مطالعات هنر اسلامی

مطالعات هنر اسلامی

بررسی عنصر زمان و بینامتنی روایی در رمان بامداد خمار و داستان لیلی و مجنون با تاکید بر نظریه ی ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رقیه ملایی 1
محمد قادری زوارم 2
شبنم شفیعی لطف آبادی 2
1 گروه علوم انسانی، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، گروه علوم انسانی، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران
10.22034/ias.2021.266634.1503
چکیده
عنصر زمان یکی از مهم‌ترین عناصر داستانی است که به فراخور نوع رمان می‌تواند ساده، تقویمی و یا پیچیده و دچار بی‌نظمی باشد. نظریه ژرار ژنت یکی از کاربردی‌ترین روش‌ها برای بررسی و تحلیل زمان روایت رمان‌های مدرن است. ژنت در نظریه خود سعی دارد تا با پرسش از موقعیت زمانی راوی، نسبت به رخدادهای داستان به روایت‌گیر کمک کند تا پیکره روایتی را که راوی (نویسنده) از داستان ارائه کرده است، دریابد. پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر داده‌های منابع کتابخانه ای انجام شده است. پس از بررسی مشخص شد برخی از مؤلفه‌های این نظریه ازجمله زاویه دید، تداوم، بسامد مکرر در رمان بامداد خمار بررسی شد. این رمان در زاویه دید و بسامد با نظریۀ زؤار ژنت منطبق است. داستان لیلی و مجنون از داستان‌های کهن زبان فارسی است، عنصر زمان و بینامتنی روایی در این داستان مشهود است.
اهداف پژوهش:

بررسی عنصر زمان در رمان بامداد خمار با تأکید بر نظریه ژرار ژنت.
بررسی عنصر زمان و روایی بینامتنی در داستان لیلی و مجنون.

سؤالات پژوهش:

عنصر زمان در رمان بامداد خمار با تأکید بر نظریه ژرار ژنت چگونه قابل ارزیابی است؟
عنصر زمان و روایی بینامتنی در داستان لیلی و مجنون چه نقش دارد؟

 
کلیدواژه‌ها
رمان بامداد خمار
فتانه سیدجوادی
ژرار ژنت
عنصر زمان
روایت

عنوان مقاله English

Investigating the element of time and intertextuality of narrative in the novel Bamdad Khomar and the story of Lily and Majnoon with emphasis on Gerard Genet's theory

نویسندگان English

Roghiyeh Molayi 1
Mohammad Ghaderi Zavarem 2
Shabnam Shafiei LotfAbadi 2
1 Department of Humanities, Shirvan Branch, Islamic Azad University, Shirvan, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Department of Humanities, Shirvan Branch, Islamic Azad University, Shirvan, Iran
چکیده English

The element of time is one of the most important elements of the story, which, depending on the type of novel, can be simple, chronological or complex and chaotic. Gerard Genet's theory is one of the most practical methods for studying and analyzing the narrative time of modern novels. In his theory, Genet tries to help the narrator to find the body of the narrator (author) of the story by asking about the narrator's chronological position in relation to the events of the story. In this article, we have examined the element of time in the novel "Bamdad Khomar". The research method is library and its type is descriptive-analytical. After reviewing, it was found that some components of this theory, such as the angle of view and continuity, are consistent with this theory. In addition, we can refer to the recurring frequency and the singular frequency, and finally, the events of the novel are given in accordance with the calendar time of the novel and in a regular manner and based on causal relations. Given that this novel is written far from the complexities of modern novels, some other components of Genet's theory such as time span, time elimination are not seen.

کلیدواژه‌ها English

Bamdad Khomar novel
Fatane Seyedjavadi
Gerard Genet
Element of time
story
احمدی، بابک. (1391). ساختار و تأویل متن. چاپ چهاردهم، تهران: نشر مرکز.
اخلاقی، اکبر. (1376). تحلیل ساختاری منطق­الطیر عطار. اصفهان: نشر فردا.
بازرگانی، بهمن. (1375). «نگاهی به رمان بامداد خمار». مجله گلستان ادب، شماره 20، 46-32.
برتنس، یوهانس ویلم. (1383). مبانی نظریه ادبی. ترجمه: محمدرضا ابوالقاسمی، چاپ سوم، تهران: نشر ماهی.
بهارلو، محمد. (1375). «انتظار ما و بامداد خمار». مجله دنیای سخن، شماره 66، 6-1.
بیشاب، لئونارد. (1371). «نوشتن رمانتان را به تأخیر نیاندازید». ترجمه: محسن سلیمانی، ماهنامه ادبستان، 4(37)، 45-38.
رنجبر، محمود. (1391). «بررسی ساختاری عنصر زمان براساس نظریه ژرار ژنت در نمونه­ای از داستان کوتاه دفاع مقدس». نشریه ادبیات پایداری، 3 (5 و6)، 104-123.
ذوالفقاری، محمود. (1381). شیوه­های نقد ادبی در ایران. اراک: انتشارات دانشگاه اراک.
ریمون کنان، شلومیت. (1383). روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمه: ابوالفضل حری، تهران: نشر نیلوفر.
ژنت، ژرار. (1391). آرایه­ها. ترجمه: آذین حسین­زاده، تهران: نشر قطره حاج­ سیدجوادی، فتّانه. (1398). بامداد خمار. چاپ ششم، تهران: نشر نگاه.
سیدحسینی، رضا. (1376). مکاتب ادبی. چاپ دهم، تهران: نشر نگاه.
شریف آزاده، محمدرضا؛ تقدس‌نژاد، زهرا. (1398). «بررسی تطبیقی داستان نگاره مجنون در میان ددان خمسه طهماسبی با نگاره پارچه مضبوط در موزه بوستون براساس نظیه بینامتنیت: مطالعات هنر اسلامی، دوره 15، شماره 34، 46-29.
عدالتی شاهی،  شهرام. (1401). «بررسی عاشقانه ها در شعر فارسی و عربی(بررسی موردی: لیلی و مجنون نظامی).». نشریه نقد ادبی، شماره 52، 260-247.
غلامحسین‌زاده، غلامحسین و طاهری، قدرت‌الله. (1386). «بررسی عنصر زمان در روایت با تأکید بر حکایت «اعرابی درویش». فصلنامه پژوهش­های ادبی، 16، 205-185.
غلامرضایی، محمد؛ قربانی، فاطمه. (1397). «تحلیل زمان روایی لیلی و مجنون نظامی براساس نظریه ژنت». کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی، شماره 39، 45-9.
گرین، کیت. (1383). درسنامه و نظریه و نقد ادبی. ویرایش دکتر حسین پاینده، تهران: نشر روزنگار.
گلشیری، احمد. (1371). داستان و نقد داستان (گزیده و ترجمه). 2جلدی، تهران: نشر نگاه.
لاج، دیوید؛ ایان، وات. (1376). نظریه رمان. ترجمه: حسین پاینده، تهران: نشر نظر.
مستور، مصطفی. (1379). مبانی داستان کوتاه. چاپ سوم، تهران: نشر مرکز.
مظفری‌خواه، ملیحه؛ ذوالفقاری، حسن و قوام، ابوالقاسم. (1402). «مطالعه شخصیت‌پردازی در منظومه‌های لیلی و و مجنون و خسرو و شیرین امیرخسرو دهلوی و نامی اصفهانی با تأکید بر نظریه ساختارگرایی پراپ». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، شماره 84، 117-95.
مکوئیلان، مارتین. (1388). نظم در روایت، گزیده مقالات روایت. ترجمه: فتاح محمدی، تهران: نشر مینوی خرد.
موام، سامرست. (1364). درباره رمان و داستان کوتاه. ترجمه: کاوه دهگان، تهران: نشر آگاه.
میرصادقی، جمال. (1370). ادبیات داستانی. چاپ دوازدهم، تهران: مؤسسه فرهنگی ماهور.
مندنی­پور، شهریار. (1384). ارواح شهرزاد. تهران: انتشارات ققنوس.
وکیلی، سیامک. (1378). «بامداد خمار و خماری ادبیات پیشرو». مجله ادبیات داستانی، شماره 50، 1.
هاجری، حسین. (1381). «نمود مدرنیسم در رمان فارسی». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی (تبریز)، ش 5، 167-143.
یونسی، ابراهیم. (1369). هنر داستان‌نویسی. چاپ چهارم، تهران: نشر سهروردی.