مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

شخصیت شناسی اسکندر در آثار نظامی (با تاکید بر اسکندر نامه ابراهیم میزرا مکتب شیراز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران
2 دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان،رشت ،ایران
3 دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران،تهران،ایران.
10.22034/ias.2021.304492.1721
چکیده
گرچه اسکندر پیش از اسلام در ایران شخصیتی ناستوده و منفور داشت، امّا در دوران اسلامی به دلیل خلط شخصیت او با ذوالقرنین مذکور در قرآن، نزد بسیاری از نویسندگان مسلمان دارای وجهۀ مثبت و ستودنی است و چهره­ای پیغمبرگونه دارد؛ اسکندرنامۀ نظامی نیز بر این اساس شکل گرفته است. امّا نظامی علاوه‌بر اینکه شخصیتی ایده­آل و قابل‌ستایش از اسکندر ارائه می‌دهد، او را به­عنوان یک قهرمان تمدن معرفی می­کند؛ قهرمانی که جنگ­ها و سفرهای مختلف او چه به‌عنوان پادشاه و چه به­عنوان پیامبر در راستای حفظ و گسترش تمدن است. در این پژوهش تلاش شده است تا نمود این جنبه از شخصیت اسکندر در شرفنامه و اقبال­نامۀ نظامی بررسی گردد و مصادیق متعدد آن ـ با در نظر گرفتن تفاوت­هایش با متون دیگر بازشمرده شود. بنابراین جنگ­های مختلفی که اسکندر انجام داده است، انگیزه­ها و هدف­های اصلی­ او در این جنگ‌ها، علل و پی­آمدهای آن و نیز تغییر و تحولاتی که در سرزمین­های مختلف صورت می­دهد، از مواردی است که به آن­ها پرداخته می‌شود.
اهداف پژوهش:

بررسی و تحلیل شخصیت اسکندر در آثار نظامی.
بررسی شخصیت اسکندر در اسکندرنامه ابراهیم‌میرزا مکتب شیراز.

سؤالات پژوهش:

شخصیت اسکندر در آثار نظامی چگونه است؟
شخصیت اسکندر در اسکندرنامه ابراهیم‌میرزا مکتب شیراز چگونه است؟
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Eskandar personality in military works (with emphasis on the letter of Ibrahim Mizra of Shiraz school)

نویسندگان English

Yadollah Taleshi 1
Mohamadjavad Samkhanian 2
Momen Damankesh 3
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Islamshahr Branch, Islamic Azad University, Islamshahr, Iran
2 PhD in Persian Language and Literature, University of Guilan, Rasht, Iran
3 PhD in Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Although eskandar had an unpopular and hated personality in Iran before Islam, but in the Islamic era, due to the confusion of his personality with the Dhu al-Qarnayn mentioned in the Qur'an, he has a positive and praiseworthy face among many Muslim writers and has a prophetic face; Eskandar the Great was formed on this basis. But Nezami, in addition to presenting an ideal and praiseworthy figure ofeskandar , introduces him as a hero of civilization; A hero whose various wars and travels, both as a king and as a prophet, are for the preservation and expansion of civilization. In this research, an attempt has been made to examine the manifestation of this aspect of eskandar personality in the military honor letter and Iqbalnameh, and to recount its numerous examples, taking into account its differences with other texts. Therefore, the various wars that eskandar waged, his main motives and goals in these wars, its causes and consequences, as well as the changes and developments that take place in different lands, are some of the cases. Which we will address.

کلیدواژه‌ها English

military
Sharafnameh
Iqbalnameh
eskandar and Civilization
ابن‌خلدون، عبدالرحمن. (1362). مقدمۀ ابن‌خلدون. ترجمه: محمّد پروین گنابادی، چاپ چهارم، تهران: علمی فرهنگی.
ابن‌عبری، غریغوریوس‌بن‌هارون. (1377). مختصر تاریخ دول. ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: علمی فرهنگی.
اسدی طوسی، ابونصر علی‌بن‌احمد. (1354). گرشاسب­نامه. به اهتمام حبیب یغمایی، چاپ دوم، تهران: طهوری.
بریان، پی‌یر. (1381). امپراتوری هخامنشی. مترجم: ناهید فروغان، چاپ اول، تهران: فرزان.
بیگدلی، غلامحسین. (1386). چهرۀ اسکندر در شاهنامۀ فردوسی و اسکندرنامۀ نظامی. چاپ اول، تهران: آفرینش.
بیرونی، ابوریحان. (1386). التفهیم لاوائل الصناعته التنجیم. تصحیح: جلال­الدین همایی، چاپ پنجم، تهران: هما.
بورگل، آذر. (1375). «تصویر اسکندر کبیر در حماسۀ نظامی». ترجمۀ اسماعیل سعادت، معارف، دورۀ 13، 61-43.
خاقانی، افضل­الدین بدیل. (1384). منشآت خاقانی. به تصحیح محمد روشن، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
خاقانی، افضل­الدین بدیل. (1388). دیوان. با تصحیح، مقدّمه و تعلیقات سیّد ضیاءالدّین سجّادی، چاپ نهم، تهران: زوّار.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1372). پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد. چاپ اول، تهران: سخن.
فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه. (1967). باهتمام م. ن. عثمانوف. مسکو، اداره انتشارات دانش.
کالیستنس. (1343). اسکندرنامه (روایت فارسی کالیستنس دروغین)، به‌کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
کرمی، محمدحسین. (1383). «اسکندر ـ ایران ـ نظامی». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، شمارۀ 16، 172-131.
مسعودی، ابوالحسن علی‌بن‌حسین. (1374). مروج‌الذهب. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.
مسکویه، احمدبن‌محمد. (1369). تجارب‌الامم. ترجمۀ ابوالقاسم امامی، تهران: سروش.
مولانا، جلال­الدین. (1371). مثنوی. به اهتمام رینولد نیکلسون، چاپ یازدهم، تهران: امیرکبیر.
مجمل­التواریخ والقصص. (بی‌تا). به تصحیح ملک­الشعرا بهار. چاپ دوم، تهران: کلاله خاور.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1389). هفت‌پیکر. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ نهم، تهران: قطره.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1388). اقبال‌نامه. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ پنجم، تهران: قطره.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1388). شرفنامه. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ پنجم، تهران: قطره.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف. (1390). خسرو و شیرین. به کوشش سعید حمیدیان، چاپ دوازدهم، تهران: نشر قطره.