش.
کلمن، جیمز. (1390). بنیادها نظریه اجتماعی. ترجمه: منوچهر صبوری. تهران: انتشارات نی.
گل، یان. (1387). زندگی در فضای میان ساختمان‌ها. ترجمه: شیما شصتی. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
گیدنز، آنتونی. (1373). جامعه‌شناسی. مترجم: منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.
لنگ، جان. (1386). طراحی شهری (گونه‌شناسی رویه‌ها و طرح‌ها). ترجمه: سید حسین بحرینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لینچ، کوین. (1393). تئوری شکل شهر. ترجمه: سید حسین بحرینی، چاپ ششم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ماجدی، حمید؛ منصوری، الهام و حاجی احمدی، آذین. (1390). «بازتعریف فضای شهری (مطالعه موردی: محور ولیعصر حدفاصل میدان ولیعصر تا چهارراه ولیعصر». نشریه مدیریت شهری، شماره 27، 283- 263.
مدنی‌پور، علی. (1391). فضاهای عمومی و خصوصی شهر، تهران: دانشگاه تهران.
معینی، سید مهدی. (1390). شهرهای پیاده‌مدار. تهران: آذرخش، پاییز.
معصوم‌زاده، محسن و تراب‌زاده، اقدس. (1383). «فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی، اولویت‌بندی صنعتی، رتبه‌بندی تولیدات». فصلنامه پژوهش‌های بازرگانی، 81-67.
منصوری، سید تاج‌الدین و جهان‌بخش، حیدر. (1394). «سنجش مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقای تعاملات اجتماعی و اجتماع‌پذیری در فضای شهری (مطالعه موردی: خیابان مدرس کرمانشاه)». شریه علمی-پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره 11، 65-59.
Alexander, V. (2003). Sociology of the Arts. Blachwell Publishing.
Carr, S., Francis, M., Rivilin, L G & Ston, A.M. (1992). Public Space. Cambridge: Cambridge Press.
Carmona, M., et al. (2010). (Second Edition). Public Space - Urban Space, the Dimension of Urban Design. Publisher: Elsevier Science.
Gehl, J. (1996), Life between buildings. Using Pulic Space, Skive, Arkitektens Forlarg.
Cowan, R. (2005). The Dictionary of Urbanism. Streetwise press.
Fruin, J. (1971), Pedestrian Planning and Design, Metropolitan Association of Urban Designers and Environmental Planners, Inc, New York.
Gutman, R. (1987), The street generation. In S. Anderson (ed.), On Streets, Camrodge, MA: MIT Press.
Jacobs, J. (2016). The Death and Life of Great American Cities. Published: Vintage Digital eBook.
Madanipour, A. (1996). Design of Urban Space: An Inquiry into a Socio-Spatial Process. England: Wiley (John Wiley & Sons Ltd).
LI, J. (2007). Public space. Continental Philosophy Review, 40, 31-47.­