مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

مدالیون‌های ماندگار: مطالعه‌ی تطبیقی ساختار بصری طراحی پارچه‌ها با نقوش جانوری در دوره ساسانی و ایلخانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ملیحه صالحیه یزدی 1
ملیکا یزدانی 2
1 کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشکده صنایع‌دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 استادیار دانشکده صنایع‌دستی، دانشکده صنایع‌دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
10.22034/ias.2021.301613.1703
چکیده
مطالعۀ تطبیقی طراحی پارچه در دوره ساسانی و ایلخانی، رهیافتی نوین بر شناخت ویژگی‌های فنی و بصری آن خواهد بود. هدف پژوهش پیش رو، شناخت ویژگی‌های‌ طراحی پارچه با نقوش جانوری در دوره ساسانی و  تداوم احتمالی آن‌ها در دورۀ ایلخانی‌ است تا بتوان این دوگونه را از یکدیگر متمایز کرد. بدین‌منظور، نوزده منسوج، بررسی شد. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی- تطبیقی، انجام شده‌است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، نقوش جانوری پارچه‌های ساسانی شامل پرندگان، حیوانات چهارپا، موجودات ترکیبی و اسطوره‌ای است که تداوم فرمی آن‌ها را در منسوجات دورۀ ایلخانی می‌توان دید. باوجود بازتاب باورها‌ی ایران باستان در نقوش دوره ساسانی، در دوره ایلخانی بیشتر از فرم بهره گرفته شده و بازتاب کتیبه‌نگاری و پرکاری نقوش زمینه، همراهی منسوجات را با متن جامعه نشان می‌دهد. همچنین پیشرفت فنی واحد‌های طراحی، نوع فرمی مدالیون‌ها، واقع‌گرایی در بازنمایی نقوش جانوری و کاهش تنوع رنگی‌ از ویژگی‌های پارچه‌های ایلخانی است. نتایج دیگر پژوهش، کاربرد طرح‌های شبکه‌ای متنوع در طراحی پارچه‌های دو دوره است، با این تفاوت که تدابیر فنی در دورۀ ایلخانی پیچیده‌تر شده و نسبت به دوره ساسانی راپورت‌ها با تنوع بالاتر فرمی، بازنمایی پویاتر نقوش، جزئیات بیشتر در ترسیم جانوران مشاهده می‌شوند.
 اهداف پژوهش:

شناخت ساختار بصری نقوش جانوری منسوجات دورۀ ساسانی و ایلخانی.
دستیابی به چگونگی تداوم نقوش جانوری منسوجات دورۀ ساسانی و ایلخانی.

سؤالات پژوهش:

ساختار بصری نقوش جانوری منسوجات دورۀ ساسانی و ایلخانی دارای چه ویژگی‌هایی است؟
نقاط اشتراک و افتراق در تداوم نقوش جانوری منسوجات دورۀ ساسانی و ایلخانی کدام است؟

 
کلیدواژه‌ها
پارچه دوره ساسانی
پارچه دوره ایلخانی
نقش‌مایه جانوری
راپورت
مدالیون

عنوان مقاله English

Enduring Medallions: A Comparative Study of the Visual Structure of Textile Designs with Animal Motifs in the Sasanian and Ilkhanid Eras

نویسندگان English

Malieh Salehieyeh Yazdee 1
Melika Yazdani 2
1 Master of Arts in Islamic Art, Faculty of Handicrafts, Isfahan University of Art, Isfahan, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Handicrafts, Faculty of Handicrafts, Isfahan University of Art, Isfahan, Iran
چکیده English

The comparative study of textile design during the Sasanian and Ilkhanid periods offers a novel approach to understanding their technical and visual characteristics. This research aims to identify the features of textile designs with animal motifs from the Sasanian era and their potential continuation in the Ilkhanid period, allowing for a distinction between the two styles. Nineteen textiles were analyzed using an analytical-comparative method. The findings reveal that animal motifs in Sasanian textiles include birds, quadrupeds, composite creatures, and mythological beings, with formal continuity observed in Ilkhanid textiles. While Sasanian motifs reflect ancient Iranian beliefs, Ilkhanid designs emphasize form, incorporating inscriptions and intricate background patterns that align textiles with societal narratives. Additionally, advancements in design units, medallion forms, realism in animal representation, and reduced color diversity characterize Ilkhanid textiles. Another finding highlights the use of diverse network patterns in both periods' textile designs; however, technical measures became more complex in the Ilkhanid era, featuring higher variability in form, dynamic motif representation, and greater detail in animal depiction compared to the Sasanian period.
Research Objectives

To analyze the visual structure of animal motifs in Sasanian and Ilkhanid textiles.
To explore the continuity of animal motifs from Sasanian to Ilkhanid textiles.

Research Questions

What are the visual characteristics of animal motifs in Sasanian and Ilkhanid textiles?
What are the similarities and differences in the continuity of animal motifs between these two periods?

کلیدواژه‌ها English

Sasanian textiles
Ilkhanid textiles
animal motifs
rapport
medallion
آلتهایم، فرانس. (۱۳۹۳). ساسانیان و هون‌ها. ترجمه: هوشنگ صادقی. تهران: فرزان.
بلر، شیلا و ام‌بلوم، جاناتان. (۱۳۹۱). هنر و معماری اسلامی. چاپ سوم. ترجمۀ اردشیر اشراقی. تهران: سروش.
بیرونی، ابوریحان. (1386). آثارالباقیه. ترجمه: اکبر داناسرشت. تهران: انتشارات امیرکبیر.
پوپ، آرتور؛ آکرمن، فیلیس. (۱۳۹۴). سیری در هنر ایران جلد دوم (هنر ساسانی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پوپ، آرتور؛ آکرمن، فیلیس. (۱۳۹۴). سیری در هنر ایران جلد یازدهم ( تصاویر پارچه بافی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
چیت‌ساز، محمدرضا. (۱۳۸۷). تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا حمله مغول. تهران: سمت.
حسن، زکی محمد. (13۷۷). هنر ایران در روزگار اسلامی. ترجمه: محمدابراهیم اقلیدی. تهران: صدای معاصر.
حسینی، سیده زینب. (۱۳۹۷). دانشنامه طراحی و چاپ پارچه. تهران: جمال هنر.
خسروی، ابوذر. (۱۳۹۹). «شناخت ویژگی‌های هنر و تمدن ایرانی در شهر گور ساسانی (224م-1300م)». مطالعات هنر اسلامی, ۱۷(۴۰), 126-142.
سید احمدی زاویه، سید سعید، گلستان، مهران. (1397). «عصر سلجوقی بستر بازتولید نظام و ساختار ساسانی مطالعه موردی: بازخوانی بهره‌گیری سلاجقه از نظام ساختاری معماری ساسانی». مطالعات هنر اسلامی، 14(31)، 81-114.
سیمز، الینور. (۱۳۹۱). دانشنامه ایرانیکا. جلد ۱. ۱۸۷-۱۷۷.
صابری، نسترن، مافی تبار، آمنه. (1399). «نمادشناسی نقوش جانوری در پارچه‌های مدالیونی عصر ساسانی (مورد مطالعاتی: قوچ، گراز، شیر، گوزن و فیل)». نشریه پژوهش هنر، شماره (۱۹)، ۴۹-۲۱.
صابری، نسترن؛ مافی‌تبار، آمنه. (1399). «نمادینگی نقش ماکیان در منسوجات ساسانی از منظر آیکونولوژی اروین پانوفسکی (مطالعه موردی: خروس، مرغابی، طاووس)». نشریه رهپویه هنر/ هنرهاى تجسمى دوره جدید شماره (6)، 5-13.
---------------------. (۱۳۹۴). سیری در هنر ایران جلد پنجم (نقاشی، کتاب‌آرایی و پارچه‌بافی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
صادقپور فیروزآباد، ابوالفضل. (1396). «تحلیل و بازشناسی نمادگرایانۀ نقوش مشترک منسوجات ساسانی و آل‌بویه». نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، 22(2)، 103-116.
ضیائی، الهه؛ دلبری، شهربانو؛ اسدبیگی، اردشیر و رئیس‌السادات، سید حسین. (1399). «تأثیر خدمات فرهنگی-مذهبی زرتشتیان بر گسترش تحولات تمدن ایرانی-اسلامی». مطالعات هنر اسلامی 16(37)، 154-169.
طالب‌پور، فریده. (۱۳۹۲). تاریخ پارچه و نساجی در ایران. تهران: مرکب سپید.قلیخانی، زهرا؛ سخا، جواد؛ شعبانی، رضا و فروزش، سینا. (۱۳۹۹). «سیاست‌های مذهبی پادشاهان ساسانی و انعکاس آن بر سنگ‌برجسته‌های تخت‌جمشید». نشریه علمی - پژوهشی مطالعات هنراسلامی، 16(37)، 228-244.
طاهری، علیرضا. (1394). «بررسی سیر تحول مدالیون بافته‌های ساسانی و تأثیر آن‌ها بر نمونه‌های هنر اسلامی و مسیحی». نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، 20(1) 39-48.
غیبی، مهر‌آسا. (۱۳۸۷). هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی. تهران: هیرمند.
موری، پی. آر. اس. (۱۳۵۷). ایران باستان. ترجمه: شهرام جلیلیان. تهران: انتشارات فرهنگی فروهر.
ویلسن، کریستی. ج. (۱۳۶۶). تاریخ صنایع ایران. ترجمه: عبدالله فریار، تهران: فرهنگسرا.
Compareti, M. (2010). "The Spread Wings Motif on Armenian Steles: Its Meaning and Parallels in Sasanian Art". Iran & the Caucasus, 14(2), 201-232. Retrieved September 3, 2021, from http://www.jstor.org/stable/41430864
Compareti, M. (2018) "Ancient Iranian Decorative Textiles": New Evidence from Archaeological Investigations and Private Collections, Abstracta Iranica, Volume 37-38-39, document 7.
Compareti, M. (2020). "Iranian Composite Creatures between the Caucasus and Western China: The Case of the So-Called Simurgh", Iran and the Caucasus 24(2): 115-138, DOI: 10.1163/1573384X-20200202
Dadvar, Abolghasem, Rouzbahani, R. (2016) "Role of Nature in Creation of Iranian Myths", Asian Social Science; Vol. 12(6): 123-131 DOI:10.5539/ass.v12n6p123.
Feltham, Heleanor B. (2010). "Lions, Silks and Silver: The Influence of Sasanian Persia", Sino-Platonic Papers, No 206.
Heleanor B. Feltham. (2009). "Justinian and the International Silk Trade", University of  New south Wales, Sino_platonic Papers, No 194, Pp 1-40.
Schulz, Vera-S. (2018). "Infiltrating Artifacts: The Impact of Islamic Art in Fourteenth- and Fifteenth-Century Florence and Pisa", Konsthistorisk tidskrift/Journal of Art History, 87:4, 214-233, DOI: 10.1080/00233609.2018.1526211
Schulz.Vera-S. (2016). "Crossroads of Cloth": Textile Arts and Aesthetics in and beyond the Medieval Islamic World. Aux Carrefours des étoffes: les ARTS et l’esthétique textiles DANS le monde Islamique Médiéval et AU-DELÀ. ISBN:  978-2-917902-31-8. ISSN: 1777-7852
Yatsenko, Sergey A. (2004). "The Costume of Foreign Embassies and Inhabitants of Samarkand on Wall Painting of the 7th c. in the "Hall of Ambassadors" from Afrasiab as a Historical Source "–Transoxiana 8,Journal de Estudios Orientales, http://www.transoxiana.com.ar/0108/yatsenko-afrasiab_costume.html.